Hindi fidżyjskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fiji hindi
Obszar Fidżi
Liczba mówiących 380 tys. (1991 r.)
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
 Języki indoirańskie
  Języki indoaryjskie
   Fidżi hindi
Pismo łacińskie, dewanagari
Status oficjalny
język urzędowy Fidżi (jako "hindustani")
Kody języka
ISO 639-1 brak
ISO 639-3 hif
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku hindi fidżyjskim

Hindi fidżyjskie (hif. Fiji Hindī) – język pochodzenia indoaryjskiego używany na wyspach Fidżi przez ok. 380 000[1] potomków przymusowych robotników zesłanych na przełomie XIX i XX w. na archipelag z północnoindyjskich stanów Uttar Pradesh i Bihar.

Fiji Hindi wywodzi się głównie z języka bhodźpuri oraz dialektu hindi, zwanego awadhi, ale zawiera również słowa wywodzące się z różnych języków drawidyjskich, jak tamilski, telugu i malajalam. Język ten pełen jest również zapożyczeń z angielskiego i fidżyjskiego. Relacje pomiędzy hindi fidżyjskim a standardowym hindi są mniej więcej takie, jak między holenderskim a afrikaans. Wiele słów właściwych jedynie fiji hindi powstało zaraz po przybyciu osadników na wyspy dla wyrażenia nowych pojęć. Pierwsze pokolenie użytkowników fidżyjskiego hindi nazywało ten dialekt Fiji Baat (dosł.: "mowa z Fidżi"). Większość ludności fidżyjskiej pochodzenia indyjskiego używa fidżi hindi również jako języka domowego, niezależnie od tego, jaki był język przodków.[1]

Fonetyka[edytuj | edytuj kod]

System fonetyczny fidżyjskiego hindi nie odbiega od pierwotnego zasobu dźwięków w językach indyjskich. Wykazuje typowe cechy dialektów bihari i wschodniego hindi, np. zastąpienie ś przez s, oraz w przez b.

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

W stosunku do stardardowego hindi występują pewne różnice gramatyczne, gdyż hindi fidżyjskie oparte jest na językach/dialektach wschodnich: (awadhi, magahi, bhodźpuri, ćhattisgarhi).

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Zasób leksykalny znacząco wzbogacają liczne zapożyczenia zarówno z innych języków/dialektów indyjskich, jak i z języka fidżyjskiego (głównie nazwy roślin, ryb itc. nie występujących w Indiach) oraz angielskiego.

Przykłady słów nie występujących w standardowym hindi:

  • bagaas - pozostałość cukru trzcinowego (z angielskiego < z francuskiego bagasse)
  • bakadua - wszystko na raz (z fidżyjskiego vakadua)
  • bakalolo - deser z kremu kokosowego (z fidżyjskiego vakalolo)
  • bakerra - krab (z fidżyjskiego)
  • balambala - gatunek paproci drzewiastej Cyathea lunulata (z fidżyjskiego balabala)
  • bareed - chleb (z angielskiego bread)
  • barrka - starszy (z bhodźpuri)
  • bawal - problem
  • bukete - w ciąży (z fidżyjskiego)
  • bele - odmiana manioku Abelmoschus manihot (z fidżyjskiego bele)
  • belfut - owoc drzewa chlebowego Artocarpus altilis (z angielskiego breadfruit)
  • bihaan - jutro (z awadhi/bhodźpuri)
  • bimba karo - kłócić się (z fidżyjskiego veiba)
  • biiloo - naczynie ze skorupy orzecha kokosowego (z fidżyjskiego bilo)
  • chaur - gotowany ryż (z awadhi/bhodźpuri)
  • daruukaa - odmiana trzciny cukrowej Saccharum edule (z fidżyjskiego daruka)
  • faalaa - facet (z angielskiego fellow)
  • maiyaa - matka (z awadhi/bhodźpuri)
  • mandaraaji - Hindus z południa Indii (z awadhi/bhodźpuri madraasi (człowiek z Madrasu))
  • matua - dojrzały (z fidżyjskiego)
  • nangona - napój kava (z fidżyjskiego yaqona)
  • paraakaa - sztuczne ognie (z angielskiego cracker)

Liczebniki Pierwotny system liczebnikowy uległ znacznemu uproszczeniu. Zamiast dość nieregularnych form typu ikkis (21) używanych w standardowym hindi (zbitka ek (jeden) i bis), na Fidżi stosuje się formy typu bis aur ek (dwadzieścia i jeden)

Przykłady:

Liczebnik Liczebnik w standardowym hindi w piśmie dewanagari Liczebnik w standardowym hindi w transkrypcji łacińskiej (wg fidżyjskiej ortografii w alfabecie łacińskim) Liczebnik używany na Fidżi wg fidżyjskiej ortografii w alfabecie łacińskim
21 इक्कीस ikkiis bis aur ek
22 बाईस baaiis bis aur dui
23 तेईस teiis bis aur teen
31 इकत्तीस iktiis tiis aur ek
32 बत्तीस battiis tiis aur dui
33 तैंतीस taintiis tiis aur teen
41 इकतालीस iktaalis chaalis aur ek
42 बयालीस bayaalis chaalis aur dui
43 तैंतालीस taintaalis chaalis aur teen


Poza tym na Fidżi nie stosuje się też typowych dla Indii liczebników lakh (100 000) i karorr (10 mln).

Status prawny[edytuj | edytuj kod]

Urzędowym językiem na Fidżi, obok fidżyjskiego i angielskiego jest język hindustani (nazwa obejmująca łącznie hindi i urdu), i jest to forma stosowana w szkolnictwie[1]. Natomiast właściwe hindi fidżyjskie służy głównie jako codzienny język mówiony, chociaż istnieje również literatura w tym języku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Moag, Rodney F. (1977). Fiji Hindi: A basic course and reference grammar. Canberra, Australia: Australian National University Press. ISBN 0708115748
  • Bartz, Richard K. & Siegel, Jeff (1988). Languages transplanted: The development of overseas Hindi, Otto Harrassowitz, Wiesbaden. ISBN 3447028726

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy