Historia kolei w Turcji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stambuł, dolna stacja funikularu Tünel z 1875 r.
Stambuł, dworzec Haydarpaşa
Kolej Bagdadzka, ok. 1910 r.
Współczesny tramwaj w Stambule

Imperium Osmańskie[edytuj | edytuj kod]

  • 30 X 1858 – otwarcie pierwszej linii Smyrna (Izmir) – Seydiköy (linia do Aydin; Oriental Rly. Co.; kapitał brytyjski); 1912 – dociągnięta do Eğridir;
  • 1866 – otwarcie kolei Smyrna – Cassaba (İzmir – Turgutlu); 1890 przedłużona do Afyonu (Smyrna Cassaba Rly.);
  • 7 XI 1866 – otwarcie kolei Ruse – Sirdet – Warna (późn. Bułgaria); Danube & Black Sea Rly. & Küstendje Harbour Co.; 1873 upaństwowiona przez rząd bułgarski;
  • 1871 – Stambuł: pierwszy tramwaj konny;
  • 1871 – otwarcie pierwszego odcinka linii „Kolei Rumelijskiej” (Stambuł) Yeşilköy – Halkali, mającej biec do Sarajewa w Bośni i Wiednia; 1873 przedłużona Adrianopol (Edirne) – Filipopol (Płowdiw) – Sarambej; 1875 odgałęzienie Tyrnowo – Nowa Zagora – Jamboł; odgałęzienie Uzunköprü – Dedeagacz / Aleksandropolis jest pierwszą koleją dalekobieżną na terytorium dzisiejszej Grecji; Chemins de fer Orientaux (Baron Maurice de Hirsch);
  • 1872 – otwarcie linii (Stambuł) Haydarpaşa – Gebze; 1892 ukończenie odcinka między Ismid i Angorą (Ankarą); przedłużenie do Konya 1896; Chemins de Fer Ottomans d’Anatolie, kapitał niemiecki;
  • 1872 – Bośnia: otwarcie linii Banja Luka – Dobrljin (granica chorwacka); tor 760 mm; zamkn. 1875;
  • 1875 – Stambuł: otwarcie podziemnego funikularu Tünel, jednego z najstarszych na świecie; pierwotnie lina napędzana siłą koni (?)[1], elektryfikacja dopiero 1910;
  • 1892 – pierwsza kolej w dzisiejszym Izraelu: otwarcie linii wąskotorowej Jafa – Jerozolima;
  • 1895 – otwarcie kolei Bejrut – Damaszek; wąskotorowej z odcinkami zębatymi.
  • 1900-08 – budowa Kolei Hedjaz z Damaszku do Medyny (1300 km); tor 1050 mm; kolej zamknięta podczas I wojny światowej, nigdy nie otwarta ponownie na całej długości;
  • 1903 – rozpoczęcie budowy z Konya Kolei Bagdadzkiej, mającej połączyć Berlin z Basrą dla uniezależnienia się Niemiec od morskich dostaw surowców; do wybuchu I wojny kolei nie zdołano ukończyć; ukończona 1936-40, obecnie eksploatowana tylko częściowo;
  • 1907 – tramwaj elektryczny w Damaszku (w Aleppo dopiero 1929 – czasy protektoratu francuskiego); 1908 w Bejrucie; 1913 w Stambule; wprowadzenie trakcji elektrycznej stało się możliwe po śmierci sułtana Abdula Hamida;
  • 1913 – Kars włączony do sieci kolejowej Rosji; połączenie do sieci tureckiej dopiero 1939?

Do końca Imperium (1922) powstało blisko 10 tys. km kolei, co stawiało Turcję na szarym końcu państw europejskich pod względem rozwoju kolei.

Republika Turecka[edytuj | edytuj kod]

Na terytorium nowo utworzonej w 1923 r. Republiki Tureckiej znalazło się 2282 km linii normalnotorowych i 70 km wąskotorowych kolei prywatnych należących do zagranicznych firm oraz 1378 kolei normalnotorowych znajdujących się w gestii państwa. Odtąd budową sieci kolejowej zajął się rząd: do 1940 otwarto 3208 km nowych linii.

  • 1928 – tramwaj elektryczny w Izmirze (Smyrna);
  • ...
  • 1953 – pierwsza elektryfikacja linii sieci krajowej: odcinek podmiejski od dworca (Stambuł) Sirkeçi; ~25 kV 50 Hz, technologia francuska;
  • 1971 – pod Edirne otwarcie obejścia greckiej części linii Kolei Rumelijskiej;
  • ...
  • 1989 – Stambuł: otwarcie lekkiego metra Hafif; inne miasta: 1996 Ankara (Ankaray), 2000 Izmir, 2002 Bursa;
  • 1992 – Stambuł: ponowne wprowadzenie tramwaju po kasacji systemu w 1966; odtąd stała rozbudowa linii; reintrodukcja tramwaju nastąpiła też w innych miastach kraju, m.in. w Konya, Eskişehir;
  • 1997 – Ankara: otwarcie linii "ciężkiego" metra; 2000 "ciężkie" metro w Stambule;
  • 2007 – planowane otwarcie linii dużych prędkości Sincan – Inönü; (410 km, maks. 250 km/h) na trasie Ankara – Stambuł;
  • 29 października 2013 r. – Stambuł: otwarcie 13,6-kilometrowego tunelu Marmaray pod Bosforem, budowanego od 2004[2]. Projekt Marmaray, objął także integrację sieci europejskiej i azjatyckiej kolei aglomeracyjnej, a także gruntowną modernizację infrastruktury kolejowej w Stambule.

Ważniejsi producenci taboru[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. W. Hefti (Schienenseilbahnhen in aller Welt, Birkhäuser, Basel, 1975) podaje, że pierwotnie linę wyciągową napędzano maszyną parową.
  2. Tunel pod Bosforem. Stambuł spełnia marzenie Sułtana. W: rynek-kolejowy.pl [on-line]. 2013-10-31. [dostęp 2013-10-31].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]