Historia Szwajcarii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Początki Szwajcarii[edytuj | edytuj kod]

Juliusz Cezar na terenach dzisiejszej Szwajcarii
Mapa Szwajcarii z czasów rzymskich

W starożytności zamieszkana przez Retów i Celtów; jedno z plemion celtyckich Helweci, osiedliło się na przełomie II i I w. p.n.e. w dolinie rzeki Aare; od 58 p.n.e. w składzie rzymskiej prowincji Galii; w połowie V w. południowo-zachodnia Szwajcaria została opanowana przez Burgundów, północno-wschodnia przez Alemanów.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Od 534-535 w państwie Franków. W IX w. podzielona między Królestwo Burgundii i Niemcy, od 1032-1034 pod władzą cesarzy. W XI-XIII w. rozwój świeckich i duchownych władztw terytorialnych. W drugiej połowie XIII w. w południowo-zachodniej Szwajcarii przewaga hrabiów sabaudzkich, w północnym wschodzie Habsburgów. Zagrożone w swej wolności prakantony Uri, Schwyz i Unterwalden zawarły 1291 związek wieczysty; układ ten (wielokrotnie zagrożony) stał się podstawą powstania Związku Szwajcarskiego; z dalszą walką o uniezależnienie się od Habsburgów wiążą się legendy o przysiędze na Rutli, o Wilhelmie Tellu i Winkelriedzie. Zwycięstwa Szwajcarów nad wojskami Habsburgów, 1315 pod Morgarten, 1386 pod Sempach i 1388 pod Nafels, utrwaliły niezależność polityczną Szwajcarów. W latach 1332-1353 do Związku Szwajcarskiego przystąpiły: Lucerna, Zurych, Glarus, Zug oraz Berno; dalsze sukcesy członków Związku doprowadziły do uznania Związku Szwajcarskiego przez cesarstwo (1499); 1501-1513 do Związku przystąpiły: Bazylea, Szafuza, Appenzell, sprzymierzyła się Gryzonia. Zwycięstwa w wojnach rozsławiły Szwajcarów w Europie, starano się pozyskać ich jako sojuszników lub jako wojsko zaciężne (szwajcarska piechota); 1500-1515 Szwajcarzy wzięli udział w wojnach włoskich, zyskując dla Związku Szwajcarskiego m.in. Locarno, Lugano i (do 1797) Valtellinę nad Adygą.

Okres Reformacji[edytuj | edytuj kod]

Jan Kalwin

W XVI w. Szwajcaria stała się jednym z głównych ośrodków reformacji (Jan Kalwin), która objęła głównie kantony miejskie. W 1531 r., po wojnie kantonów protestanckich z katolickimi (wiejskimi), nastąpiło ustalenie podziału wyznaniowego kantonów. Pokój westfalski z roku 1648 zatwierdził niepodległość Szwajcarii i uniezależnił ją od Rzeszy; długi okres pokoju był korzystny dla rozwoju miast. W drugiej połowie XVII w. nastąpił napływ francuskich hugenotów, głównie rzemieślników, pomyślny rozwój gospodarczy (przędzalnie i tkalnie jedwabiu i bawełny, produkcja zegarków). W XVIII w. wystąpiły oznaki kryzysu związanego z brakiem władzy centralnej i jedności politycznej; faktyczne rządy bogatego patrycjatu miejskiego i szlachty budziły sprzeciw reszty społeczeństwa, równocześnie rodziły się pierwsze próby integracji elit społecznych przez różne dobrowolne zrzeszenia.

Okres Rewolucji francuskiej[edytuj | edytuj kod]

Pod wpływem haseł rewolucji francuskiej w 1789 r. działacze liberalno-lewicowi, w porozumieniu z rządem francuskim, zainicjowali w 1789 r. powstanie w Vaud. Na skutek powstania została utworzona wówczas Republika Helwecka. Wewnętrzne walki polityczne, rabunki dokonywane przez Francuzów oraz narzucona przez Napoleona I Bonaparte nowa, uzależniająca Szwajcarię od Francji konstytucja oraz zmuszenie Szwajcarów do udziału w wojnach napoleońskich budziły nastroje antyfrancuskie.

Okres neutralności[edytuj | edytuj kod]

W 1813 r. rząd Szwajcarii ogłosił neutralność, którą w 1815 r. zagwarantował kongres wiedeński. W 1817 r. Szwajcaria przystąpiła do Świętego Przymierza, co wzmocniło siły konserwatystów. Spory katolików z protestantami i liberałów z klerykałami doprowadziły w 1847 r. do wojny domowej, w której zwycięstwo odnieśli radykałowie szwajcarscy. W 1848 r. uchwalono nową demokratyczną konstytucję (zatwierdzoną w referendum stosunkiem głosów około 170 tys. "za", około 72 tys. "przeciw") – związek państw przekształcił się w państwo związkowe, od roku 1874 zwane republiką federacyjną z siedzibą rządu w Bernie. Na przełomie XIX i XX w. rozpoczął się szybki rozwój przemysłu, udział w handlu międzynarodowym. W strukturze przemysłu dominowały drobne przedsiębiorstwa. Szwajcaria stała się centrum finansowym o znaczeniu międzynarodowym (znaczne dochody z turystyki zagranicznej) - nastąpił wzrost stopy życiowej ludności, głównie w rejonach wschodnich, najsłabiej w południowych. Jako kraj swobód demokratycznych, od XIX w. Szwajcaria stała się schroniskiem emigrantów politycznych (m.in. polscy wychodźcy popowstaniowi, polscy emigranci-socjaliści) oraz ośrodkiem zagranicznym rewolucjonistów rosyjskich. Wyższe uczelnie szwajcarskie przyciągały młodzież polską z 3 zaborów.

W końcu XIX wieku Szwajcaria zaczęła tworzyć swój system obronny, Redutę Centralną.

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

1926 - Posiedzenie końcowe Ligi Narodów w Genewie

Podczas I i II wojny światowej Szwajcaria zachowała neutralność. Od roku 1921 była członkiem Ligi Narodów, której udzieliła siedziby w Genewie. W okresie międzywojennym władzę sprawowały rządy koalicyjne (główne znaczenie Szwajcarskiej Partii Radykalno-Demokratycznej). Szwajcaria stała się krajem wysoko uprzemysłowionym, jednak ze względu na warunki geograficzne przemysł był rozmieszczony bardzo nierównomiernie; kantony pozbawione go zupełnie, jak np. Gryzonia, rozwinęły na wielką skalę usługi turystyczne i hotelarstwo. W polityce zagranicznej, mimo kompromisów wobec narastającego w Europie faszyzmu, udało się Szwajcarii zachować neutralność. Od roku 1923 ekonomicznie i politycznie związała ze sobą Księstwo Liechtensteinu. W czasie II wojny światowej Szwajcaria ułatwiała działalność Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, tolerowała na swym terytorium działalność wywiadów stron walczących. W 1940 r., po klęsce Francji, w Szwajcarii internowano ok. 30 tys. żołnierzy francuskich i polskich. Szwajcaria produkowała broń dla nazistowskich Niemiec, przechowywała zagrabione w Europie przez nazistów złoto. Szacuje się, iż naziści korzystając z tajemnicy bankowej w latach 1938 - 1945 przekazali do Szwajcarii aktywa o wartości 6 miliardów dolarów (dziś to kwota około 60 miliardów dolarów). Szwajcarska obrona przeciwlotnicza zestrzeliwała też przelatujące przez swoje terytorium alianckie bombowce. Po II wojnie światowej władzę w Szwajcarii sprawowały nadal rządy koalicyjne - trzon stanowili radykalni demokraci, chrześcijańscy konserwatyści i socjaldemokraci. Szwajcaria jest członkiem-założycielem (1960) Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA). Od 1963 r. Szwajcaria jest członkiem Rady Europy oraz wielu agencji i organizacji wyspecjalizowanych ONZ, siedzibą licznych organizacji i miejscem konferencji międzynarodowych (m.in. obrady Konferencji Bezpieczeństwa i SALT w Genewie) oraz spotkań na szczycie, np. Michaiła Gorbaczowa i Ronalda Reagana w 1985. W 1972 Szwajcaria podpisała układy w sprawie ustalenia nowych stosunków z EWG o strefie wolnego handlu. W roku 1986 referendum odrzuciło propozycję Rady Związku formalnego przystąpienia Szwajcarii do ONZ. Wobec tworzenia się w Europie wspólnego rynku od końca lat osiemdziesiątych do 1992 r. w Szwajcarii toczyła się dyskusja o przyłączeniu się do Wspólnot Europejskich. W maju 1992 r. Szwajcaria została członkiem Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego. Podpisany w tym samym miesiącu układ o Europejskim Obszarze Gospodarczym został odrzucony przez referendum z grudnia 1992 r., co wynikało z przywiązania społeczeństwa do tradycyjnych wartości szwajcarskiego federalizmu i zasady neutralności oraz z obaw przed dalszym napływem cudzoziemskich robotników. Mimo to postępuje integracja Szwajcarii ze strukturami europejskimi – porozumienia handlowe między Szwajcarią a Unią Europejską kończące rokowania prowadzone w latach dziewięćdziesiątych, zostały zaakceptowane w referendum 2000. Od 12 grudnia 2008 roku Szwajcaria została członkiem układu z Schengen.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]