Helena Mniszkówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Helena Mniszkówna
Helena Mniszkówna
Imiona i nazwisko Helena Rawicz Radomyska (z domu Mniszek-Tchorznicka, primo voto Chyżyńska)
Data i miejsce urodzenia 24 maja 1878
Kurczyce na Wołyniu
Data i miejsce śmierci 18 marca 1943
Sabnie
Narodowość polska
Język polski
Edukacja wykształcenie domowe
Okres 1909 - 1941
Gatunki powieści, romanse
Ważne dzieła Trędowata
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Helena Mniszkówna w Wikicytatach

Helena Mniszkówna, z domu Mniszek-Tchorznicka (właściwe nazwisko: primo voto Chyżyńska, secundo voto: Rawicz Radomyska z Mniszek-Tchorznickich), ps. literacki: Helena Mniszek (ur. 24 maja 1878 roku w majątku Kurczyce[1] na Wołyniu, zm. 18 marca 1943 w Sabniach na Podlasiu[2]) – polska powieściopisarka. Była autorką romansów z życia wyższych sfer. Nazywana przez Antoniego Langego spadkobierczynią sławy p. Rodziewiczówny[3].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Helena Mniszkówna

Otrzymała gruntowne wykształcenie domowe. Mając 19 lat wyszła za mąż za Władysława Chyżyńskiego. Wraz z mężem przeniosła się do Platerowa na Litwę. Tam powstał pomysł Trędowatej, powieści osadzonej w świecie arystokracji. Środowisko to pisarka miała okazję poznawać podczas pierwszego małżeństwa. W 1903 roku, po śmierci męża, przyjechała wraz z dwiema córkami do majątku rodziców, do Sabni koło Sokołowa Podlaskiego. Dwa tomy pierwszej powieści ukazały się w 1909 roku dzięki wsparciu finansowemu ojca Heleny Mniszkówny. Książka szybko zniknęła z księgarń i została dość ciepło przyjęto przez krytykę literacką (nieprzychylne recenzje przyszły później). Rękopis recenzował Bolesław Prus, który był przyjacielem z dzieciństwa stryja Mniszkówny.

Helena Mniszkówna z córkami.

W 1910 roku pisarka wyszła za mąż za Antoniego Rawicz Radomyskiego i wyjechała do Rogal pod Łukowem gdzie urodziła córki-bliźniaczki. Tam też powstały kolejne powieści, ale w okolicy znana była również z działalności społecznej: zakładała ochronki, szkółki dla dziewcząt.

Wkrótce przeniosła się do majątku Kuchary w Płockiem, koło Drobina, gdzie mieszkała aż do 1939 roku, kiedy to została wraz z córkami wyrzucona z majątku przez Niemców. Od ośmiu lat była już po raz drugi wdową. Wróciła do Sabni, gdzie kontynuowała pisanie i gdzie pozostała aż do śmierci. Pochowana jest w miejscowości Zembrów, na rodzinnym cmentarzu Mniszek-Tchorznickich i Moniuszków.

Była przewodniczącą Koła Ziemianek i należała do Przysposobienia Wojskowego.

Imię Heleny Mniszek nadano Zespołowi Szkół (Szkoła Podstawowa i Gimnazjum) w Sabniach. Przed Urzędem Gminy Sabnie ustawiono poświęcony pisarce pomnik, a w herbie Gminy Sabnie znajduje się nawiązująca do jej postaci otwarta książka.

Dnia 30 września 2009 roku odbyła się uroczystość związana z nadaniem imienia Heleny Mniszkówny Szkole Podstawowej w Celinach (gmina Trzebieszów). Niedaleko ww. wsi znajdują się Rogale - wieś, w której mieszkała Helena Mniszkówna wraz z rodziną.

Wszystkie jej utwory zostały w 1951 roku w Polsce objęte zapisem cenzury, podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek[4].

1 stycznia 2014, zgodnie ze współczesnym polskim prawem autorskim o wygaśnięciu praw autorskich 70 lat po śmierci autora, wszystkie utwory Heleny Mniszkówny weszły do domeny publicznej, przez co stały się "własnością publiczną" i są dostępne dla każdego, do wykorzystania w dowolnym celu[5].

Dzieła (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Helena Mniszkówna, 1909.
  • Trędowata, Kraków 1909; prawdopodobnie 16 wydań do 1938 roku, ostatnie: 1937,Warszawa: M. Arct.
  • Ordynat Michorowski, Kijów 1910
  • Zaszumiały Pióra, Kijów 1911
  • Panicz, T.1-2 Kijów 1912
  • Książęta boru, Kijów 1912
  • Prymicja (nowela), Kijów 1912
  • Gehenna, Kijów 1914
  • Czciciele szatana, Warszawa 1918
  • Verte - 1912/20, 5 wydań do 1927.; Poznań, 1921
  • Pluton i Persefona. Baśń fantastyczna na tle mitologicznym, Warszawa, 1919
  • Pustelnik, Poznań 1919
  • Prawa ludzi, Lublin 1922
  • Sfinks, Warszawa 1922
  • Królowa Gizella, Poznań 1925
  • Dziedzictwo, Poznań 1927
  • Z ziemi łez i krwi, 1927
  • Kwiat magnolii, Poznań 1928
  • Powojenni, Poznań 1929
  • Magnesy serc, Warszawa 1930
  • Słońce - wydana po raz pierwszy w 1993 roku po rekonstrukcji z rękopisu
  • Smak miłości, ostania powieść pisarki, 1938/39 (dokończona w 1941)

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Heleny Mniszkówny.

Przypisy

  1. Kurczyce w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  2. Mniszkówna Helena. W: Wielka Encyklopedia PWN. T. 17: Mao – Moholy-Nagy. Warszawa: PWN, 2003, s. 540. ISBN 83-01-13827-0. (pol.)
  3. Opinia wg http://www.michal-razniewski.orangespace.pl/helena_mniszek.html?
  4. Cenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 28.
  5. http://culture.pl/pl/artykul/nowe-dziela-w-domenie-publicznej-w-2014

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]