Helena, żona Stefana Urosza I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Helena
Królowa Helena z synem Milutinem
królowa Serbii
Okres panowania od 1250
do 1276
Żona króla Stefana Urosza I
Dane biograficzne
Zmarła 1314
Dzieci Stefan DragutinStefan Milutin • Brnjača • Stefan

Helena – żona króla serbskiego Stefana Urosza I.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Niewiele wiadomo o pochodzeniu Heleny. Arcybiskup Daniło pisze, że pochodziła z francuskiego rodu, a jego anonimowy kontynuator dodaje, że była to rodzina królewska lub cesarska. Jerzy Akropolites uważa, że pochodziła z rodziny królów węgierskich[1].

Istnieje kilka hipotez dotyczących pochodzenia Heleny:

  • Zdaniem J. Fine'a Helena była katoliczką pochodzącą z francuskiego rodu, prawdopodobnie Valois[2].
  • Według "Europäische Stammtafeln" Helena była związana z Andegawenami sycylijskimi i była siostrą Marii, żony Anseau de Chaurs/Cayeux, zarządzającego Albanią w imieniu Karola I Andegaweńskiego, króla Sycylii. Zarówno bowiem Karol I, jak i jego syn Karol II Andegaweński tytułują Helenę i Marię: consanguinea nostra/cognata nostra/affinis nostra[3][1].
  • McDaniel uważa Marię de Chau za żonę Anzelma Keu, który może być identyfikowany z Anseau (V) de Cayeux. Gdyby tak było to Helena ( i Maria) byłyby córkami Jana "Kaloioannesa" Angelosa i Mathilde von Vianden[1] (córki Henryka I hrabiego Vianden i Małgorzaty de Courtenay[4]). Jan "Kaloioannes" Angelos był synem cesarza bizantyńskiego Izaaka II Angelosa i jego drugiej żony Małgorzaty węgierskiej, co pozwala McDanielowi pogodzić relacje serbskie o cesarskim lub królewskim pochodzeniu Heleny z uwagą Akropolitesa o krwi węgierskiej.
  • Steven Runciman uważa, że Helena była córką Baldwina II de Courtenay, ostatniego cesarza łacińskiego[5].

Królowa Serbii[edytuj | edytuj kod]

Helena urodziła się około 1236 roku[6]. Około 1250 roku poślubiła Stefana Urosza I [1].

Niezależnie od trudnej do rozstrzygnięcia kwestii pochodzenia Heleny nie budzi wątpliwości jej zdecydowanie antybizantyńska postawa. Kiedy w 1265 roku jej mąż Stefan Urosz I wypowiedział Dubrownikowi wojnę wspierającą Cesarstwo Bizantyńskie w jego konflikcie z Wenecją, Helena, przeciwna polityce męża, nawiązała w sekrecie kontakt z miastem, obiecując donieść o planowanych posunięciach wojsk serbskich[7]. Jej sprzeciwem, tłumaczy S. Runciman, również niepowodzenie bizantyńskiej misji dyplomatycznej mającej doprowadzić do przymierza z Serbią poprzez ślub księżniczki bizantyńskiej z młodszym synem królewskim, Stefanem Milutinem[8]. Podobnie, zdaniem Runcimana, tłumaczyć należy późniejsze przejście Stefana Urosza I do obozu antybizantyńskiego tworzonego przez Karola I Andegaweńskiego, jak i zdecydowanie antybizantyńską politykę syna Heleny, Stefana II Milutina[9].

W 1276 roku przeciw ojcu wystąpił najstarszy syn królewskiej pary Stefan Dragutin. Dzięki poparciu prowincjonalnego możnowładztwa niechętnego centralistycznej polityce Stefana Urosza I i pomocy teścia Stefana V węgierskiego pokonał ojca w bitwie pod Gackiem i zmusił go do abdykacji. Jeszcze w tym samym roku, pragnąc zaspokoić swoich stronników, domagających się większej autonomii, Dragutin wydzielił ze swego królestwa dzielnicę obejmującą Zetę, Trawunię i zachodnią Serbię ze źródłami Ibaru i górnym Limem oraz część wybrzeża obejmującą Konawli z Cavtatem, którą oddał swej matce. Ustanawiając matkę zarządcą połączonych Zety i Trawunii Dragutin zyskał silnego sprzymierzeńca w następnych latach. Na dworze Heleny w Skadarze zamieszkał jej młodszy syn Milutin, który poślubił córkę Jana z Tesalii[10]. W 1282 roku Dragutin zrzekł się władzy na rzecz Milutina. Nowy król potwierdził prawa matki do Trawunii i Zety[11].

Na swoich ziemiach Helena wspierała misje franciszkańskie. W 1283 roku istniały wspierane przez nią misje w Barze, Kotorze i Ulcinju. Misja w Ulcinju (a prawdopodobnie również w Kotorze) stała się w 1288 roku pełnoprawnym klasztorem. W tym samym roku Helena ufundowała klasztor franciszkański w swojej rezydencji we Skadarze[12].

Helena zmarła jako mniszka 8 lutego 1314 roku w kościele świętego Mikołaja w Skadarze. Została pochowana w klasztorze w Gradacu, który sama kazała wybudować. Została ogłoszona świętą Serbskiego Kościoła Prawosławnego[6]. Jej wspomnnienie obchodzi się 12 listopada (30 października)[13].

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Z małżeństwa Stefana Urosza I i Heleny przyszło na świat czworo dzieci:

  • Stefan Dragutin – król Serbii w latach 1276–1282
  • Stefan Milutin – król Serbii w latach 1282–1321
  • córka Brnjača – która poślubiła żupana Jerzego, uwięzionego na Węgrzech w 1269 roku
  • Stefan – zmarły przed 1264 rokiem[14]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Ch. Cawley: Stefan Urosz I Medieval Lands. (ang.)
  2. J. Fine: The Late Medieval Balkans. s. 220.
  3. "nasza krewna"
  4. Ch. Cawley: 10571204.htm#HelenaMStefanUros Helena Angelina Medieval Lands. (ang.)
  5. S. Runciman: Nieszpory sycylijskie. s. 149.
  6. 6,0 6,1 Genalogics. (ang.)
  7. J. Fine: The Late Medieval Balkans. s. 202.
  8. S. Runciman: Nieszpory sycylijskie. s. 161. J. Fine: The Late Medieval Balkans. s. 204.
  9. S. Runciman: Nieszpory sycylijskie. s. 149 i 198.
  10. J. Fine: The Late Medieval Balkans. s. 217.
  11. J. Fine: The Late Medieval Balkans. s. 218.
  12. J. Fine: The Late Medieval Balkans. s. 220.
  13. Srpsko nasleđe: Sveta Jelena Anžujska
  14. Ch. Cawley: Medieval Lands. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]