Henryk von Brühl

Heinrich von Brühl
Heinrich von Brühl, portret pędzla Louisa de Silvestre z ok. 1750 roku
von Brühl
Data urodzenia	13 sierpnia 1700
Miejsce urodzenia	Gangloffsömmern, Turyngia
Data śmierci	28 października 1763
Miejsce śmierci	Drezno, Saksonia
Rodzina	Brühl
Rodzice	Johann Moritz von Brühl Erdmuth Sophie v. d. Heide
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Hrabia Heinrich von Brühl

Pałac Brühla w Nischwitz

Heinrich Graf von Brühl (ur. 13 sierpnia 1700 w Gangloffsömmern, Turyngia, zm. 28 października 1763 w Dreźnie) – hrabia Świętego Cesarstwa Narodu Niemieckiego, pierwszy minister (od 1738 roku) i faworyt Augusta III, generał artylerii koronnej w latach 1752–1763, wolnomularz. Odznaczony Orderem Czarnego Orła (1730), Świętego Huberta, św. Henryka, św. Andrzeja Powołańca (1736) i św. Aleksandra Newskiego.

Życiorys

Pomnik ministra Bruhla w Seifersdorfer Tal w Saksonii

W 1719 został "srebrnym paziem" Augusta II. W 1729 został kamerjunkrem, w 1730 podkomorzym, później szambelanem saskim. W 1731 został dyrektorem akcyzy, kierownikiem finansów elektorskich, polityki zagranicznej i wewnętrznej elektoratu. Zasiadał w Radzie Tajnej, dysponował obsadą stanowisk duchownych. Od 1733 administrował górnictwem i dochodami dworu. Za swoją ciężką służbę pobierał pensję 90 000 talarów rocznie, którą zresztą powiększył licznymi łapówkami i nielegalną dzierżawą dóbr.

Po umiejętnym odsunięciu konkurenta - faworyta Augusta III, Józefa Sułkowskiego, który musiał w 1738 opuścić Drezno - skumulował w swoich rękach praktycznie wszystkie najważniejsze urzędy saskie. Od roku 1738 do 1763 podlegał mu Tajny Gabinet - naczelny organ władzy w Saksonii. W 1746 został "premier-ministrem".

Prowadził skomplikowaną grę dyplomatyczną, wikłając Saksonię w trzy wojny śląskie, zmieniając sprzymierzeńców szybciej niż zdążyły dobiec echa z pól bitewnych. Snuł plany utworzenia saskiego korytarza terytorialnego, który by połączył Saksonię z Polską, co powodowało konieczność anty-austriackiego (a potem anty-pruskiego) kursu polityki (Saksonię z Polską łączył Śląsk - do 1740 austriacki, potem pruski). W 1757 roku wojska pruskie spustoszyły Saksonię - taki był niestety owoc polityki zagranicznej hrabiego.

Od 1743 związał się z Rosją, popierał w I Rzeczypospolitej interesy jej stronników Czartoryskich. W 1748 Czartoryscy załatwili mu pozytywny wyrok Trybunału Koronnego poświadczający jego polskie szlachectwo. Od tej chwili mógł już nabywać polskie dobra. W 1754 zerwał z Czartoryskimi i zbliżył się do kamaryli Jerzego Mniszcha, który wziął ślub z jego córką Amalią (lub Amelia, Marią Mniszchową) z Brühlów (1737–1772) w Dukli).

Uszczuplony przez wojnę budżet reperował Brühl poprzez sprzedaż polskich wakansów, w 1761 sprzedał m.in. podskarbiostwo koronne Teodorowi Wesslowi, który mu miał zagwarantować nielegalne dochody z nowo utworzonej mennicy polskiej, ten jednak wziął na ten cel łapówkę od prusko-żydowskich fałszerzy. W 1761 buntującą się przeciwko saskiej korupcji szlachtę wielkopolską, uciszył przy pomocy 12 tys. wojska rosyjskiego.

Zmarł w Dreźnie trzy tygodnie po śmierci króla Augusta III.

Był członkiem polskiej loży masońskiej Trois Frères.

Początki jego dworskiej kariery, m.in. walkę o wpływy z Sułkowskim, opisał Józef Ignacy Kraszewski w powieści Brühl. Saski pierwszy minister jest też ważną postacią ostatniej powieści Kraszewskiego z tzw. trylogii saskiej Z siedmioletniej wojny oraz powieści Starosta warszawski.

Brühl posiadał największy w Europie zbiór zegarków i kamizelek.

Pałac Brühla w Brodach - pałac do 1945 roku należał do rodziny Brühlów, w rezydencji tej znajdowała się słynna Schwanenservice - największy na świecie porcelanowy serwis wykonany w Misieńskiej Manufakturze Porcelany na specjalnie zamówienie ministra Henryka Brühla. Inne rezydencje Brühla znajdowały się w Gaussig, Lindenau, Nischwitz, Oberlichtenau, Seifersdorf. W Warszawie posiadał Pałac Ossolińskich i dwa niewielkie pałace na Młocinach i na Woli.

Potomstwo

29 kwietnia 1734 zawarł związek małżeński z Marią Anną Franciszką hrabiną von Kolowrat-Krakowsky (1717–1762). Pięcioro z co najmniej dziesięciorga ich dzieci osiągnęło wiek dojrzały:

• Maria Amalie von Brühl (1736–1772)
• Alois Friedrich von Brühl (1739–1793)
• Carl Adolph von Brühl (1742–1802)
• Albert Christian Heinrich von Brühl (1743–1792)
• Hans Moritz von Brühl (Seifersdorf) (1746–1811)

Carl Adolph i Albert Christian poszli drogą kariery wojskowej i zostali pruskimi generałami.

Zobacz też

• Pałac Brühla
• Brody (powiat żarski)
• Tarasy Brühla

Literatura dodatkowa

• Władysław Konopczyński: Brühl Henryk. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, s. 16–19. Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 83-04-03291-0

Poprzednik Alexander Joseph Sulkowsky

Pierwszy Minister Elektoratu Saksonii 1738-1763

Następca Johann Georg von Einsiedel