Hirudoterapia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hirudo medicinalis
Pijawka lekarska podczas procesu ssania

Hirudoterapia (łac. hirudo – pijawka) – metoda leczenia z wykorzystaniem niektórych gatunków pijawek, znana człowiekowi od początków cywilizacji.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze odnotowane przypadki jej stosowania znane są z malowideł ściennych starożytnego Egiptu pochodzących z okresu XVIII dynastii (1550–1292 p.n.e.)[1]. Autorem pierwszych pisanych źródeł informacji o medycznym stosowaniu pijawek jest Nikander (II wiek p.n.e.) Od I wieku naszej ery pojawiało się coraz więcej źródeł pisanych, w tym pisma chińskie oraz literatura sanskrycka, perska i arabska. W tym okresie Rzymianie nadali pijawkom nazwę "hirudo"[1], przez Karola Linneusza przyjętą za nazwę jednego z rodzajów pijawek (Hirudo Linnaeus, 1758). Pliniusz Starszy napisał, że pijawki wysysają krew i są użyteczne na "bóle reumatyczne i wszelkiego rodzaju dolegliwości i gorączki"[1].

Atrakcyjność pijawek zmieniała się w historii medycyny, a obecnie jej znaczenie wzrasta[2][1]. W czerwcu 2004 roku Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) dopuściła pijawki lekarskie (Hirudo medicinalis) do obrotu w medycynie, uznając je za środek leczniczy[3].

Wykorzystywanie hirudoterapii[edytuj | edytuj kod]

Pijawki przechowywane w słoju na bazarze w Stambule

Pijawki próbuje wykorzystywać się w leczeniu paradontozy, choroby zwyrodnieniowej stawów[4], niepłodności zarówno u kobiet jak i u mężczyzn, między innymi w przypadku leczenia nadciśnienia tętniczego i choroby niedokrwiennej serca, ponieważ pijawki wydzielają z gruczołów gardzieli hirudynę, która jest substancją przeciwzakrzepową (antykoagulant)[5][6].

Według zwolenników terapii skaleczenia, oparzenia, ropienie goją się lepiej przy zastosowaniu hirudoterapii. Terapia ta jest też stosowana dla przyspieszenia gojenia po operacjach plastycznych czy przeszczepach skóry[7].

Gatunki pijawek[edytuj | edytuj kod]

Do hirudoterapii wykorzystuje się kilkanaście gatunków pijawek, przede wszystkim z rodziny Hirudinidae. Obecnie najczęściej wykorzystuje się do tego celu osobniki hodowane w sterylnych kulturach, choć we wschodniej Europie i w Azji masowo pozyskuje się także dzikie osobniki. Najczęściej wykorzystuje się w praktyce trudne do rozróżnienia przez niespecjalistów 4 gatunki: azjatycko-południowoeuropejski gatunek Hirudo verbana, afrykański Hirudo troctina, azjatycki Hirudo orientalis, a także objętą w wielu krajach, także w Polsce ścisłą ochroną gatunkową pijawkę lekarską (Hirudo medicinalis), która w handlu występuje czasem także pod nieaktualną, synonimiczną nazwą Hirudo officinalis. Dwa spośród tych gatunków: H. medicinalis i H. verbana objęte są przepisami Konwencji Waszyngtońskiej (CITES) oraz rozporządzeniami Unii Europejskiej regulującymi handel zagrożonymi gatunkami.

Pijawka lekarska to jedyny przedstawiciel tej grupy gatunków występujący naturalnie w Polsce. Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową, wymaga ochrony czynnej[8]. Do hirudoterapii używa się przede wszystkim osobników wyhodowanych w warunkach sterylnych kultur, co jest również podyktowane względami higienicznymi. Większość pijawek stosowanych w polskiej hirudoterapii to przedstawiciele gatunków obcych dla krajowej fauny.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło hirudoterapia w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Whitaker et al. Historical Article: Hirudo medicinalis: ancient origins of, and trends in the use of medicinal leeches throughout history. „British Journal of Oral and Maxillofacial Surgery”. 42, s. 133—137, 2004. doi:10.1016/S0266-4356(03)00242-0 (ang.). 
  2. Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
  3. C. Rados. Beyond bloodletting: FDA gives leeches a medical makeover. „FDA Consumer”. 38 (9), 2004 (ang.). 
  4. Michalsen et al. Effectiveness of leech therapy in women with symptomatic arthrosis of the first carpometacarpal joint: A randomized controlled trial. „PAIN”. 137 (2), s. 452-459, 2008. doi:10.1016/j.pain.2008.03.012 (ang.). 
  5. Abdelgabar AM, Bhowmick BK. The return of the leech. „Int. J. Clin. Pract.”. 2 (57), s. 103–5, marzec 2003. PMID 12661792. 
  6. Ernst E. Born to suck--the return of the leech?. „Pain”. 2 (137), s. 235–6, lipiec 2008. doi:10.1016/j.pain.2008.02.016. PMID 18367335. 
  7. M. Derganc i F. Zdravic, British Journal of Plastic Surgery 1960.
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237).

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.