Heinrich Kramer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Heinrich Kramer
Kraj działania Święte Cesarstwo Rzymskie
Data i miejsce urodzenia ok. 1430
Schlettstadt
Data i miejsce śmierci 1505
Ołomuniec
Inkwizytor Górnych Niemiec
Okres sprawowania 1479–1500?
Nuncjusz papieski w Królestwie Czech
Okres sprawowania 1500–1505
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Dominikanie
Śluby zakonne ok. 1445
Prezbiterat najpóźniej 1458

Heinrich Kramer OP (znany również pod zlatynizowaną wersją nazwiska jako Henricus Institor lub Heinrich Institor; ur. ok. 1430 w Schlettstadt, ob. Sélestat koło Strasburga, zm. 1505 w Ołomuńcu) – niemiecki duchowny katolicki, dominikanin i inkwizytor, autor dzieła Malleus Maleficarum (być może we współpracy z Jakobem Sprengerem), słynnego w całej Europie podręcznika dla łowców czarownic.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Schlettstadt, obecnie Sélestat w Alzacji. W wieku około 15 lat wstąpił do zakonu dominikanów w swym rodzinnym mieście, ale edukację kontynuował w konwencie w Strasburgu. W tym mieście przyjął święcenia kapłańskie i w 1458 był obecny przy spaleniu na stosie husyckiego misjonarza Fryderyka Reisera. Pod koniec lat 60. XV wieku przebywał w Czechach, gdzie głosił kazania przeciwko husytom. W 1474 uczestniczył w kapitule generalnej zakonu dominikanów w Rzymie, na którą przybył, by odpowiedzieć na zarzuty o obrazę cesarza Fryderyka III w swych kazaniach. Najwyraźniej zyskał poparcie najwyższych władz zakonnych, gdyż nie tylko uniknął kary, ale na dodatek otrzymał tytuł magistra teologii oraz Kaznodziei Generalnego (Praedicator Generalis).

W 1475 poświadczony jest jego udział w procesie przeciwko Żydom w Trydencie, którzy mieli dopuścić się mordu rytualnego. 13 marca 1479[1] papież Sykstus IV mianował go inkwizytorem okręgu Górnych Niemiec (Alamania superior), obejmującego diecezje Konstancji, Ratyzbony, Augsburga, Brixen, Bazylei, Strasburga, Spiry, Wormacji i Fryzyngi. W grudniu tego samego roku otrzymał od generała zakonu Leonarda Mansuetiego tytuł doktora teologii. W 1480 wytoczył proces o herezję kanonikowi oraz „begince” z Augsburga, jednak nie udało mu się udowodnić im winy. W latach 1481–1483 sprawował funkcję przeora Schlettstadt. W tym też czasie zaangażował się w działalność polemiczną przeciwko koncyliarystom, co zostało zauważone i docenione w Rzymie.

Kramer był wielkim zwolennikom teorii realności czarów i istnienia sekty czarownic. Wedle własnych słów jako inkwizytor do roku 1486 skazał na śmierć 48 domniemanych czarownic w Ravensburgu i kilku innych miejscowościach w diecezji Konstancja. Wobec oporu lokalnych władz świeckich i kościelnych wobec wszczynanych przez Kramera procesów 5 grudnia 1484 papież Innocenty VIII wydał bullę Summis desiderantes affectibus, potwierdzającą jego uprawnienia inkwizytorskie na terenie kilku niemieckich prowincji. Bulla dotyczyła także inkwizytora Jakoba Sprengera z Kolonii. Wykorzystując upoważnienie zawarte w papieskiej bulli Kramer wzmógł swoją działalność wymierzoną przeciwko rzekomym czarownicom, co doprowadziło go do konfliktu z biskupem diecezji Brixen, Georgiem Golserem. Konsekwencją tego wyroku był nakaz opuszczenia miasta wydany Kramerowi przez biskupa. Właśnie to zdarzenie popchnęło inkwizytora do stworzenia teoretycznej podbudowy swoich działań. W 1486 stworzył traktat o czarownictwie, który został włączony do Malleus Maleficarum (Młot na czarownice) - wydanej w 1487 księgi, która uczyniła go sławnym. Jako współautora dzieła podano inkwizytora Jakoba Sprengera, jednak jego udział w powstaniu dzieła jest obecnie kwestionowany.

Pomimo sławy, jaką zdobył, Kramer nie cieszył się wielkim uznaniem w swoim zakonie. W 1482 został oskarżony o defraudację funduszy zbieranych na wojnę z Turkami. Najprawdopodobniej nic mu nie udowodniono, gdyż w źródłach brak informacji o jakiejkolwiek karze, niemniej po tej dacie władze kościelne nie powierzały mu już zadań związanych ze zbieraniem lub zarządzaniem środkami finansowymi[2]. W 1490 Kramer miał już mniej szczęścia i jego zakon potępił go za jakieś bliżej niesprecyzowane występki, które wywołały wielki skandal w prowincji Teutonia. Wiadomo, że inicjatorem potępienia był jego domniemany współpracownik Jakob Sprenger, niewykluczone zatem, że jedną z przyczyn było nieuprawnione powołanie się na jego autorytet przy wydawaniu Młota na czarownice. Niemal na pewno natomiast wśród zarzucanych mu występków było uzurpowanie sobie szerszego mandatu do działań w charakterze inkwizytora niż miał w rzeczywistości. Po roku 1490 władze prowincji Teutonia najwyraźniej nie uznawały jego uprawnień inkwizytorskich; w okręgach będących dotąd pod jego jurysdykcją mianowały nowych inkwizytorów, a na przełomie 1493/94 wprost zażądały od niego zaprzestania działalności inkwizycyjnej i posługiwania się tytułem inkwizytora w archidiecezji salzburskiej[3]. W 1493 wybuchł kolejny skandal z jego udziałem, dotyczący nieuprawnionego posiadania beneficjów. Dopiero po śmierci Sprengera w 1495 doszło do jego częściowej rehabilitacji, choć najwyraźniej związanej z opuszczeniem przez niego prowincji Teutonia. W 1496 został wezwany do głoszenia kazań w Wenecji, które cieszyły się wielką popularnością. W 1497 ponownie tytułował się jako inkwizytor Niemiec, powołując się na bullę Summis desiderantes.

W 1500 został mianowany nuncjuszem papieskim i inkwizytorem na Morawach, gdzie miał działać przeciw sektom waldensów i pikardów (czyli braciom czeskim). Zmarł w 1505 w Ołomuńcu.

Jak twierdził sam Kramer, w latach 1481–1491 skazał na śmierć około 200 czarownic[4]. Swoich przeciwników, którzy kwestionowali istnienie czarownic, oskarżał o herezję.

Ważniejsze prace[edytuj | edytuj kod]

  • Malleus Maleficarum, Kolonia, 1487
  • Kilka rozpraw i kazań o misterium Najświętszego Sakramentu Eucharystii, Norymberga, 1496
  • Traktat o błędach Mistrza Antonia degli Roselli, Wenecja, 1499
  • Tarcza obronna Świętego Kościoła Rzymskiego przeciw Waldensom i Pikardom, 1502

Przypisy

  1. H. Wibel, Neues zu Heinrich Institoris, w: Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung, Bd. 34 (1913), s. 121-125.
  2. Broedel, s. 13.
  3. K. B. Springer, Dominican Inquisition in the archidiocese of Mainz 1348-1520, w: Praedicatores, Inquisitores, Vol. 1: The Dominicans and the Medieval Inquisition. Acts of the 1st International Seminar on the Dominicans and the Inquisition, 23-25 February 2002, red. Arturo Bernal Palacios, Rzym 2004, s. 347-351.
  4. Broedel, s. 14, uważa, że Kramer wyolbrzymiał swoje osiągnięcia w ściganiu czarownic. Nie ma dowodów, by po publikacji Młota na czarownice Kramer przewodniczył procesom o czary, a w Młocie podawał, że skazał na śmierć jedynie 48 osób.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hans Peter Broedel, The Malleus Maleficarum and the construction of witchcraft: theology and popular belief, Manchester University Press, 2003 ISBN 0-7190-6441-4, 9780719064418
  • Joseph Hansen: Quellen und Untersuchungen zur Geschichte des Hexenwahns und der Hexenverfolgung im Mittelalter: Mit einer Untersuchung der Geschichte des Wortes Hexe. Bonn: 1901, s. 365-395.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]