Harpie (mitologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wyobrażenie harpii jako ptaka z kobiecą głową i ostrymi szponami, Ulisse Aldrovandi: Monstrorum historia, 1642, Bolonia

Harpie (gr. Άρπυια Harpyia, l.mn. Άρπυιαι Harpyiai, łac. Harpyia, Harpyiae ‘porywaczki’) – w mitologii greckiej duchy (demony) porywające dzieci i dusze oraz uosabiające gwałtowne porywy wiatru.

Uchodziły za córki Taumasa i Okeanidy Elektry oraz za siostry bogini Iris. Nosiły imiona:

  • Aello (Nikotoe, gr. Ἀελλώ Aellṓ, Νικοθόη Nikothóē, łac. Aello, Nicothoe, „Wichrowa”, „Zawierucha”, „Burzliwa”),
  • Ocypete (Okypete, gr. Ὠκυπέτη Ōkypétē, łac. Ocypete, „Prędka w locie”, „Pędziwiatr”),
  • Kelajno (Celaeno, gr. Κελαινώ Kelainṓ, łac. Celaeno, „Czarna”, „Ciemnica”),
  • Podarge (gr. Ποδάργη Podárgē, łac. Podarge).

Harpie mogą także przynosić życie. Harpia była matką koni AchillesaKsantosa i Baliosa (Iliada XVI 160).

Hezjod (Teogonia) nazywa harpie „pięknowłosymi” stworzeniami. Obraz harpii jako brzydkiej, uskrzydlonej kobiety-ptaka powstał dość późno, wskutek pomylenia tych stworzeń z syrenami. Rzymscy i bizantyjscy pisarze uszczegółowili ten wizerunek. Na wazie w Muzeum Berlińskim harpia trzyma małą figurkę bohatera w każdym szponie, a jej głowa jest podobna do głowy Gorgony, z wybałuszonymi oczami, sterczącym językiem i kłami.

Mitologia[edytuj | edytuj kod]

Fineus, król Tracji, posiadał zdolność przepowiadania przyszłości. Zeus, zły na króla za to, że wyjawia za dużo tajemnic, postanowił go ukarać. Umieścił go na wyspie, gdzie było pełno jedzenia. Fineus nie mógł jednak się pożywić, gdyż za każdym razem, gdy brał jedzenie do ust, wyrywały mu je z rąk harpie. Potwory zanieczyszczały także żywność. Fineusa oswobodził Jazon i Argonauci.

Harpie często torturowały dusze złych ludzi w Tartarze. Były złośliwe, okrutne i brutalne. Wg. Wergiliusza żyły na Stofadach.

Heraldyka[edytuj | edytuj kod]

Harpia jako motyw heraldyczny

W średniowieczu harpie, zwykle zwane „dziewiczymi orłami”, były popularnymi motywami w heraldyce, zwłaszcza we Wschodniej Fryzji. Występują one m.in. na herbach Reitburga, Liechtensteinu i Cirkseny.

Teorie powstania[edytuj | edytuj kod]

R.D. Barnett w swoim eseju Ancient Oriental Influences on Archaic Greece sugeruje, że wizerunek harpii pochodzi z ornamentów na brązowych kotłach z Urartu[1] . Inni uczeni podają tę teorię w wątpliwość, gdyż bazuje ona na założeniu, że harpie to ptaki z ludzką głową, co nie jest zgodne z oryginalnymi mitami.

W swojej uskrzydlonej, ludzkiej formie, harpie nie różniły się od wielu innych greckich bóstw i jako takie nie potrzebują specjalnego wytłumaczenia dla swojego powstania. Późniejsza ptasia forma pochodzi najprawdopodobniej z połączenia ich wizerunku z wczesnymi opisami syren.

Harpie w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Literatura:

  • w Eneidzie w ks. III Eneasz opowiada Dydonie o swojej przygodzie na wyspie Strofadzie, gdzie Harpie nie pozwoliły mu i jego towarzyszom spożyć posiłku, a nadto przeklęły ich za uszczuplenie ich stad, mówiąc, że póty nie założą nowego grodu w Italii, póki nie doświadczą takiego głodu, że będą jeść stoły.
  • harpie pojawiają się w Boskiej komedii Dantego, w XIII Pieśni Piekła, w siódmym kręgu, w miejscu, gdzie przebywają samobójcy,
  • w Burzy Williama Szekspira duch Ariel przemienia się w harpię, by zanieść wiadomość swemu panu Prosperowi,
  • harpie pojawiają się też w cyklu Opowieści z Narnii, jako złe, demoniczne kobiety-ptaki służące złym mocom,[potrzebne źródło]
  • pojawiają się w Bursztynowej Lunecie, gdy Lyra, Will oraz kawaler Tialys i lady SalmakiaGallivespianie – stają przed wrotami do świata umarłych.

Gry komputerowe:

Harpie w świecie rzeczywistym[edytuj | edytuj kod]

Harpia wielka jest ptakiem nazwanym za mitologicznym stworzeniem.

Wikimedia Commons

Przypisy