Henrietta Leavitt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Henrietta Swan Leavitt
Henrietta Swan Leavitt
Data i miejsce urodzenia 4 czerwca 1868
Lancaster, Massachusetts, USA
Data i miejsce śmierci 12 grudnia 1921
Cambridge, Massachusetts, USA

Henrietta Swan Leavitt (ur. 4 czerwca 1868 w Lancaster, Massachusetts; zm. 12 grudnia 1921 w Cambridge, Massachusetts) – amerykańska astronom[1].

Córka pastora Kościoła kongregacjonalistów. Mimo faktu, że od dzieciństwa była głucha, dokonała wybitnych osiągnięć w dziedzinie astronomii. Otrzymała licencjat Radcliffe College w 1892, który wówczas nosił nazwę Towarzystwo Wyższego Kształcenia Kobiet. W ostatnim roku studiów zainteresowała się astronomią i podjęła studia podyplomowe w tym kierunku. W następnym roku podjęła pracę w obserwatorium na Uniwersytecie Harvarda (została rachmistrzem w grupie Edwarda C. Pickeringa). Na początku pracowała jako ochotniczka, ale po siedmiu latach, gdy nabrała wprawy w określaniu jasności gwiazd na podstawie płyt fotograficznych została przyjęta na etat.[2] Badała regularne zmiany jasności cefeid.

W 1908 zaobserwowała, że najjaśniejsze cefeidy zmieniają swoją rzeczywistą jasność i „szybkość mrugania”, czyli czas dzielący okresy maksymalnej i minimalnej jasności. Zauważyła, że najjaśniejsze cefeidy mrugają powoli, a ciemniejsze szybciej, a efekt ten jest powszechny i skorelowany. Oznaczało to, że można wyliczyć odległość od cefeid. Oficjalna nauka wciąż uważała, że Droga Mleczna jest całym wszechświatem, a Leavitt już odkryła sposób na zajrzenie poza Drogę Mleczną[3]. Odkryła i skatalogowała gwiazdy zmienne w Obłoku Magellana, po czym na podstawie tych obserwacji odkryła w 1912 i w 1913 szereg zależności związanych z cefeidami, w tym zależność pomiędzy okresem cefeidy a jej jasnością absolutną, co okazało się ważne dla obliczania odległości we wszechświecie. Odkryła również 4 gwiazdy nowe oraz ponad 2400 gwiazd zmiennych[4]. Zmarła na nowotwór.

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • Asteroida (5383) Leavitt i krater Leavitt na Księżycu zostały nazwane na jej cześć.
  • Cztery lata po jej śmierci szwedzki matematyk Magnus Gustaw Mittag-Leffler, nie wiedząc, że ona nie żyje, zaproponował nominowanie jej do Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1926 roku, i napisał do Shapleya prośbę o podanie szczegółowych iformacji na temat jej pracy dotyczącej zmienności cefeid, oferując zawarcie tych informacji w swej monografii o Zofii Kowalewskiej. Shapley w odpowiedzi poinformował Mittag-Lefflera, że Leavitt zmarła, i zasugerował, że faktycznym odkrywcą jest on sam (Shapley) - dzięki interpretacji jej wyników. Leavitt nigdy nie została nominowana, ponieważ Nagroda Nobla nie jest przyznawana pośmiertnie[5].

Przypisy

  1. A. Lightman, Światło z przeszłości. Dzieje Kosmologii współczesnej, Warszawa 2003, s. 31.
  2. Pięć największych nierozwiązanych problemów nauki. Warszawa: Wydawnictwo Amber Sp. z o.o., 2004. ISBN 83-241-1839-X.
  3. Paca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann, 2012, s. 217. ISBN 978-83-7670-323-7.
  4. Encyklopedia Britannica. Ziemia i Wszechświat. T. XXI. Poznań: Wydawnictwo KURPISZ S.A., 2006, s. 79. ISBN 978-83-60563-25-0.
  5. Johnson, George: Miss Leavitt's Stars: The Untold Story of the Woman Who Discovered How to Measure the Universe. New York: W.W. Norton & Company, 2005, s. 118-119. ISBN 0-393-05128-5. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]