Hełm korkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hełm korkowy Harry’ego Trumana

Hełm korkowy (inna nazwa to hełm tropikalny) – lekkie nakrycie głowy wykonane z korka lub rdzenia pnia (najczęściej z rośliny Aeschynomene aspera, żywopłonu lub tym podobnych gatunków)[1]. Ponieważ dobrze chronił głowę i twarz od słońca, w czasach kolonialnych był często używany przez Europejczyków na obszarach tropikalnych[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze proste hełmy korkowe pojawiły ok. 1840 roku w Indiach podczas wojny angielsko-sikhijskiej, ale popularność zdobyły trzydzieści lat później, gdy zaczęły z nich korzystać europejskie armie w swoich zamorskich koloniach. Podczas wojny francusko-pruskiej powszechne stały się niemieckie Pikielhauby, które prawdopodobnie wpłynęły na wygląd hełmu korkowego. Z kolei podczas wojny filipińsko-amerykańskiej Filipińczycy, oprócz słomianych kapeluszy i swoich tradycyjnych salakotów nosili także hełmy korkowe pożyczone od Hiszpanów.

Pierwsze hełmy miały małe daszki z przodu i z tyłu, wokół przepasane były białą tkaniną, a po bokach miały dziurki do wentylacji. W wersjach wojskowych często umieszczano z przodu metalowe insygnia, które ozdabiano mosiężnym szpikulcem lub sferycznym kwiatonem. Podpinki wykonywano ze skóry albo z mosiężnego łańcuszka w zależności od okoliczności.

Okres kolonialny[edytuj | edytuj kod]

Brytyjscy żołnierze w hełmach korkowych w Iraku (1941)

W okresie kolonialnym hełmy zaczęły zdobywać szerszą popularnością podczas powstania sipajów w latach 1857-59. W powszechnym użyciu znalazły się podczas wojny Ashanti (1873), wojny zuluskiej (1878-79) oraz kampaniach w Indiach, Birmie, Egipcie i Afryce Południowej, gdzie były wykorzystywane przez oddziały brytyjskie[3].

Podczas wojny angielsko-zuluskiej, brytyjscy żołnierze farbowali swoje białe hełmy herbatą, błotem lub innymi prowizorycznym sposobami próbowali je zakamuflować[4]. W późniejszym okresie hełmy w kolorze khaki stały się standardowym wyposażeniem oddziałów stacjonujących w tropikach.

Przez długi czas hełm korkowy był silnie związany głównie z Anglikami i Francuzami. Pozostałe europejskie mocarstwa kolonialne zaczęły go używać pod koniec XIX i na początku XX wieku. Holendrzy nosili hełmy przez całą wojnę o Aceh (1873-1914), a Amerykanie zaadaptowali go w latach 80. XIX wieku[5].

Z czasem zaczęli go używać różni europejscy oficerowie dowodzący tubylczymi oddziałami w Azji i Afryce oraz cywilni urzędnicy. Białe korkowe hełmy nosili również europejscy żołnierze służący w zamorskich koloniach.

Równocześnie z wojskowymi hełmami zaadoptowano w Wielkiej Brytanii podobne nakrycia głowy, które były używane w kraju i za granicą. Od wersji tropikalnej różniły się kolorem przepaski i szpikulca, a wyglądem przypominały niemieckie pikielhauby. Większość brytyjskiej piechoty, artylerzyści oraz inżynierowie nosili je do 1902 roku. Rok później stały się one pełnoprawną częścią munduru polowego i w takiej formie były używane do 1914 roku. Jeszcze dziś są noszone przez niektóre brytyjskie orkiestry podczas różnych uroczystości. Hełmy te są blisko związane z nakryciami głowy, których obecnie używają policjanci w Anglii i Walii.

W latach 1881-1901 hełmów w kolorze niebieskim według brytyjskiego wzorca używała również amerykańska armia, a pod koniec XIX wieku podobne kształtem, czarne nakrycia głowy nosili wiktoriańscy policjanci.

W XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Sir Reginald Wingate z hełmem Wolseley’a

Podczas II wojny światowej hełm korkowy był w powszechnie używany przez Brytyjczyków, Turków, Belgów, Francuzów oraz Niemców walczących w Afryce i na Bliskim Wschodzie[2].

Tego typu hełmy (ale bez prawdziwego korkowego materiału) wykorzystywali też podczas II wojny Japończycy i Amerykanie walczący w gorącym równikowym klimacie oraz Włosi w Północnej Afryce i niemieckie oddziały Afrika Korps[2]. Powszechnie stosowane były one również na Filipinach.

W 1948 roku Brytyjska Armia formalnie zniosła hełmy korkowe, ale w innych krajach pozostały one w użyciu. Do czasu obalenia w 1974 r. cesarza Haile Selassie I nosiła je Etiopska Straż Imperialna, a podczas wojny koreańskiej batalion Kagnewa.

Hełm Garneta Wolseleya[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie XIX i XX wieku sir Garnet Wolseley spopularyzował nowy model dotychczas używanego hełmu. W nowej wersji ujednolicono jego rozmiar, zakrzywiono brzegi, dzięki czemu polepszyła się ochrona przed słońcem i dodano regulowany skórzany podbródek. Już na początku XX wieku model ten przyjął się w kanadyjskich jednostkach.

W pierwszej połowie XX wieku często z cywilnym strojem nosili go brytyjscy koloniści, dyplomaci i konsulowie służący w tropikalnym klimacie. Z przodu umieszczano pozłacaną odznakę królewską, a gubernatorzy i gubernatorzy generalni dodatkowo nosili czerwone i białe łabędzie pióra[6].

Współczesne modele[edytuj | edytuj kod]

Dzięki swojej funkcjonalności hełmy korkowe zaczęły w ostatnich latach powracać do ponownego użycia i są wykorzystywane m.in. podczas pieszych wycieczek, safari, w ogrodnictwie i innych plenerowych działaniach. Obecnie są dostępne w czterech podstawowych typach[2]:

  • Model francuski – najbardziej funkcjonalny z hełmów, który posiada szerokie brzegi, dzięki czemu lepiej chroni przed słońcem i ma regulowaną podpinkę. Produkowany jest głównie w Wietnamie, gdzie projekt ten został odziedziczony po francuskich kolonialnych wzorach. Podobnie jak inne cywilne hełmy może być nasączony wodą, by chłodzić głowę w upalne dni.
  • Model indyjski – jest to niemal taki sam jak model francuski, ale ma nieznacznie węższe brzegi i kwadratową kopułkę.
  • Model afrykański – używany głównie na sawannach lub w dżunglach Afryki. Przeważnie jest w kolorze khaki – szarym i ma te same wymiary oraz kształt co hełm indyjski.
  • Model Wolseley’a – ta wersja hełmu została nazwana po sir Garnecie Wolseleyu (choć to nie on był jego projektantem) i była powszechnie używana przez brytyjską armię i kolonistów od 1900 roku[6]. Od innych modeli różni się bardziej pochylonymi brzegami oraz wydłużonymi daszkami z przodu i z tyłu. Ma też wyższą i bardziej stożkowatą kopułkę, niż pozostałe zaokrąglone hełmy. W tym nakryciu często przedstawiany jest stereotypowy „odkrywca”.
Wikimedia Commons

Przypisy

  1. AskOxford:pith helmet (ang.). askoxford.com. [dostęp 2013-12-31].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Kyle Dalton: The Definitive Pith Helmet Guide (ang.). thefedorachronicles.com, listopad 2006. [dostęp 2013-12-31].
  3. R.M Barnes: Military Uniforms of Britain and the Empire. First Sphere Books, 1972.
  4. Michael Barthorp: The Zulu War. s. 21. ISBN 0 7137 1469.
  5. Samuel Grubb: Pith Helmets (ang.). militaryheadgear.com. [dostęp 2013-12-31].
  6. 6,0 6,1 W.Y. Carmen: A Dictionary of Military Uniform. s. 137. ISBN 0-684-15130-8.