Hełmiatka

Hełmiatka
Netta rufina
(Pallas, 1773)
samiec
samica
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Nadrząd	neognatyczne
Rząd	blaszkodziobe
Rodzina	kaczkowate
Rodzaj	Netta
Gatunek	hełmiatka
Kategoria zagrożenia (CzKGZ)
najmniejszej troski
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło hełmiatka w Wikisłowniku

Hełmiatka (kaczka hełmiasta) (Netta rufina) – gatunek średniego wodnego ptaka wędrownego z rodziny kaczkowatych, zamieszkujący południową część krainy palearktycznej od Półwyspu Iberyjskiego po Azję Środkową. Zimuje w basenie Morza Śródziemnego i południowej Azji, dokąd odlatuje od września do listopada. Od końca XX wieku coraz częściej występuje w Europie. W jej południowej części jest gatunkiem osiadłym. W Polsce nielicznie gniazduje na Mazurach (rezerwat przyrody Jezioro Łuknajno), w pozostałych rejonach kraju bardzo rzadka. Łączna liczebność oceniana jest na 15– 20 par.

Cechy gatunku 

Samiec w okresie godowym: upierzenie dolnej części szyi, piersi, brzucha, kupra i pokryw skrzydłowych czarne, boki białe, a wierzch szary. Dziób karminowoczerwony, głowa i górna część szyi kasztanowordzawa, wydłużone pióra potylicy tworzą puszysty, nastroszony czub, przez co czoło wydaje się być wypukłe. Czerwone łapy i dziób odróżniają go od innych kaczek nurkujących. Na skrzydle białe lusterko z różowawym nalotem, w locie tworzące u obu płci szeroki biały pas. Samica i młode: szarobrązowe, z jasnym policzkiem i spodem ciała, brunatną czapeczką, białym lusterkiem z brązowawym nalotem i ciemnym wierzchem głowy. Kaczka ma też ciemnoszary dziób przyozdobiony różową plamą sięgającą czapeczki. Samiec w okresie spoczynkowym podobny, lecz o czerwonym dziobie. Odzywa się głuchym "gueng" lub dźwięcznym "bet". Kaczka wydaje chrapliwe "karr".

Wymiary średnie 

• Długość ciała ok. 53–57 cm
• Rozpiętość skrzydeł 72-82 cm
• Masa ok. 0,8–1,5 kg

Biotop 

Większe stawy i jeziora, gdzie gęsto zarośnięte połacie sąsiadują z głębokimi oczkami czystej wody. Występuje też na słonych i słonawych akwenach nieporośniętych roślinnością.

Toki 

Na lęgowiska wraca w marcu i kwietniu parami. W czasie toków samiec czasami karmi samicę roślinami wodnymi.

Gniazdo 

Gnieździ się pojedynczo w pobliżu wody, czasem w małych koloniach. Podstawę stanowią zwały starej trzciny, rzadziej zakłada je na lądzie pod osłoną krzewów lub trzciny. Jej stożkowate gniazda można spotkać też na stawach skąpiej porośniętych, ale bogatych w wyspy. Zbudowane są z napotkanych w okolicy materiałów roślinnych. Wokół gniazda hełmiatki budują stabilny wał, który podtrzymuje pokłady szarego puchu przetkanego brunatnymi lub białymi drobnymi piórami pokrywowymi.

Okres lęgowy 

Jeden lęg w roku (powtarzany w przypadku utraty lęgu). Samica składa 6–14 kremowo-żółtych lub bladozielonych jaj, a następnie wysiaduje je sama przez okres 26–28 dni. Matka wodzi kaczęta przez 2 miesiące. W puchu na boku ciała mają one po 4 żółte plamy. Pisklęta uzyskują zdolność latania po 8 tygodniach.

Pożywienie 

Zielone części roślin wodnych z niewielką ilością pokarmu zwierzęcego – pączki, młode pędy, kłącza, nasiona, ale też mięczaki, skorupiaki i owady. Żeruje zawsze w wodzie, nurkując, bądź gruntując, jak kaczki właściwe.

Hełmiatka jest zaliczana do kaczek nurkujących (grążyc), choć faktycznie jest formą pośrednią w stosunku do kaczek pływających. Przeważnie przebywa na wodzie (charakterystycznie głębiej zanurzając przednią część tułowia) i tylko czasami nurkuje. W ten sposób zdobywa jedynie 30% pokarmu. Nigdy nie żeruje na lądzie.

Status i ochrona 

Gatunek nie jest zagrożony wg danych IUCN (status LC - least concern). W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Jest coraz liczniejszy, w czym pomaga ochrona miejsc lęgowych.

Zobacz też

• fauna Polski
• ptaki Polski

Bibliografia

• Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.