Hildegarda z Bingen

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Doktora Kościoła. Zobacz też: inne postaci noszące to imię.
Święta
Hildegarda z Bingen OSB
Hildegard von Bingen
doktor Kościoła
Hildegard von Bingen.jpg
Data urodzenia 16 września 1098
Rupertsberg (Bingen am Rhein)
Data śmierci 17 września 1179
klasztor w Rupertsberg
Kościół/
wyznanie
katolicki
Data beatyfikacji  ?
przez wpis do martyrologium
Data kanonizacji 10 maja 2012 (wpis na listę świętych)
przez Benedykta XVI
Wspomnienie 17 września
Patronka esperanto, językoznawców i naukowców
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona z dzieła Liber Divinorum Operum

Hildegarda z Bingen, niem. Hildegard von Bingen (ur. 16 września 1098 w Rupertsberg k. Bingen am Rhein, zm. 17 września 1179 tamże w klasztorze)[1]frankońska anachoretka, wizjonerka, mistyczka, i uzdrowicielka, reformatorka religijna, benedyktynka (od 1136 przeorysza), uznawana przez Kościół katolicki za świętą[2], od 2012 doktor Kościoła[3]. Pierwsza kompozytorka, której biografia jest kompletna i dobrze udokumentowana.

Mniszka[edytuj | edytuj kod]

Hildegarda była dziesiątym dzieckiem w rodzinie średniozamożnej szlachty frankońskiej, Hildeberta i Mechthyldy von Bermersheim. Już w wieku trzech lat miała pierwszą wizję[4]. W roku 1106[4], w wieku ośmiu lat zgodnie z tradycją dziesięciny została poświęcona Kościołowi[4]. Znalazła się pod opieką przeoryszy konwentu benedyktynek, Judyty, w Disibodenbergu, gdzie w trakcie przygotowań do roli mniszki otrzymała klasyczne wykształcenie. Dzięki swej pojętności i subtelnej umiejętności wykorzystywania zdobytej wiedzy zyskała rozgłos i uznanie. W roku 1136, po śmierci Jutty, bez trudu uzyskała nominację na miejsce po swojej mentorce[4].

Hildegarda, chcąc realizować własną koncepcję roli mniszek jako "poślubionych Chrystusowi", wkrótce doprowadziła do przeniesienia konwentu do ufundowanego przez jej rodzinę klasztoru we wsi Rupertsberg (Kloster Rupertsberg), by nie dzielić murów z zakonnikami. Po pewnym czasie zbudowała dla swojego zakonu nowy klasztor w Eibingen, zyskując dzięki temu jeszcze większą niezależność.

Wizje[edytuj | edytuj kod]

Już jako przeorysza ujawniła, że od trzeciego roku życia regularnie miewała wizje, podczas których komunikowała się z Bogiem, ale przez skromność i nieśmiałość nie ujawniała tego faktu. Dopiero w wieku 42 lat, po osiągnięciu najwyższego dostępnego kobiecie stanowiska w Kościele i uzyskaniu wpływów w najważniejszych biskupstwach i na dworze papieskim, zaczęła głośno mówić o swoich nadzwyczajnych zdolnościach.

I stało się w roku 1141 od dnia narodzin Jezusa Chrystusa, że gdy miałam 42 lata, i siedem miesięcy, rozwarły się niebiosa i oślepiająca światłość niespotykanej jasności oblała cały mój umysł. I roznieciła ogień w moim sercu i piersi, jak płomień, nie paląc a ogrzewając ciepłem... i raptem pojęłam znaczenie ksiąg, to jest psałterza i innych ksiąg Starego i Nowego Testamentu[4].

Historyk Charles Singer w artykule w 1917 roku "The Visions of Hildegard of Bingen" sugeruje, że jej wizje miały podłoże migrenowe[5]. Ten punkt widzenia popiera również neurolog Oliver Sacks, który podaje, że obrazy namalowane pod wpływem wizji wyglądają jak typowe obrazy widziane w niektórych przypadkach migreny[6].

W czasie jednej z wizji usłyszała głos nakazujący jej spisywać swoje wizje. W ten sposób zaczęło powstawać dzieło "Scivias" (Poznaj ścieżki Pana)[4].

Rozgłos wizji roznosił się coraz dalej. Opat Disibodenberg powiadomił o tym fakcie arcybiskupa Moguncji – Henryka. Ten papieża Eugeniusza III[4]. Papież wysłał do klasztoru specjalną komisję która miała wyjaśnić autentyczność cudów. Po badaniach wrócili do papieża ze sporymi fragmentami spisanych wizji – "Scivias"[4]. Eugeniusz III wybrane fragmenty przeczytał na synodzie w Trewirze (1147-1148)[4]. Dzięki wstawiennictwu wpływowego teologa i członka zakonu cystersów, Bernarda z Clairvaux u papieża Eugeniusza, Hildegarda uzyskała błogosławieństwo i pozwolenie na rozpowszechnienie swoich idei, a także nakaz spisywania dalszych objawień[4]. Treść przeżyć mistycznych spisała w trzech księgach: "Scito vias Domini" (Usłysz Pana), "Liber Vitae" (Księga zasług życia), i "Liber Divinorum Operum" (Księga dzieł Bożych), którym nadała dydaktyczny wydźwięk. Dzięki przychylności papieża, mogła posunąć się do zawoalowanej krytyki rozwiązłości kleru i domagać się większego uznania dla roli kobiet. W podobnym tonie utrzymana jest sztuka moralna "Ordo Virtutum" (O sztuce cnoty) jej autorstwa, do której sama skomponowała muzykę.

Dyplomacja[edytuj | edytuj kod]

Chociaż autentyczność jej boskich nawiedzeń była przez niektórych kwestionowana, szlacheckie pochodzenie i wysokie stanowisko w hierarchii kościelnej sprawiły, że listy i pisma Hildegardy znajdowały uważnych i przychylnych czytelników wśród władców kościelnych i laickich. Dla wielu ludzi średniowiecza jej wypowiedzi były rzeczywiście owym tajemniczym "Vox Dei", głosem, który niósł wiedzę wprost od Boga.

Hildegarda potrafiła zręcznie wykorzystać aurę mistycyzmu, jaka powstała wokół jej osoby, i umiejętnie ją podsycała. W swoich pismach posuwała się do imitacji stylu proroków Ezechiela i Jeremiasza, aby przydać biblijnego autorytetu głoszonym przez siebie poglądom. Przyjmując pozę niewykształconej i prostej kobiety, starała się uchodzić za "puste naczynie", które dzięki nadprzyrodzonym wizjom jest napełniane boską mądrością.

Dzięki solidnemu wykształceniu i bogatemu doświadczeniu oraz wybitnym zdolnościom oratorskim i prozatorskim Hildegarda potrafiła zjednywać sobie przychylność oponentów. Wiedzę o greckiej kosmologii opartej na czterech żywiołach i odpowiadających im humorach, które miały decydować o kondycji psychicznej człowieka, umiała zastosować w praktyce podczas negocjacji i mediacji. W oczach swoich stronników była autentycznym narzędziem w ręku Boga. Jej nieortodoksyjne rozważania z zakresu teologii, filozofii i historii naturalnej były przyjmowane z zainteresowaniem w kręgach kościelnych i laickich, przynosząc jej powszechny szacunek i uznanie. Wśród wiernych jej osoba stała się obiektem admiracji, a z czasem – kultu. Historie o jej nadprzyrodzonych zdolnościach przenikały poza klasztorne mury i krążyły po średniowiecznej Europie. U szczytu popularności Hildegarda została okrzyknięta "Sybillą znad Renu" i była czczona jako chrześcijańska wyrocznia o atrybutach proroka, do której udawali się po radę i pociechę biskupi, papieże, i władcy.

CHRONOLOGIA

1098 – Hildegarda przychodzi na świat w Bermersheim w Alzacji (Nadrenia-Palatynat)
ca. 1112 – Zostaje wysłana na naukę do mniszki Jutty z Sponheim, żyjącej w pustelni przy klasztorze w Disibodenbergu
1136 – Zostaje przeoryszą zakonu
1141-1151 – Tworzy „Scivias”, wiele kompozycji chóralnych i moralitet „Ordo virtutum”
1147/48 – Podczas synodu w Trewirze, papież Eugeniusz uznaje piśmiennictwo Hildegardy
1150 – Przenosi się wraz z dwudziestoma zakonnicami do nowego klasztoru w Rupertsberg, w pobliżu Bingen[4]
1158-1170 – Wygłasza publiczne kazania w Moguncji, Würzburgu, Bambergu, Trewirze, Metzu, Kolonii i innych miastach
1158-1173 – Tworzy „Liber vitae meritorum”, manuskrypt n.t. leczenia naturalnego, i „Liber divinorum operum”
1165 – Zakłada nowy klasztor w Eibingen
1174/1175 – Mnich Gottfried rozpoczyna pracę nad systematyzacją dzieł Hildegardy
1178 – Konflikt z administracją diecezji w Moguncji, która nakłada intercyzę na zakon w Rupertsbergu
17 września 1179 – Hildegarda umiera w Rupertsbergu
1180-1190 – Mnich Theoderich kończy pracę Gottfrieda
1223-1237 – Proces kanonizacyjny zostaje wstrzymany w niewyjaśnionych okolicznościach
2012 - rozszerzenie kultu św. Hildegardy na Kościół powszechny, równoważne z kanonizacją, i wpisanie na listę świętych Kościoła katolickiego - 6 X 2012 Papież Benedykt XVI ogłosił św. Hildegardę Doktorem Kościoła.

Dzięki swojej pozycji udało jej się stworzyć własne zgromadzenie w Bingen am Rhein na Wzgórzu św. Ruperta[4]. W roku 1150 wraz z dwudziestoma mniszkami przeniosła się do nowo wybudowanego klasztoru[4]. Dwa lata później zaproszona została na specjalne spotkanie z Fryderykiem I Barbarossa na dworze w Ingelheim am Rhein[4].

Zaczęła pisać dzieła o medycynie, historii naturalnej i lecznictwie[4]. W latach 1158-1170 wyruszyła na "trasy kaznodziejskie" do środkowych i południowych Niemiec[4]. Była zapraszana na wykłady w klasztorach i wizytacje[4]. W roku 1165 założyła zakon w Eibingen[4]. W latach 1177-79 w Moguncji narósł konflikt z tamtejszą kurią. Na początku XIII wieku[4] rozpoczął się proces beatyfikacyjny, jednak dokumenty przesłane z Moguncji okazały się na tyle niewystarczające, że proces został wstrzymany[4]. W wieku XIV Hildegarda umieszczona została w Martyrologium Rzymskim. Tak naprawdę do kalendarza liturgicznego dodana została w 1971 roku[4].

Kompozytorka, badaczka natury i uzdrowicielka[edytuj | edytuj kod]

Według Hildegardy, muzyka była czystym wspomnieniem raju, gdzie Adam wraz z aniołami śpiewał psalmy na cześć stwórcy. Podzielała pogląd, ze śpiew powinien być nieodłączną częścią liturgii, gdyż był równie ważny jak modlitwa i przybliżał człowieka do zbawienia. Wierzyła, że twórcze natchnienie pochodzi wprost od Boga, a dzieło artysty jest w rzeczywistości boskim przekazem. Wierna własnym nakazom, skomponowała moralitet i liczne pieśni religijne (ale nie liturgiczne). W odróżnieniu od typowych wówczas śpiewów chorałowych, jej melodie były znacznie bardziej emocjonalne. W ostatnich dekadach XX wieku muzyka Hildegardy zyskała ogromną popularność.

Hildegarda była uważną obserwatorką natury i ludzi. Bazując na greckiej filozofii czterech żywiołów, badała wzajemne oddziaływania pomiędzy światem żywym i martwym oraz ich wpływ na stan organizmu i duszy człowieka. Rezultaty swoich dociekań zawarła w traktacie o leczniczym i szkodliwym działaniu roślin i minerałów, które, jak sądziła, uczestniczyły w nieustannym procesie wymiany wewnętrznych zasobów energii. W rezultacie, jej niektóre poglądy na naturę rzeczy zawierały elementy panteistyczne.

Fragment utworu «O frondens virga» z «Ordo virtutum»

Św. Hildegarda w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce od wielu lat funkcjonuje Polskie Centrum św. Hildegardy z siedzibą w Legnicy[7]. Twórczynią jest Alfreda Walkowska, absolwentka Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu, jedyna dyplomowana terapeutka medycyny Hildegardy w Polsce. Jest inicjatorką i prezesem Stowarzyszenia „Krąg Przyjaciół św. Hildegardy” w Polsce, autorką książki Powrót do harmonii. Program zdrowia według św. Hildegardy z Bingen”, wydanej nakładem Centrum[8] od 1992 roku popularyzuje w Polsce wiedzę o osobie i dziele średniowiecznej niemieckiej wizjonerki św. Hildegardy z Bingen. Działalność naukową wiąże z prowadzeniem Centrum, w którym system leczenia Świętej znajduje praktyczne zastosowanie w celu przywracania harmonii ciała i ducha przy użyciu w pełni naturalnych metod.

Z inicjatywy Alfredy Walkowskiej rozpoczął się też kult duchowy w parafii NSPJ w Legnicy Jest fundatorem obrazu namalowanego przez Henryka Bacę. Obraz w obecności ks. bpa Marka Mendyka, został wprowadzony do kościoła po uprzednim pielgrzymowaniu do jej relikwii w Eibingen. W dniu 17 każdego miesiąca o godz. 18-ej, odprawiane jest nabożeństwo przed obrazem świętej.

Zdrowie i medycyna[edytuj | edytuj kod]

Medycyna św. Hildegardy z Bingen am Rhein to medycyna holistyczna[9], widząca człowieka całościowo, z jego całym ciałem i jego duszą, opierająca na czterech obszarach: „Boskim, kosmicznym, cielesnym i duchowym”. Opiera się na "6 regułach życia"[10]. Jej publikacje z zakresu medycyny ludowej zyskały jej miano pierwszej niewiasty pośród lekarzy i przyrodników Niemiec[2]. Najbardziej znanym jej dziełem z tego zakresu jest Liber subtilitatum naturarum creatarum.

Kanonizacja[edytuj | edytuj kod]

Ruiny Kloster Rupertsberg

Mimo iż rozpoczęty w 1227 roku proces kanonizacyjny nie został zamknięty, Hildegarda z Bingen am Rhein została umieszczona w martyrologium jako święta[2][11].

10 maja 2012 roku papież rozszerzył jej kult przez kanonizację równoważną[12] na cały Kościół wpisując Hildegardę na listę świętych[13][14].

7 października 2012 r. papież Benedykt XVI ogłosił św. Hildegardę z Bingen razem ze św. Janem z Ávili doktorami Kościoła. Uczynił ją tym samym czwartą kobietą doktorem w historii Kościoła[3].

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Jest patronką esperanto, językoznawców i naukowców[1]. Św. Hildegarda jest otaczana kultem w parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Legnicy. W 2009 roku odbyło się uroczyste wniesienie obrazu, który namalował Henryk Baca[15].

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Wspomnienie liturgiczne Świętej obchodzone jest w dzienną rocznicę śmierci (17 września).

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Folium 466 recto do Riesencodex (1175/1190)
Filozoficzno-teologiczne[16]
  • 1151 Liber Scivias Domini
  • 1163 Liber Vitae Meritorum
  • 1174 Liber Divinorum Operum
Medyczne
  • 1151-1158 Liber Subtilitatum Diversarum Naturarum Creaturarum
    • Liber Simplicis Medicinae sive Physica
    • Liber Compositae Medicinae sive Causae et curae
Pozostałe
  • Vita sancti Ruperti
  • Vita sancti Disibodi
  • Lingua ignota
  • Litterae ignotae
  • Carmina
  • Epistolae

Hildegarda w kulturze[edytuj | edytuj kod]

W 1996 roku norweska pisarka Cecilie Løveid stworzyła na podstawie biografii Hildegardy z Bingen dramat Córy Renu (norw. Rhindøtrene). Został on przetłumaczony przez Ewę Partygę i wydany w antologii "Córy Renu i inne kobiety" przez krakowskie wydawnictwo Panga Pank w 2008 roku[17].

W 2008 roku niemiecka reżyserka Margarethe von Trotta nakręciła film o świętej[4]. Rolę Hildegardy zagrała Barbara Sukowa[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Hildegard von Bingen - Ökumenisches Heiligenlexikon (niem.)
  2. 2,0 2,1 2,2 Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 3: H-Ł. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997, s. 75/76. ISBN 8370974643.
  3. 3,0 3,1 Nowi doktorzy Kościoła: święci Jan z Ávili i Hildegarda z Bingen. ekai.pl. [dostęp 2009-10-20].
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 4,21 4,22 Piotr Semka. Hildegarda, czyli nieustająca tajemnica. „"Rzeczpospolita"”, s. A26-A27, 19-20 grudnia 2009. Warszawa. ISSN 02089130. 
  5. C. Singer, C. Singer, . Hidegard of Bingen. The visions of Hildegard of Bingen. 1928.. „Yale J Biol Med”. 78 (1), s. 57-82, Jan 2005. PMID 16197730. 
  6. 20. Wizje Hildegardy. W: Oliver Sacks: Mężczyzna, który pomylił swoją żonę z kapeluszem. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2008. ISBN 978-83-7506-271-7.
  7. hildegarda.pl, hildegrda, św. Hildegarda, orkisz, produkty orkiszowe
  8. Alfreda Walkowska - Powrót do harmonii - wydanie II - Polskie Centrum św. Hildegardy
  9. Program zdrowia « hildegarda.pl, hildegrda, św. Hildegarda, orkisz, produkty orkiszowe
  10. O medycynie św. Hildegardy z Bingen
  11. Domenico Agasso: Sant' Ildegarda di Bingen (wł.). [dostęp 2009-10-20].
  12. Co to znaczy kanonizacja równoważna. L'Osservatore Romano, 12 maj 2012. [dostęp 2012-12-21].
  13. Decrees from the Congregation for the Causes of Saints, "Radio Vaticana" 2012-05-10 [dostęp 2012-05-10] (ang.)
  14. "What is an equivalent canonization", L'Osservatore Romano 2012-05-11 [dostęp 2012-05-11] (ang.)
  15. Kult kościelnej feministki na Piekarach
  16. Hildegarda de Bingen - Sus Obras
  17. [1] Książka na stronie wydawnictwa Panga Pank

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]