Helicodiceros muscivorus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Helicodiceros muscivorus
Helicodiceros muscivorus00.jpg
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klad okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd żabieńcowce
Rodzina obrazkowate
Podrodzina Aroideae
Rodzaj Helicodiceros
Schott
Gatunek Helicodiceros muscivorus
Nazwa systematyczna
Helicodiceros muscivorus (L.f.) Engl. in A.DC & C.DC
Monogr. Phan. 2: 605 (1879).
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Niedojrzały kwiatostan

Helicodiceros muscivorus (L.f.) Engl. in A.DC & A.C.P.de Candolle – gatunek rośliny, należący do monotypowego rodzaju Helicodiceros, z plemienia Areae w rodzinie obrazkowatych, endemiczny dla Balearów, Korsyki i Sardynii.

Z uwagi na ciekawe liście i kwiatostany rośliny z tego gatunku uprawiane są jako ozdobne rośliny pokojowe i ogrodowe oraz jako ciekawostki w ogrodach botanicznych.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Średniej wielkości roślina zielna, rosnąca pojedynczo lub tworząca kępy, o wysokości do 75 cm.
Łodyga
Roślina tworzy podziemną, niemal kulistą bulwę pędową o wymiarach 5–14×2,5–6,5 cm. Rośliny dorosłe tworzą bulwy przybyszowe z przypadkowych, obrzeżnych odrośli.
Liście
Pochwy liściowe tworzą pseudo-łodygę o długości do 50 cm i średnicy do 4,5 cm, chroniącą szypułkę. Pseudo-łodyga bladozielona do lekko sinozielonej, z dużymi, postrzępionymi, zielonkawo- do purpurowo-brązowymi, podłużnymi plamami, zwłaszcza na pochwie szypułki. Ogonki liściowe w przekroju w kształcie litery D. Blaszki liściowe wachlarzowatopalczaste, oszczepowate w zarysie, o wymiarach 10–35×6–20 cm. Środkowy listek szeroki, dalsze listki węższe, wzniesione i spiralnie skręcone. Blaszka liściowa tej rośliny przypomina poroże.
Kwiaty
Kwiatostan typu kolbowatego pseudancjum, o długości 15 – 45 cm. Szypułka częściowo zamknięta w pseudo-łodydze, wystaje z niej na długość od 2 do 15 cm, w kolorze bladozielonym do lekko sinozielonego. Pochwa kwiatostanu u nasady podłużna, silnie skręcona do średnicy od 3 do 6 cm na długości od 5 do 11 cm, z zewnątrz jasnozielona z postrzępionymi, zielonkawo- do brązowo-purpurowymi, podłużnymi plamami, wewnątrz jasnozielono-purpurowa, pokryta wyraźnymi, ciemnopurpurowymi, podłużnymi prążkami, u wejścia również bardzo gęstymi, szczecinowatymi, ciemnopurpurowymi włoskami. Górna część pochwy o wymiarach 10–40×8–34 cm, podłużnie jajowata, ostro do spiczasto zakończona, zakrzywiona pod kątem prostym, wewnątrz jasnozielono-różowawa z różowawymi plamami, pokryta ciemnopurpurowymi włoskami, bardzo gęstymi blisko wejścia do skręconej, dolnej części pochwy. Kolba o długości od 13 do 43 cm, zakrzywiona, zbliżona do górnej części pochwy, trzonowata, smukła do nieco masywnie cylindryczno-wrzecionowatej. Wyrostek kolby o długości od 9 do 38 cm. Kolba gęsto pokryta ciemnopurpurowymi, skierowanymi do góry włoskami, ścieniającymi się bliżej wierzchołka. Kwiaty żeńskie ułożone u nasady pochwy na długości 1,5–3 cm. Zalążnie podłużne, jednokomorowe, kilkuzalążkowe, o wymiarach 2–3,3×1,5–2 mm, jasnokremowe do jasnozielonych. Szyjki słupków jasnopurpurowe, znamiona kremowe, o wymiarach 0,5–0,75×0,3 mm. Oddzielający kwiaty żeńskie od męskich pasek szydłowato-sierpowatych, u dołu żółtych, dalej purpurowych prątniczek o wymiarach 5–25×1–4 mm. Kwiaty męskie 2-3-pręcikowe, położone na odcinku 1,5–2,5 cm. Nitki pręcików krótsze od ciemnopurpurowych pylników. W okresie kwitnienia kwiatostany tych roślin przypominają wyglądem okolicę odbytu zdechłego ssaka[3].
Owoce
Owocostan, o wymiarach 5–12×2,5–7 cm, składający się z około 60 odwrotnie jajowatych do kulisto-eliptycznych jagód o wymiarach 3,5–7×3–5 mm, pomarańczowo-czerwonych po dojrzeniu, zawierających od 1 do 3 nasion. Nasiona szeroko jajowate, o średnicy około 3 mm, brązowe.
Korzenie
Białe, mięsiste i kruche korzenie przybyszowe.
Gatunki podobne
Gatunek podobny do roślin z rodzaju drakunkulus. Różni go między innymi gęsto pokryty włoskami kwiatostan, podłużnie prążkowana pochwa, kształt liści i masywne prątniczki.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Bylina, geofit[4]. Bulwy rozwijają się głęboko wśród skał. Rośliny rozpoczynają okres wegetacyjny na przełomie stycznia i lutego, wyrastając przez szczeliny i pęknięcia skalne. Kwiatostan tworzy się na przełomie kwietnia i maja; z uwagi na swój rozmiar płoży się na skale. Jesienią części naziemne obumierają, a roślina wchodzi w stan spoczynku.
Na dzień przed kwitnieniem kwiatostan rośliny lekko się rozluźnia, otwierając się całkowicie pierwszej nocy kwitnienia. Kolory pochwy są bardzo żywe, włoski podniesione, a wyrostek kolby przylega płasko do pochwy. Po wschodzie słońca pierwszego dnia kwitnienia kwiatostan zaczyna wydzielać bardzo silny odór przypominający ptasią padlinę (określany także jako zapach gnijących ryb, odchodów i kosza na śmieci), a temperatura wyrostka i kwiatów męskich podnosi się o około 10° - 15 °C powyżej temperatury powietrza. Kiedy słońce zaczyna bezpośrednio oświetlać kwiatostany, przyciągają do niego muchy z rodziny plujkowatych (przede wszystkim mucha plujka i Lucilia regalis) oraz zgniłówkowatych. Owady te lądują na pochwie, a część z nich przechodzi do podgrzanej komory w dolnej części kwiatostanu, gdzie zostaje uwięziona, z uwagi na wzniesione włoski zakrywające drogę wyjścia z komory. Jeżeli owady pokryte są pyłkiem innych roślin tego gatunku, zapylają kwiaty żeńskie. O poranku drugiego dnia kwitnienia kwiaty żeńskie stają się nieaktywne, a roślina wypuszcza pyłek, obsypując nim uwięzione w komorze muchy. Kwiatostan pozostaje otwarty, jego temperatura spada, pochwa zaczyna odstawać od wyrostka kolby, a włoski opadają, co pozwala odlecieć uwięzionym owadom. W kolejnych dniach brzegi pochwy zwijają się do góry, tworząc korytko wokół wyrostka, kolory kwiatostanu blakną, a roślina przestaje wydzielać zapach. Następnie zarówno pochwa, jak i wyrostek więdną[3][5].
Maksymalny współczynnik oddechowy kwiatów męskich w czasie termogenezy, wynoszący 0,82 μmol CO2 s-1 g-1, może być najwyższym zarejestrowanym dla tkanek roślinnych[3]. Roślina potrafi podnieść temperaturę kwiatostanu do 45 °C, a więc podobnej do temperatury mięśni owadów w trakcie lotu[6].
Siedlisko
Skaliste zbocza i klify na brzegu morza, na wysokości 25 – 250 m n.p.m. Prawie zawsze występują w pobliżu kolonii mew. Muchy związane z tymi koloniami są głównymi zapylaczami tych roślin.
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 56.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Toponimia nazwy naukowej
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów έλιξ (helix – spirala), δισ (dis – podwójny) i κέρας (keras – róg) i odnosi się do kształtu blaszki liściowej[7]. Określenie gatunkowe muscivorus pochodzi od łacińskich słów musca (mucha) i vorare (pożerać, karmić się).
Nazwy zwyczajowe
Gatunek nie posiada nazwy zwyczajowej w języku polskim. W języku angielskim roślina ta określana jest jako dead horse arum, czyli zdechły koń, w języku niemieckim Drachenmaul, czyli smoczy pysk, a w dialekcie korsykańskim arechja di porcu, czyli świńskie ucho.
Synonimy[4]
  • nomenklatoryczne:
    • Arum muscivorum L.f. – bazonim
    • Dracunculus muscivorus (L.f.) Parl.
  • taksonomiczne:
    • Arum crinitum Aiton
    • Arum spirale Salisb.
    • Dracunculus crinitus Schott in Schott et Endl.
    • Megotigea crinita Raf.
    • Helicodiceros crinitus (Raf.) Schott
    • Dracunculus muscivorus var. caprariensis Romo

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymagania
Roślina wymaga żyznego podłoża, składającego się z 6 części kompostu, 1 części piasku i 1 części kory z drzew liściastych. Doniczka powinna mieć średnicę trzykrotnie większą od średnicy bulwy i być dość wysoka, nawet powyżej 50 cm. Bulwę należy wysadzić 20 cm pod powierzchnią. Podłoże powinno być wilgotne, ale nie mokre. Stanowisko półcieniste.
Pielęgnacja
Po przejściu rośliny w stan spoczynku należy pozwolić całkowicie wyschnąć podłożu, a podsuszoną bulwę przenieść do ciemnego, suchego i chłodnego miejsca. Po rozpoczęciu okresu wegetacyjnego bulwa powinna zostać wysadzona do wilgotnego podłoża. Wysuszenie podłoża w okresie wegetacji spowoduje nieodwracalne przejście rośliny w stan spoczynku. W okresie wegetacji zalecane jest dodatkowe nawożenie.
Rozmnażanie
Z bulw przybyszowych o średnicy powyżej 5 mm, które powinny być wysadzane na głębokości kilku centymetrów.
Choroby i szkodniki
Nicienie, roztocze, zgnilizna.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-20].
  2. L.I. Cabrera et al. Phylogenetics relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA. „American Journal of Botany”. 95(9), s. 1153–1165, 2008 (ang.). 
  3. 3,0 3,1 3,2 R.S. Seymour, M. Gibernau i K. Ito. Thermogenesis and respiration of inflorescences of the dead horse arum Helicodiceros muscivorus, a pseudothermoregulatory aroid associated with fly pollination. „Functional Ecology”. 17, s. 886–894, 2003. Blackwell Publishing Ltd.. 
  4. 4,0 4,1 R. Govaerts i D.G. Frodin: World Checklist of Araceae (and Acoraceae) (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew, 2002.
  5. A.-M. Angioy1 et al.. Function of the heater: the dead horse arum revisited. „Proceedings of the Royal Society of London, Series B (Suppl.)”. 271, s. S13–S15, 2004. 
  6. Ewa Nieckuła. Gorączka kwiatów. „Wprost”. 41, 2007. 
  7. Archibald William Smith: A gardener's handbook of plant names: their meanings and origins. Mineola, NY: Dover Publications, 1997. ISBN 0-486-29715-2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Peter C. Boyce: The Genera Dracunculus and Helicodiceros (Araceae: Aroideae). International Aroid Society; Herbarium, Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2010-06-16].
  2. T. Stützel, Klaus Kubitzki: Flowering Plants. Monocotyledons : Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae) (The Families and Genera of Vascular Plants). Springer, s. 68. ISBN 3-540-64061-4.
  3. Culture Sheet Dot Org: Helicodiceros muscivorus. [dostęp 2010-06-17].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]