Henryk Samsonowicz

Henryk Samsonowicz
Data i miejsce urodzenia	23 stycznia 1930 Warszawa
Minister edukacji narodowej
Okres urzędowania	od 12 września 1989 do 14 grudnia 1990
Poprzednik	Jacek Fisiak
Następca	Robert Głębocki
Odznaczenia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Prof. Włodzimierz Lengauer, Norman Davies i prof. Henryk Samsonowicz w 2007

Henryk Bohdan Samsonowicz (ur. 23 stycznia 1930 w Warszawie) – polski historyk mediewista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1989–1991 minister edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys

Wykształcenie i kariera naukowa

W 1950 ukończył studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, po których podjął pracę na stanowisku asystenta tej uczelni. W 1954 otrzymał stopień doktora nauk historycznych, na podstawie pracy kandydackiej przygotowanej pod kierunkiem profesora Mariana Małowista, zatytułowanej Rzemiosło wiejskie w Polsce w XIV–XVI w.. W 1960 habilitował się w oparciu o rozprawę Badania nad kapitałem mieszczańskim Gdańska w drugiej połowie XV wieku. W 1969 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych.

Profesorem nadzwyczajnym został w 1971, a dziewięć lat później profesorem zwyczajnym nauk humanistycznych. W latach 1964–2009 prowadził seminarium magisterskie, w 1969 zaczął kierować mediewistycznym i nowożytnym seminarium doktorskim w Instytucie Historycznym. Wypromował łącznie 11 doktorów.

Od 1967 był prodziekanem Wydziału Historycznego, w okresie 1970–1973 pełnił funkcję dziekana tej jednostki. W latach 1975–1980 był dyrektorem Instytutu Historycznego, z którym zawodowo związany pozostaje nieprzerwanie od 1950. Od 1 października 1980 do 8 kwietnia 1982 pełnił funkcję rektora Uniwersytetu Warszawskiego.

W latach 1991–1996 był wiceprzewodniczącym Komitetu Badań Naukowych, w 1994 został członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Nauk, w latach 1999–2006 przewodniczył Wydziałowi I Nauk Społecznych PAN. W 2002 został członkiem rzeczywistym PAN, zasiadł też w jej prezydium. Został wykładowcą Akademii Humanistycznej w Pułtusku, a także członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Academia Europaea i innych instytucji naukowych. Wszedł w skład m.in. jury Nagrody Naukowej KLIO.

Opublikował około 800 prac naukowych, głównie z zakresu historii Polski okresu Średniowiecza, w tym 16 książek i podręczników uniwersyteckich. Bywał też ekspertem teleturnieju Wielka gra. W 1975 organizował pierwszą olimpiadę historyczną.

Działalność polityczna

Od 1956 należał do PZPR, wystąpił z partii po wprowadzeniu stanu wojennego. W 1968 był jedynym z pięciu orzekających członków Wyższej Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Oświaty i Szkolnictwa Wyższego dla pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych, który zagłosował przeciwko podtrzymaniu decyzji uczelnianej komisji dyscyplinarnej, na mocy której zwolniono z pracy profesora Damazego Tilgnera.

Od 1980 działał w "Solidarności". W 1989 brał udział w obradach plenarnych Okrągłego Stołu. Po wyborach do Sejmu kontraktowego w tym samym roku został ministrem edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Jedną z ważniejszych podjętych wówczas decyzji była ta o wprowadzeniu nauczania religii do szkół publicznych. Urząd ministra sprawował do stycznia 1991.

Odznaczenia i wyróżnienia

Henryk Samsonowicz i prezydent Bronisław Komorowski podczas odznaczania Orderem Orła Białego

Odznaczony Orderem Legii Honorowej (1984). Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1998). W 2010 prezydent Bronisław Komorowski odznaczył go Orderem Orła Białego, a 25 lutego 2011 powołał go w skład kapituły tego orderu.

Otrzymał tytuły doctora honoris causa Duquesne University w USA (1981), Akademii Pedagogicznej w Krakowie (1994), Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (1998), Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (2002), Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach (wówczas Akademii Świętokrzyskiej, 2005), Uniwersytetu Wrocławskiego (2007) oraz Uniwersytetu Opolskiego (2009) i Uniwersytetu Gdańskiego (2009).

W 2004 został Honorowym Obywatelem Sandomierza, a w 2008 Honorowym Obywatelem Ostrowca Świętokrzyskiego i Pułtuska.

Życie prywatne

Pochodzi z rodziny pieczętującej się niegdyś herbem Lis. Jest synem profesora geologii, Jana Samsonowicza i bratem Andrzeja Samsonowicza, porucznika AK, powstańca warszawskiego i żołnierza batalionu "Zośka".

Wybrane publikacje

• Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia z dziejów Hanzy nad Bałtykiem w XIV-XV w., PWN, Warszawa 1968
• Miejsce Polski w Europie, Bellona, Warszawa 1995
• Tysiącletnie dzieje (wraz z Januszem Tazbirem), Wyd. Dolnośląskie, Wrocław 1997
• Idea uniwersytetu u schyłku tysiąclecia (współautor), FNP, Warszawa 1998
• Północ-Południe, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999
• Narodziny średniowiecznej Europy (wstęp i red.), Bellona, Warszawa 1999
• Ziemie polskie w X wieku i ich znaczenie w kształtowaniu się nowej mapy Europy, Universitas, Kraków 2000
• Historia Polski do roku 1795, WSiP, Kraków 2000
• Polska. Losy państwa i narodu do 1939 roku (współautor), Iskry, Warszawa 2003
• Prawda i fałsz. O polskiej chwale i wstydzie (współautor), Wyd. Stopka Łomża 2010

Źródła

• Nota biograficzna na stronie Instytutu Historycznego UW. [dostęp 23 lutego 2011].
• Henryk Samsonowicz w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 23 lutego 2011].

Linki zewnętrzne

• Henryk Samsonowicz – wykaz publikacji w Litdok – Europa Środkowo-Wschodnia, Herder-Institut (Marburg). [dostęp 23 lutego 2011].

Poprzednik Zygmunt Rybicki

Rektor Uniwersytetu Warszawskiego 1980–1982

Następca Kazimierz Albin Dobrowolski