Henryk Jabłoński (polityk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy polityka. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Henryka Jabłońskiego
Henryk Jabłoński
Henryk Jabłoński, The Chairman of the Council of State (Head of State) of the People's Republic of Poland 1972-1985.jpg
Data i miejsce urodzenia 27 grudnia 1909
Stary Waliszew
Data i miejsce śmierci 27 stycznia 2003
Warszawa
Przewodniczący Rady Państwa
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 28 marca 1972
do 6 listopada 1985
Pierwsza dama Jadwiga Wierzbicka
Poprzednik Józef Cyrankiewicz
Następca Wojciech Jaruzelski
Minister oświaty i szkolnictwa wyższego
Okres urzędowania od 11 listopada 1966
do 28 marca 1972
Poprzednik Wacław Tułodziecki
Następca Jerzy Kuberski
Minister szkolnictwa wyższego
Okres urzędowania od 14 grudnia 1965
do 11 listopada 1966
Poprzednik Henryk Golański
Poseł IX kadencji Sejmu PRL
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 13 października 1985
do 3 czerwca 1989
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Order Sztandaru Pracy I klasy Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Złoty Medal "Za zasługi dla obronności kraju" Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego Wielka Gwiazda Zasługi Odznaki Honorowej za Zasługi dla Republiki (Austria) Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Order Georgija Dimitrowa (Bułgaria) Order Białego Lwa I Klasy (CSRS) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Kollana Orderu Orła Azteków (Meksyk) Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Order Flagi Węgierskiej Republiki Ludowej I klasy (Węgry) Order Suche Batora (Mongolia) Order Rewolucji Październikowej (ZSRR) Order Przyjaźni Narodów (ZSRR) Order "Znak Honoru" (ZSRR) Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal 40-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Order José Martí
Grób Henryka Jabłońskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 22 lipca 2008

Henryk Jabłoński (ur. 27 grudnia 1909 w Starym Waliszewie koło Łowicza, zm. 27 stycznia 2003 w Warszawie) – polski polityk, działacz komunistyczny okresu PRL.

Profesor, z wykształcenia historyk, był profesorem UW oraz Wojskowej Akademii Politycznej (promotor prac doktorskich od 1961), generał brygady Wojska Polskiego, przewodniczący Rady Państwa (od 28 marca 1972 do 6 listopada 1985), prezes Rady Naczelnej ZBoWiD.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Od 1931 członek PPS, współpracownik Polskiego Słownika Biograficznego. W kampanii norweskiej w 1940 jako podchorąży rezerwy Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich walczył w bitwie o Narwik, a później uczestniczył w ruchu oporu w południowej Francji.

W 1945 powrócił do kraju. W latach 1945–1947 przewodniczący Zarządu Głównego Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. W latach 1946–1950 profesor Akademii Nauk Politycznych w Warszawie. W 1945 został członkiem KRN, w latach 1946–1948 piastował znaczące funkcje w PPS (kierownik Wydziału Polityczno-Propagandowego CKW PPS, przewodniczący Wojewódzkiego i Stołecznego Komitetu PPS, sekretarz Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS oraz jego wiceprzewodniczący). Zwolennik połączenia PPS i PPR.

Poseł do KRN (1945–1947), a od 1947 do 1989 poseł na Sejm (Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII i IX kadencji). W latach 1985–1989 przewodniczący Sejmowej Komisji Obrony Narodowej.

W 1947 mianowano go profesorem UW, a w 1950 profesorem zwyczajnym nauk historycznych. Był członkiem zarządu Marksistowskiego Zrzeszenia Historyków[1]. Od 1952 był członkiem korespondentem, a od 1956 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk.

W okresie 1948–1981 zasiadał w Komitecie Centralnym PZPR. W latach 1947–1953 był podsekretarzem stanu w Ministerstwie Oświaty. W latach 1948–1950 zastępca przewodniczącego Rady Głównej do spraw Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

W latach 1953–1955 sekretarz Wydziału I Nauk Społecznych PAN. Zaliczany do byłych członków PPS zbliżonych do "puławian" podczas walki o władzę w kierownictwie PZPR w latach pięćdziesiątych[2]. Od 1955 do 1965 pełnił obowiązki sekretarza naukowego PAN, a w latach 1966–1971 wiceprezesa PAN.

W latach 1965–1966 minister szkolnictwa wyższego, następnie w latach 1966–1972 minister oświaty i szkolnictwa wyższego (podpisywał decyzje o relegowaniu "nieprawomyślnych" studentów po marcu 1968, m.in. Adama Michnika). Od grudnia 1970 zastępca członka, a w latach 1971–1981 członek Biura Politycznego KC PZPR. Na IX Nadzwyczajnym Zjeździe PZPR w lipcu 1981 nie został wybrany do Komitetu Centralnego partii, a w konsekwencji nie wszedł w skład Biura Politycznego. Ponownie zasiadał w KC PZPR w latach 1986–1990.

W 1972, zgodnie z umową zawartą przed zjednoczeniem PPS z PPR, wg której stanowisko Przewodniczącego Rady Państwa miało być obsadzane przez PPS-owców, z inicjatywy Edwarda Gierka wybrany na Przewodniczącego Rady Państwa (zajął miejsce Józefa Cyrankiewicza).

W okresie 1975–1976 był przewodniczącym Komisji Nadzwyczajnej dla przygotowania projektu ustawy o zmianie Konstytucji PRL. Zmiana ta polegała m.in. na wpisaniu do Konstytucji kierowniczej roli PZPR i sojuszu z ZSRR.

W latach 1972–1976 był członkiem Prezydium, a w latach 1976–1983 przewodniczącym Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. W 1983 mianowany prezesem Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (pełnił tę funkcję do marca 1990). W latach 1978–1990 pełnił funkcję przewodniczącego Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa. Wieloletni przewodniczący Rady Głównej Przyjaciół Harcerstwa.

W 1985 ustąpił z funkcji przewodniczącego Rady Państwa, jego miejsce zajął gen. Wojciech Jaruzelski. Po oficjalnym zakończeniu stanu wojennego zaproponował awansowanie gen. Jaruzelskiego na stopień marszałka Polski (gen. Jaruzelski awansu nie przyjął)[potrzebne źródło]. W latach 1986–1989 był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego. W latach 1983–1989 członek Prezydium Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. W 1986 był przewodniczącym Komitetu Honorowego Encyklopedii Pamięci Narodowej. W latach 80. stał na czele lub wchodził w skład szeregu innych komitetów honorowych i rocznicowych. Był m.in. przewodniczącym Ogólnopolskiego Komitetu Honorowego Obchodów 50. rocznicy Czynu Zbrojnego Dąbrowszczaków (1986) oraz przewodniczącym Komitetu Honorowego Obchodów 45. rocznicy Powstania w Getcie Warszawskim (1988). 28 listopada 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 40-lecia Kongresu Zjednoczeniowego PPR-PPS-powstania PZPR, któremu przewodniczył I sekretarz KC PZPR. 11 listopada 1988 wszedł w skład Honorowego Komitetu Obchodów 70 rocznicy Odzyskania Niepodległości przez Polskę, którego przewodnictwo objął I sekretarz KC PZPR gen. armii Wojciech Jaruzelski.

W 1988, z okazji 70-lecia Niepodległości oraz 45-lecia LWP, awansowany uchwałą Rady Państwa PRL do stopnia generała brygady w stanie spoczynku. Nominację wręczył mu w Belwederze I sekretarz KC PZPR, przewodniczący Rady Państwa PRL gen. armii Wojciech Jaruzelski.

23 października 1996 Sejm uchwałą umorzył postępowanie w sprawie pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej i karnej osób związanych z wprowadzeniem i realizacją stanu wojennego, w tym i Henryka Jabłońskiego.

Mieszkał w Warszawie przy ul. Klonowej 4, w bezpośrednim sąsiedztwie Belwederu, a w ostatnich latach życia przy ul. Filtrowej 61[3].

Był żonaty z Jadwigą z d. Wierzbicką (1919-1999), miał córkę Elżbietę i syna Krzysztofa.

Został pochowany 3 lutego 2003 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. List do uczestników uroczystości od Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego odczytała szefowa Kancelarii Prezydenta RP Jolanta Szymanek-Deresz.

Działalność naukowa[edytuj | edytuj kod]

Stopnie naukowe[edytuj | edytuj kod]

  • dr nauk historycznych – 1934
  • profesor nadzwyczajny – 1947
  • doktor habilitowany – 1948
  • profesor zwyczajny – 1950

Uczniowie[edytuj | edytuj kod]

Doktoraty honoris causa[edytuj | edytuj kod]

Członkostwo w Akademiach Nauk[edytuj | edytuj kod]

  • członek korespondencyjny PAN – 1952
  • członek rzeczywisty PAN – 1956
  • członek Akademii Rumuńskiej Republiki Socjalistycznej – 1965
  • członek Czechosłowackiej Akademii Nauk – 1965
  • członek zagraniczny Akademii Nauk ZSRR – 1966
  • członek Mongolskiej Akademii Nauk – 1975
  • członek korespondencyjny Meksykańskiej Akademii Historycznej – 1979

Publikacje (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Opinia, parlament, prasa. Wstęp do badań opinii publicznej w epoce rozkwitu kapitalizmu (1947)
  • Polityka PPS w trakcie wojny 1914–1918 (1958)
  • Narodziny Drugiej Rzeczypospolitej 1918–1919 (1962)

Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bohdan Urbankowski: Czerwona msza czyli Uśmiech Stalina. T. II. Warszawa 1998, s. 154.
  2. Październik i „Mała stabilizacja". W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944-1989. Warszawa: POW „BGW", 1992, s. 62. ISBN 8370662080.
  3. The Celebrity Black Book 2005: Over 40.000 Celebrity Addresses, Jordan McAuley, Mega Niche Media, 2005, str. 274 (ang.)
  4. Doktorzy honoris causa UŁ. uni.lodz.pl. [dostęp 21 lutego 2011].
  5. M.P. z 1947 r. Nr 27, poz. 224

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1991, str. 362
  • Kto jest kim w Polsce 1984, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1984
  • Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989
  • Leksykon Historii Polski, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1995
  • J. Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943-1990 t. II:I-M, Toruń 2010.
  • J. Stroynowski (red.), Who is who in the Socialist countries of Europe: a biographical encyclopedia of more than 12,600 leading personalities in Albania, Bulgaria, Czechoslovakia, German Democratic Republic, Hungary, Poland, Romania, Yugoslavia 1989, tom 3, K.G. Saur Pub., 1989
  • "Trybuna Ludu", organ KC PZPR, nr 289, 13–14 grudnia 1975, str. 2

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]