Historia socjologii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Historia socjologii, w zależności od sposobu widzenia jej przedmiotu, może obejmować różne zakresy. Jerzy Szacki wyróżnia trzy zakresy historii socjologii:

  1. Historia socjologii jako takiej, czyli wszelkich działań prowadzonych pod szyldem "socjologii" począwszy od Auguste'a Comte'a – twórcy nazwy nauki. Podejście takie prowadzi jednak, z jednej strony, do przesadnego eksponowania wielu mniej ważnych autorów będących "socjologami" z nazwy, z drugiej – do pomijania innych, którzy nimi nie byli, ale przyczynili się do rozwoju nauki.
  2. Historia myśli socjologicznej, która dotyczy zagadnień związanych z rozwojem problemów socjologicznych znajdujących się w ośrodku zainteresowań socjologii współczesnej. Obejmuje myślicieli, którzy podejmowali takie problemy, nawet jeśli sami nie uważali się za socjologów lub nawet nigdy o socjologii nie słyszeli, czy też się od niej odżegnywali.
  3. Historia analizy socjologicznej zajmuje się rozwojem naukowej analizy badania zjawisk społecznych, czyli ważniejszymi socjologami i ich wypowiedziami, o ile przyczynili się oni do szczególnych osiągnięć badawczych, odpowiadających przyjętym przez badacza standardom naukowości. Wtedy należałoby dokonać rozdziału pomiędzy właściwą nauką społeczną a wczesną socjologią, która nauką jeszcze nie była, i myślą socjologiczną.

Spór o to, kiedy właściwie zaczyna się historia socjologii jest, zdaniem Szackiego, bezzasadny. Na jednym jego biegunie znajdują się bowiem opinie, że socjologia istniała niemal zawsze i wszędzie, gdyż zgodnie ze słowami Émile'a Durkheima: "Ludzie nie czekali na pojawienie się nauki społecznej, by wytworzyć sobie ideę prawa, moralności, rodziny, państwa, a nawet społeczeństwa, ponieważ bez tych idei nie mogliby się w życiu obejść". Drugim skrajnym podejściem jest stwierdzenie, że socjologia nie istnieje nawet do tej pory, ponieważ nie spełnia jeszcze zasad naukowości jak np. fizyka (nie dysponuje równie niezawodnymi metodami naukowymi). Każde ze stanowisk zależy od przyjętego poglądu na to, czym jest socjologia i co jest w niej najważniejsze. Zdaniem Szackiego historia myśli socjologicznej najpełniej przedstawia historyczne tło socjologii współczesnej oraz ukazuje kolejne rewolucje, przez które przeszło myślenie o życiu społecznym. Szacki wymienia 4 takie rewolucje:

  • wyodrębnienie porządku ludzkiego z porządku przyrody (starożytni myśliciele greccy);
  • odróżnienie społeczeństwa od państwa (czasy nowożytne, zwłaszcza XVII i XVIII wiek);
  • uczynienie społeczeństwa przedmiotem systematycznej refleksji oraz stworzenie pojęcia nauki o społeczeństwie (XIX wiek);
  • unaukowienie refleksji o społeczeństwie (wciąż trwa).

Na podstawie[edytuj | edytuj kod]

1.Szacki Jerzy "Historia myśli socjologicznej".PWN, Warszawa 2006. ISBN 83-01-13844-0.

Historia ważniejszych odkryć i koncepcji socjologicznych w zestawieniu chronologicznym

Odkrycie/koncepcja Rok odkrycia Nazwisko odkrywcy/teoretyka Tytuł publikacji, w której opublikowano koncepcję/odkrycie
Odkrycia myśli socjologicznej do XIX wieku
rozróżnienie prawa naturalnego i stanowionego sofiści -
pierwszy model organizmu społecznego Platon "Państwo"
politikon zoon Arystoteles "Polityka"
analizy porównawcze ustrojów polis Arystoteles "Polityka"
państwo jako wynik władzy i prawa Marek Tulliusz Cyceron "O państwie"
przeciwstawienie państwa Bożego i świeckiego 413-426 święty Augustyn "O państwie Bożym"
podział pracy 1225-1273 święty Tomasz z Akwinu "Suma teologiczna"
hierarchiczny schemat społeczeństwa 1225-1273 święty Tomasz z Akwinu "Suma teologiczna"
pierwsza nowożytna utopia 1516 Tomasz Morus "Utopia"
pierwsze dyrektywy socjotechniczne 1532 Niccolò Machiavelli "Książę"
suwerenność 1566 Jean Bodin "Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej"
państwo narodowe 1566 Jean Bodin "Sześć ksiąg o Rzeczypospolitej"
prekursorskie rozważania na temat relatywizmu kulturowego 1580 Michel de Montaigne "Próby"
stan natury jest stanem wojny każdy z każdym 1651 Thomas Hobbes "Lewiatan"
umowa społeczna 1651 Thomas Hobbes "Lewiatan"
prekursorska koncepcja społeczeństwa obywatelskiego John Locke "Dwa traktaty o rządzie"
krytyka geometrycznego, racjonalnego ujmowania człowieka 1725 Giambattista Vico "Nauka Nowa"
działania wynikające z popędów poprzedzają działania racjonalne 1739-1740 David Hume "Traktat o naturze ludzkiej"
metoda obserwacji 1748 Montesquieu "O duchu praw"
pierwsza typologia społeczeństw 1748 Montesquieu "O duchu praw"
rozdzielenie pojęć natury i kultury 1762 Jan Jakub Rousseau "Umowa społeczna"
krytyka społeczeństwa jako wytwórcy sztucznych potrzeb 1762 Jan Jakub Rousseau "Umowa społeczna"
fazy rozwoju społecznego:dzikość, barbarzyństwo, cywilizacja 1767 Adam Ferguson "An Essay on the History of Civil Society"
samoregulacja ładu społecznego 1776 Adam Smith "Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów"
naród 1784-1791 Johann Gottfried von Herder "Myśli o filozofii dziejów"
determinizm geograficzny 1784-1791 Johann Gottfried von Herder "Myśli o filozofii dziejów"
konserwatywna myśl społeczna 1790 Edmund Burke "Rozważania o rewolucji we Francji"
Odkrycia i koncepcje socjologiczne XIX wieku
projekt nauki społecznej na wzór nauk przyrodniczych 1807-1808 Henri de Saint-Simon "Wprowadzenie do prac naukowych dziewiętnastego wieku"
fizjologia społeczna 1813 Henri de Saint-Simon "La physiologie sociale"
społeczeństwo przemysłowe 1823-1824 Henri de Saint-Simon "Katechizm industrialistów"
więź społeczna Henri de Saint-Simon "O systemie industrialnym"
klasy społeczne: rolnicza, przemysłowa i "myśląca" 1821 Georg Wilhelm Friedrich Hegel "Zasady filozofii prawa"
socjologia jako nauka pozytywna 1830-1842 August Comte "Kurs filozofii pozytywnej"
podział socjologii na statykę społeczną i dynamikę społeczną 1830-1842 August Comte "Kurs filozofii pozytywnej"
pierwszy obszerny opis społeczeństwa demokratycznego 1835-1840 Alexis de Tocqueville "O demokracji w Ameryce"
ujęcie praw społecznych jako praw statystycznych 1843 John Stuart Mill "System logiki dedukcyjnej i indukcyjnej"
alienacja pracy 1844 Karol Marks "Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne"
formacje społeczne 1844 Karol Marks "Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne"
postulat zmatematyzowania nauk społecznych 1848 Lambert Quételet "Układ społeczny i jego prawa"
ogólne zasady liberalizmu 1859 John Stuart Mill "O wolności"
teoria klasowej struktury społeczeństwa 1867 Karol Marks "Kapitał"
baza (marksizm) i nadbudowa 1867 Karol Marks "Kapitał"
świadomość społeczna 1867 Karol Marks "Kapitał"
prawa rozwoju społecznego 1867 Karol Marks "Kapitał"
norma społeczna 1869 Lambert Quételet "Physique sociale"
badania ewolucji kultury 1871 Edward Tylor "Cywilizacja pierwotna"
instytucja społeczna 1876-1896 Herbert Spencer "Zasady socjologii"
podział społeczeństw na produkcyjne – o współdziałaniu dobrowolnym i wojownicze – o współdziałaniu przymusowym 1876-1896 Herbert Spencer "Zasady socjologii"
ewolucja instytucji z zarodków myśli 1877 Lewis Morgan "Społeczeństwo pierwotne"
dyfuzja kulturowa 1882-1891 Friedrich Ratzel "Anthropogeographia"
grupa społeczna 1885 Ludwik Gumplowicz "Grundriss der Soziologie"
podział typologiczny społeczeństw na wspólnoty i stowarzyszenia 1887 Ferdinand Tönnies "Wspólnota i stowarzyszenie"
koncepcja jaźni społecznej 1890 William James "The Principles of Psychology"
solidarność mechaniczna i organiczna 1893 Émile Durkheim "O podziale pracy społecznej"
komunikacja 1894 Charles Cooley "The Theory of Transportation"
postulat badania faktów społecznych jak rzeczy 1895 Émile Durkheim "Zasady metody socjologicznej"
morfologia społeczna 1895 Émile Durkheim "Zasady metody socjologicznej"
analiza i klasyfikacja tłumów 1895 Gustave Le Bon "Psychologia tłumu"
wartość 1899 Heinrich Rickert "Kulturwissensdraft und Naturwissensdraft"
Odkrycia i koncepcje socjologiczne pierwszej połowy XX wieku
teoria nasladownictwa 1901 Gabriel Tarde "Opinia i tłum"
publiczność 1901 Gabriel Tarde "Opinia i tłum"
rozróżnienie obyczaju i mody 1901 Gabriel Tarde "Opinia i tłum"
psychologia społeczna 1904 William Thomas
molekularna teoria zachowania się 1908 William McDougall "An Introduction to Social Psychology"
interakcja społeczna 1908 Georg Simmel "Socjologia"
socjologia formalna 1908 Georg Simmel "Socjologia"
grupa pierwotna 1909 Charles Cooley "Social Organization"
anomia 1912 Émile Durkheim "Elementarne formy życia religijnego"
metoda analizy dokumentów osobistych 1912 Florian Znaniecki, William Thomas
case study, początek szkoły chicagowskiej 1915 Robert Ezra Park "The City"
system społeczny 1916 Vilfredo Pareto "Trattato di sociologia generale"
teoria krążenia elit 1916 Vilfredo Pareto Trattato di sociologia generale
postawa 1918-1920 William Thomas i Florian Znaniecki "Chłop polski w Polsce i Ameryce"
cykle życiowe kultur 1918-1922 Oswald Spengler "Zmierzch Zachodu"
przeciwstawienie kultury i cywilizacji 1918-1920 Oswald Spengler "Zmierzch Zachodu"
typ idealny Max Weber ""Obiektywność" poznania"
rola społeczna 1921 Robert Ezra Park "Introduction to the Science of Sociology"
miasto jako laboratorium badawcze 1921 Robert Ezra Park "Introduction to the Science of Sociology"
założenia ekologii społecznej 1921 Robert Ezra Park "Introduction to the Science of Sociology"
grupa wtórna 1921 Robert Ezra Park "Introduction to the Science of Sociology"
działanie społeczne 1922 Max Weber "Gospodarka i społeczeństwo"
model biurokracji 1922 Max Weber "Gospodarka i społeczeństwo"
początek funkcjonalizmu w socjologii 1922 Bronisław Malinowski "Argonauci zachodniego Pacyfiku"
współczynnik humanistyczny 1922 Florian Znaniecki "Wstęp do socjologii"
pamięć zbiorowa 1925 Maurice Halbwachs "Społeczne ramy pamięci"
analiza społecznego uwarunkowania myślenia 1929 Karl Mannheim "Ideologia i utopia"
komunikacja symboliczna 1934 George Herbert Mead "Umysł, osobowość i społeczeństwo"
uogólniony inny 1934 George Herbert Mead "Umysł, osobowość i społeczeństwo"
mechanizm przyjmowania ról 1934 George Herbert Mead "Umysł, osobowość i społeczeństwo"
technika socjometryczna 1934 Jacob Moreno "Who Shall Survive"
zależności między kulturą i osobowością 1934 Ruth Benedict "Wzory kultury"
ujęcie cywilizacji jako społeczności 1934-1961 Arnold Joseph Toynbee "Studium historii"
teoria systemów 1937-1941 Pitirim Sorokin "Social and Cultural Dynamics"
interakcjonizm symboliczny 1937-1941 Pitirim Sorokin "Social and Cultural Dynamics"
instytucje pierwotne i wtórne 1939 Abram Kardiner "The Individual and His Society"
habitus 1939 Norbert Elias "Über der Prozess der Zivilisation"
prestiż jako wyróżnik warstw społecznych 1941 William Warner "The social Life of Modern Community"
teoria potrzeb 1944 Bronisław Malinowski "Naukowa teoria kultury"
teoria średniego zasięgu 1949 Robert K. Merton "Teoria socjologiczna i struktura społeczna"
teoria grup odniesienia 1949 Robert K. Merton "Teoria socjologiczna i struktura społeczna"
Odkrycia i koncepcje socjologiczne drugiej połowy XX wieku
próba budowy ogólnej teorii socjologicznej 1951 Talcott Parsons "The Social System"
AGIL 1951 Talcott Parsons "The Social System"
typy struktur komunikacyjnych 1951 Harold Leavitt "Some Effect of Certain Communication Patterns on Group Performance"
strukturalizm 1955 Claude Levi-Strauss "Smutek tropików"
osobowość statusowa 1955 Ralph Linton "Kulturowe podstawy osobowości"
osobowość modalna 1955 Ralph Linton "Kulturowe podstawy osobowości"
konfliktowy model społeczeństwa 1957 Ralph Dahrendorf "Soziale Klassen und Klassenkonflikt in der industriallen Gesellschaft"
koncepcja struktury głębokiej 1958 Claude Levi-Strauss "Antropologia strukturalna"
ZIS 1958 Ralph Dahrendorf "Out of Utopia"
perspektywa dramaturgiczna 1959 Erving Goffman "Człowiek w teatrze życia codziennego"
rama odniesienia 1959 Erving Goffman "Człowiek w teatrze życia codziennego"
teoria wymiany 1961 George Homans "Social Behavior"
interakcje zogniskowane i niezogniskowane 1961 Erving Goffman "Encounters: Two Studies in the Sociology of Interaction"
ekskluzja 1963 Michel Foucault "Narodziny kliniki"
triada eksternalizacja-obiektywizacja-internalizacja 1966 Peter Berger, Thomas Luckmann "Społeczne tworzenie rzeczywistości"
uprawomocnienie społecznego świata 1966 Peter Berger, Thomas Luckmann "Społeczne tworzenie rzeczywistości"
eksperyment przerywania 1967 Harold Garfinkel "Studies in Ethnomethodology"
formacje dyskursywne 1969 Michel Foucault "Archeologia wiedzy"
początek analizy sieciowej 1969 "Social Networks in Urban Situations"
struktura sieci społecznych 1972 Richard Emerson "Exchange Theory"
początek badań nad społecznym zachowaniem szympansów 1974 Jane Goodall "W cieniu człowieka"
system światowy 1974 Immanuel Wallerstein "The Modern World System"
społeczeństwa owadów, początek socjobiologii 1975 Edward Osborne Wilson "Socjobiologia"
koncepcja memu 1976 Richard Dawkins "Samolubny gen"
manifest postmodernizmu 1979 Jean-François Lyotard "Kondycja ponowoczesna"
racjonalność komunikacyjna 1981 Jürgen Habermas "Teoria działania komunikacyjnego"
mutacja symboliczna 1982 Niklas Luhmann "The Differentiation of Society"
teoria strukturacji 1984 Anthony Giddens "Stanowienie społeczeństwa"
fakcja społeczna 1985 Pierre Bourdieu "Social Space and the Genesis of Groups"
społeczeństwo ryzyka 1986 Ulrich Beck Społeczeństwo ryzyka. W drodze do innej nowoczesności
teoria solidarności grupowej 1987 Michael Hechter "Principles of Group Solidarity"
system autopojetyczny 1990 Niklas Luhmann "The Autopoiesis of Social System"
koncepcja pola 1992 Pierre Bourdieu "Reguły sztuki. Geneza i struktura pola literackiego"
symbole jako ekwiwalenty alfabetu genetycznego 1995 Gerhard Lenski, Patrick Nolan "Human Societes. An Introduction to Macrosociology"
gender 1995 Richard Udry "Sociology and Biology: What Biology Do Sociologists Need to Know"
koncepcja zderzenia cywilizacyjnego 1996 Samuel Huntington "Zderzenie cywilizacji"
społeczeństwo sieciowe 1996 Manuel Castells "The Rise of the Network Society"

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]