Henrykowo (powiat lidzbarski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Henrykowo
Kościół p.w.św.Katarzyny
Kościół p.w.św.Katarzyny
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat lidzbarski
Gmina Orneta
Strefa numeracyjna (+48) 55
Tablice rejestracyjne NLI
SIMC 0153784
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Henrykowo
Henrykowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Henrykowo
Henrykowo
Ziemia 54°10′36″N 20°09′34″E/54,176667 20,159444Na mapach: 54°10′36″N 20°09′34″E/54,176667 20,159444
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Ołtarz w kościele św. Katarzyny.
Dzwonnica przykościelna.

Henrykowo (niem. Heinrikau)wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim, w gminie Orneta. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego. W 1973 miejscowość należała do powiatu braniewskiego.

Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 507.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś założona została około 1304 najprawdopodobniej przez Henryka Laberyka i wymieniana była już z kościołem roku 1312 i 1316. Ponownej lokacji w roku 1326 na obszarze 113 włók, położonych na polach Rudicus, Glebisken i Comainen w komornictwie melzackim, dokonała kapituła warmińska. Sześć włók przeznaczono na uposażenie kościoła, 11 włók nadano zasadźcy. Sołtys Henryk Labenyk odsprzedał sołectwo niejakiemu Gerardowi i popuścił wieś. Kapituła zmniejszyła obszar wsi o trzy włoki i znacznie obniżyła czynsz, natomiast nowemu sołtysowi nadano karczmę i młyn w zamian za roczny czynsz w wysokości 2,5 grzywny. Nowy przywilej lokacyjny wystawiono 28 października 1326 r. W 1430 r. gmina wiejska odkupiła od kapituły młyn, znajdujący się w pobliżu wsi za sumę 100 grzywien oraz pół włoki za 12 grzywien. W 1547 roku wspomniana karczma ponownie była własnościa kapituły.

Wieś została zniszczona w czasie wojny głodowej i wojny trzynastoletniej.

W roku 1656 w Henrykowie użytkowane było 107 włók. W tym roku było tu trzech sołtysów, 23 gospodarstwa chłopskie i kilku zagrodników, karczmarz i młynarz. 6 włók należało do plebana.

W 1783 r. Henrykowo było wsią królewską, z kościołem i młynem, liczyło 69 domów. W 1784 r. w wyniku pożaru plebanii spaliły się liczne dokumenty parafialne. W 1820 r. we wsi było 61 domów z 465 mieszkańcami. W 1900 r. wieś obejmowała 1936,4 ha ziemi a w 1905–1937,4 ha i zamieszkiwało ją 857 osób. W 1939 r. we wsi odnotowano 188 gospodarstw domowych z 798 mieszkańcami, z których 553 utrzymywało sie z rolnictwa i lesnictwa, 86 z pracy w przemyśle i rzemiośle, a 45 z pracy w handlu i komunikacji. W tym czasie we wsi było 12 gospodarstw rolnych o areale w przedziale 0,5-5 ha, 25 gospodarujących na areale 5–10 ha, 12 o powierzchni 10–20 ha, 25 gospodarujących na areale 20–100 ha i dwa gospodarstwa o powierzchni powyżej 100 ha.

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Henrykowie wymieniany jest w dokumentach już w 1312 i 1316 r. Obecny kościół był wybudowany w drugiej połowie XIV wieku. W roku 1444 został zniszczony w pożarze. Kościół pw. św. Katarzyny był odbudowany i ponownie konsekrowany w 1501 r. Drewnianą wieżę wymieniono na murowaną latach 1710–1715. Odnawiany był w latach 1721, 1795, 1886 (wykonano nadbudowe szczytu wschodniego) i w roku 1960. Ten ostatni remont związany był z usuwaniem skutków zniszczeń z 1945 roku (pociski artyleryjskie zniszczyły wieżę). W 1960 r. kościół odnowiono i wyremontowano.

Jest to kościół salowy z gotycką zakrystią od północy (dobudowana w 1724 r.) i barokową kruchtą od południa. Schodkowy szczyt wschodni tylko we fragmentach zachował gotycki charakter. Netrze nakryte stropem z neobarokowa polichromią, wykonana przez Jana Strunge z Reszla w 1850 r.

Ołtarz główny z około 1800 wykonany w pracowni Christiana Beniamina Szultza. Ołtarz ten i ołtarze boczne poświęcone były w 1805 przez biskupa pomocniczego Andrzeja von Hattena. W ołtarzu głównym znajdują się obrazy J. Pipera: "Koronacja św. Katarzyny, św. Maria Magdalena, św. Józef z Dzieciątkiem. W kościele znajduje się klasycystyczna ambona z około 1800 roku oraz znacznie starsza granitowa chrzcielnica. W kościele znajdują się także barokowe obrazy m.in. Zdjęcie z Krzyża oraz św. Antoni uzdrawiający chorego z autoportretem wykonawcy Piotra Kolberga. Na uwagę zasługuje tu barokowy krucyfiks z około 1700 roku oraz gotycki kielich z XV w.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1783 było tu 87 domów.

Liczba mieszkańców kształtowała się następująco: w roku 1818 - 465 osób, w 1939 - 798, w 1999 - 430.

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn, 1978, s. 8
  • Andrzej Rzempołuch, " Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich", Agencja Wydawnicza "Remix", Olsztyn, 1992, ISBN 83-900155-1-X, s. 57–59
  • Darmochwał T., Rumiński M. J., Warmia Mazury, przewodnik. Agencja TD, Białystok, 1996.
  • Jan Chłosta, "Słownik Warmii", Wydawnictwo LITTERA, Olsztyn 2002, ISBN 83-914158-5-6, s. 131–132
  • Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1973, 424 s.
  • Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom I. Święta Warmia. Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, Olsztyn 1999, ISBN 83-86926-07-4

Zobacz też: Henrykowo