Hilfswillige

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Okupowane tereny ZSRR, styczeń 1942 roku. Dwaj hiwisi z odznakami Sturmabzeichen.
Rosyjscy hiwisi pomagający Niemcom w łapaniu partyzantów. Obwód nowogrodzki, lato 1942 roku.

Hilfswillige (również hiwi, hiwisi) – byli jeńcy wojenni z Armii Czerwonej i sowieccy cywile w służbie Wehrmachtu, wykonujący czynności pomocnicze podczas II wojny światowej.

Pierwsze grupy hiwisów pojawiły się w niemieckich jednostkach wojskowych walczących na froncie wschodnim już wczesną jesienią 1941 roku, czyli krótko po rozpoczęciu wojny ze Związkiem Radzieckim. Najczęściej dotyczyło to oddziałów zaopatrzeniowych i tyłowych. Ich dowódcy widzieli potrzebę zastąpienia żołnierzy niemieckich w czynnościach pomocniczych. Hiwisi wykonywali tzw. służbę pomocniczą (Hilfsdienst), tj. służyli jako woźnice, furmani, kierowcy, tragarze, rzemieślnicy, tłumacze, sanitariusze. Byli też używani jako siła robocza do budowy umocnień, dróg, miejsc zakwaterowania itp. Pracowali pojedynczo lub w grupach, przydzieleni do poszczególnych formacji wojskowych Wehrmachtu. Na początku nie mieli prawa noszenia broni (z wyjątkiem Bałtów i Ukraińców), co jednak po pewnym czasie w stosunku do części z nich zmieniło się. Hiwisi nosili ubrania cywilne lub mundury sowieckie z odprutymi stopniami i oznaczeniami. Na ramieniu mieli najczęściej białą opaskę z napisem: "Im Dienste der Deutschen Wehrmacht" (W służbie niemieckiego Wehrmachtu).

Ich liczebność w niemieckich wojskach bardzo szybko rosła: w kwietniu 1942 było ich ok. 200 tys., zaś w czerwcu 1943 już 600 tys. Status hiwisów początkowo nie był sformalizowany. Nastąpiło to dopiero w 1942 i 1943 roku. Według dyrektywy z 16 sierpnia 1942 roku gen. Franza Haldera, szefa Sztabu Generalnego niemieckich wojsk lądowych, wszystkie oddziały i formacje sformowane z mieszkańców ZSRR zostały nazwane "wojskami wschodnimi", a ich członkowie – Freiwillige. W dyrektywie były wymienione 4 grupy takich osób, w tym byli jeńcy wojenni i cywilni ochotnicy, służący we frontowych i tyłowych jednostkach wojskowych, tj. hiwisi.

Niemieckie ustalenia przewidywały, że w dywizjach piechoty powinno być etatowo 700 hiwisów. Wprowadzony w październiku 1943 etat tzw. nowego stylu ustalał ich liczebność w dywizjach na 2005 ludzi. Najczęściej ich liczba była jednak o wiele większa, np. w Dywizji Großdeutschland ich liczba była tak duża, że wydawano dla nich gazetkę po rosyjsku. Hiwisi występowali też w etatach jednostek Waffen-SS, w tym cudzoziemskich. W dywizjach górskich powinno ich być 2782, dywizjach grenadierów – 1854, zaś kawalerii – 1009.

Status hiwisów posiadali również byli jeńcy wojenni i ochotnicy cywilni, zgrupowani w specjalnych jednostkach, najczęściej o charakterze budowlanym. Pierwszym tego typu oddziałem był 286 Batalion Hiwisów, sformowany w sierpniu 1942 spośród kadry niemieckiej i ok. 1 tys. byłych jeńców sowieckich. Z reguły były one uzbrojone w lekką broń piechoty do bezpośredniej obrony. Podobne jednostki tworzyła Luftwaffe.

Od roku 1942 spośród części hiwisów tworzone były przez Niemców tzw. Osttruppen, przeznaczone do walki z partyzantami i na froncie. Hiwisi występowali w niemieckich jednostkach wojskowych do końca wojny, zaś po jej zakończeniu zdecydowana ich większość (podobnie jak własowcy) wydana została ZSRR.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jarosław Gdański, Zapomniani żołnierze Hitlera, Warszawa 2005
  • Siergiej I. Drobiazko, Под знамёнами врага. Антисоветские формирования в составе германских вооружённых сил 1941—1945 гг., 2004