Herb Krakowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Krakowa
Herb Krakowa
Typ herbu miejski
Projektant W. Drelicharz, Z. Piech, B. Widłak (obecna wersja)
Wprowadzony 20 czerwca 1303 (pierwsza wzmianka)
Ostatnie zmiany 2002
Rzeźbiony orzeł z herbem Krakowa w Sali Posiedzeń w Sejmie

Herb Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa – jeden z symboli miejskich Krakowa.

Przedstawia w polu błękitnym czerwony mur ceglany z trzema basztami, z których środkowa jest wyższa i szersza, zwieńczonymi krenelażem o trzech blankach każda, z czarnymi strzelnicami i okienkami. W murze brama o złotych otwartych podwojach, z okuciami w kształcie lilii i z podniesioną złotą broną. W prześwicie bramy ukoronowany Orzeł Biały, ze złotym dziobem i szponami. Tarcza herbowa o tradycyjnym dla Krakowa renesansowym kształcie jest zwieńczona koroną o kwiatonach w kształcie lilii, zamkniętą kabłączkiem z kulką i krzyżykiem w zwieńczeniu.

Herb został ustanowiony przez Radę Miasta Krakowa 9 października 2002 r.[1]

Obecna wersja herbu to poprawiony wzór herbu przyjętego 1 czerwca 1937 r.[2] autorstwa profesora Mariana Friedberga. Zmieniony został wzór Orła Białego; dotychczasowa wersja oparta była na wizerunku identycznym, jak w godle państwowym, które nie jest zgodne z zasadami heraldycznymi (np. posiada cieniowane pióra). Nowy Orzeł został opracowany według kanonu heraldycznego z uwzględnieniem historycznych przedstawień herbowych. Dokonano również małych zmian w wyglądzie korony, murów oraz bramy.

Nowy herb opracowali heraldycy dr Wojciech Drelicharz i dr Zenon Piech oraz plastyczka Barbara Widłak.

Historia[edytuj | edytuj kod]

s[igillum] consvlvm et comvnitatis civitatis cracovie – "pieczęć rajców i pospólstwa [obywateli] miasta Krakowa" - pieczęć z dokumentu z 1343 r.
Herb Krakowa we wnętrzu Sukiennic

Najstarszy wizerunek herbu miasta, to pieczęć zawieszona przy dokumencie wystawionym w Krakowie 20 grudnia 1303 r. przez Sulisławę, czyniącą zapis na rzecz klasztoru Franciszkanów. Przytwierdzona do dokumentu pieczęć pieczęć wójta krakowskiego (napis: s[igillum] advocati), była jednocześnie pieczęcią miejską. Pochodzi z lat 1281-1288, a zatem bliska jest czasom lokacji Krakowa na prawie magdeburskim z 1257 r. Lepiej zachowane są identyczne pieczęcie z lat późniejszych, z napisem w otoku s[igillum] consvlvm et comvnitatis civitatis cracovie – "pieczęć rajców i pospólstwa [obywateli] miasta Krakowa" z roku 1312 i lat następnych, które przedstawiały w polu elementy architektury miejskiej (znany do dzisiaj mur ceglany z trzema basztami; najwyższą środkową; i bramą), świętych Wacława (patron katedry krakowskiej), Stanisława i Orła Białego, pozbawionego korony, w bramie klęcząca postać – przyjmuje się, że jest to postać wójta krakowskiego, po bokach zaś herby ziemi kujawskiej (pół lwa i pół orła), z której wywodzili się panujący ówcześnie, ostatni Piastowie.
Na "sekretnej" pieczęci z 1405 z napisem w otoku + sigillvm. credencie. civitatis. cracovie widzimy herb bliski współczesnemu (bez orła w bramie). Identyczny z obecnym (lecz bez orła) herb miejski widzimy po raz pierwszy na pieczęciach z 1611 r. (z dyplomu miejskiego dotyczącego cechu kichlarzy krakowskich - wytwórców pierników i ciast), 1616 r (odciśnięta na pergaminie na akcie rajców krakowskich) i 1640 r. (pieczęć w puszce – przy akcie ławników krakowskich).
Orzeł w bramie pojawił się z końcem XVII w., a następnie zadomowił się już na stałe w otwartej bramie herbowego muru, pod podniesioną "broną", czyli kratą. Oddaje to kształt pieczęci miejskiej, tzw. "większej", z 1661 r. - pierwszej znanej z Orłem w bramie muru. Napis na jej otoku: sigillvm.civitatis. cracoviae. metropolis. regni. poloniae – "Pieczęć Miasta Krakowa Stolicy Królestwa Polskiego". Orzeł z herbu Krakowa zniknie dopiero za okupacji hitlerowskiej.

Do 2002 r. herb Krakowa miał inne tynktury: mur i baszty były srebrne, zaś tło i prześwit bramy – czerwone. Taki herb Krakowa wymalowano na samolotach PLL LOT: An-24W SP-LTL[3], oraz Boeing 767-25DER SP-LOB[4]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Uchwała Nr CXXIII/1150/02 Rady Miasta Krakowa z dnia 9 października 2002 r. w sprawie symboli Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa (Dz. Urz. Woj. Małopolskiego Nr 236, poz. 3198)
  2. Sprawozdanie z posiedzenia Rady Miejskiej (Gazeta Urzędowa Zarządu Miejskiego w Stołecznym Królewskim Mieście Krakowie z 1937 r. Nr 6, poz. 48)
  3. Adam Jońca. Samoloty Linii Lotniczych 1957-1981. „Barwa w Lotnictwie Polskim”. 5, s. 12, 1986. Warszawa: WKiŁ. ISSN 83-206-0530-X. 
  4. B767 SP-LOB (zdjęcie) – lotnictwo.net