Hieronim Augustyn Lubomirski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hieronim Augustyn Lubomirski
Hieronim Augustyn Lubomirski
Drużyna (Szreniawa bez krzyża)
Drużyna (Szreniawa bez krzyża)
Data urodzenia 20 stycznia 1647
Miejsce urodzenia Rzeszów
Data śmierci 20 kwietnia 1706
Miejsce śmierci Rzeszów
Rodzina Lubomirscy
Rodzice Jerzy Sebastian Lubomirski
Konstancja z Ligęzów
Małżeństwo Konstancja Bokum
Dzieci
Anna Lubomirska
Marianna Lubomirska
Elżbieta Lubomirska
Aleksander Jakub Lubomirski
Jerzy Ignacy Lubomirski
Jan Lubomirski
Jakub Lubomirski
Odznaczenia
Order Orła Białego

Hieronim Augustyn Lubomirski herbu Drużyna (ur. 20 stycznia 1647, zm. 20 kwietnia 1706) – hetman wielki koronny, hetman polny koronny, kasztelan krakowski od 1702, wcześniej krótko wojewoda krakowski[1], podskarbi wielki koronny od 1692, marszałek nadworny koronny od 1683, chorąży wielki koronny od 1676, kawaler maltański, administrator olbory olkuskiej w latach 1695-1697[2].

Pochodzenie i młodość[edytuj | edytuj kod]

Był synem Jerzego Sebastiana Lubomirskiego i kasztelanki sandomierskiej Konstancji Ligęzianki, bratem Stanisława Herakliusza, właścicielem Rzeszowa, dziedzicem dóbr Wiśnicz i Jarosław.

W 1663 studiował na Uniwersytecie w Padwie, wstąpił do zakonu joannitów.

Działalność wojskowa i dyplomatyczna[edytuj | edytuj kod]

W 1668 brał udział na czele swojego prywatnego wojska w walkach z hetmanem kozackim Piotrem Doroszenką.

Od 1670 r. służył w wojsku koronnym. Brał udział w kampanii 1671 r. przeciw Ordzie Krymskiej, podczas której wyróżnił się podczas bitew pod Bracławiem i Kalnikiem, zdobył Winnicę. Brał udział w kampanii chocimskiej i wyprawie Sieniawskiego do Mołdawii 1673/1674. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa krakowskiego w 1674 roku[3].Odznaczył się w bitwie pod Lwowem 1675 i w kampanii 1676 r. walcząc pod Wojniłowem i Żórawnem. Podpisał elekcję Jana III Sobieskiego. Przez wiele lat procesował się z Dymitrem Wiśniowieckim o ordynację ostrogską. W 1676 został chorążym wielkim koronnym, w 1677 jego oddziały przeprowadziły bez zgody Rzeczypospolitej dywersję na Węgrzech, popierając antyaustriackie powstanie. W 1679, wyjechał na dwór Ludwika XIV, od którego już wcześniej pobierał pensję 15 000 liwrów rocznie.

Był marszałkiem sejmików województwa ruskiego w 1678, 1680 roku[4].

Wybrany marszałkiem sejmu 1681, jako stronnik francuski uniemożliwił zawiązanie się koalicji antytureckiej. W 1682 przeszedł na stronę Habsburgów. W 1683 został marszałkiem nadwornym koronnym. Utworzył polski korpus posiłkowy na żołdzie cesarza, stając na jego czele, w stopniu feldmarszałka-lejtnanta. Jego oddział pośpieszył 28 czerwca 1683 na udaną odsiecz obleganej przez Turków Bratysławie. Przyczynił się znacznie do wygranej w bitwie pod Bisambergiem. W czasie bitwy pod Wiedniem jego korpus walczył w składzie armii austriackiej i jako pierwszy dotarł do murów Wiednia, następnie brał udział w bitwie pod Parkanami. Jednak wkrótce porzucił służbę austriacką i uczestniczył w wyprawach mołdawskich Sobieskiego. W 1685 jako zakonnik potajemnie się ożenił, co wywołało wściekłość nuncjusza papieskiego.

Brał udział w kampaniach mołdawskich z lat 1686 i 1691 (Bitwa pod Pererytą). W 1692 został podskarbim wielkim koronnym.

Udział w wojnach o sukcesję tronu polskiego[edytuj | edytuj kod]

Od 1685 stał się jednym z przywódców stronnictwa profrancuskiego w Rzeczypospolitej. W czasie bezkrólewia 1696, popierał francuską kandydaturę ks. Conti, pozostał w opozycji do kandydatury Sasa. Był uczestnikiem rokoszu łowickiego 1697 roku[5]. W 1702 August II Mocny pragnąc pozyskać swego przeciwnika uczynił go hetmanem polnym koronnym a niedługo potem hetmanem wielkim koronnym. Pomimo tego należał do wrogów króla. Wobec najazdu Karola XII zajął niejasną postawę. Pod naciskiem opinii publicznej i zwolenników Augusta II połączył armię koronną z armią saską, dowodzoną przez króla. W przegranej przez Augusta II bitwie pod Kliszowem w 1702 r. dowodził armią koronną. Hetman osobiście prowadził szarżę husarii, która pokonała jazdę Karola XII, lecz z powodu zastosowania przez Szwedów czośników, nie mogła przełamać piechoty[6].

Po tym niepowodzeniu hetman niespodziewanie wycofał się z armią koronną z pola bitwy, odsłaniając skrzydło Sasów, co było główną przyczyną ich klęski. Był członkiem konfederacji warszawskiej 1704 roku[7]. W 1704 roku przeszedł na krótko do obozu Leszczyńskiego, uważał bowiem, że lepiej byłoby aby Rzeczpospolita sprzymierzona z Karolem XII i uderzyła na Rosję w celu odzyskania ziem utraconych w roku 1667. Liczył na oddanie mu korony polskiej przez Karola XII, rozczarowany obiorem Stanisława Leszczyńskiego i wobec tego iż wojsko koronne pozostało przy Sasie, powrócił na stronę Augusta II przystępując do konfederacji sandomierskiej, stracił jednak popularność wśród szlachty. W 1705 został kawalerem Orderu Orła Białego. Zmarł w 1706 r. w Rzeszowie, na krótko po pogodzeniu się z Augustem II.

Przypisy

  1. Urzędnicy województwa krakowskiego XVI-XVIII wieku, opr. S. Cynarski i A. Falniowska - Gradowska, Kórnik 19990, s. 62, 110.
  2. Hieronim Łabęcki, Spisy chronologiczne dawnych żupników w Polsce, w: Biblioteka Warszawska 1859, t. I, s. 831.
  3. Volumina Legum, t. V, Petersburg 1860, s. 148.
  4. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. T. 20. Lauda sejmikowe. T. 1. Lauda wiszeńskie 1572-1648 r., Lwów 1909, s. XXIX.
  5. RELATIA ZIAZDU POD ŁOWICZEM, JchMćiow PP. Rokoszowych, zá Vniwersałem I. O. Xćiá I. Mći Kardynáłá, Primasa Regni conwocowánych do Zgody. [kurs.:] Pro Die 18. Februarij. 1698, b.n.s.
  6. Rsosław Sikora, Na skrzydłach husarii, wydawca, rok wydania, ISBN ?
  7. Actum in Curia Regia Varsaviensi Sabbato Ante Dominicam Cantate Proximo Anno 1704, [b.n.s.]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]