Holografia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wikimedia Commons

Holografia (z gr. holos = całość, grapho = piszę) – dział optyki zajmujący się technikami uzyskiwania obrazów przestrzennych (trójwymiarowych) metodą rekonstrukcji fali (głównie światła, ale też np. fal akustycznych). Przez rekonstrukcję fali rozumie się odtworzenie w pewnym obszarze przestrzeni zarówno jej kierunku ruchu, amplitudy, częstotliwości jak i fazy.

Zasada działania[edytuj | edytuj kod]

Holografia polega na trójwymiarowym zapisie obrazu przedmiotu (obiektu). Jest techniką doskonalszą niż fotografia. O ile tradycyjna fotografia zapisuje jedynie modulację amplitudy, to holografia odnotowuje także zmiany fazy fali świetlnej. Dzięki temu możemy o fotografowanym przedmiocie uzyskać znacznie więcej informacji.

Rejestracja obrazu (uzyskanie hologramu) polega na zapisie (np. na kliszy fotograficznej) interferencji fali rozproszonej przez przedmiot z falą niezaburzoną (tzw. wiązką odniesienia). Powstające prążki interferencyjne muszą być stabilne przez cały czas naświetlania.

Aby uzyskać hologram należy podzielić wiązkę światła laserowego na dwie części za pomocą płytki szklanej. Pierwsza (wiązka przedmiotowa) oświetla przedmiot, po odbiciu którego pada na kliszę fotograficzną, natomiast druga (wiązka odniesienia) pada na kliszę bezpośrednio lub po odbiciu od płaskiego zwierciadła kierującego ją na kliszę. W ten sposób otrzymuje się kliszę zwaną hologramem. Klisza ta oglądana w powiększeniu jest układem punktów (prążków) jasnych i ciemnych. Na fragmencie kliszy nie widać fragmentu fotografowanego obiektu. Jeżeli kliszę taką przeciąć na części, to każda część tworzy większy fragment obrazu niż stanowi część kliszy, a w skrajnych przypadkach można uzyskać dwa obrazy z mniejszą liczbą szczegółów.

Aby osiągnąć obraz 3D, trzeba kliszę oświetlić spójnym światłem laserowym. Światło to interferując na hologramie, który stanowi w tym przypadku siatkę dyfrakcyjną, odtworzy w polu za siatką konfigurację przestrzenną światła odbitego od obiektu. Widać wtedy i hologram, i obraz przestrzenny.

Powszechnie znane hologramy grubowarstwowe odbiciowe posiadają przestrzenny układ (wiele warstw) siatki dyfrakcyjnej. Taki wielowarstwowy układ, pracujący jako siatki dyfrakcyjne odbijające, tworzy obraz holograficzny możliwy do oglądania w świetle niespójnym (np. białym).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pionierem i prekursorem prac w dziedzinie holografii był polski fizyk, profesor Mieczysław Wolfke. W 1920 r. opracował teoretyczne podstawy i dokonał rozbicia procesu wytwarzania obrazów na dwie oddzielne fazy. Rozważał możliwość wykorzystania interferencji do zapisu informacji, tworząc teoretyczne podstawy dzisiejszej holografii. W 1948 r. brytyjski naukowiec węgierskiego pochodzenia Dennis Gabor, opisał ideę trójwymiarowej fotografii nazwanej holografią. W 1947 r. przeprowadził też pierwsze próby zapisywania i odtwarzania obrazów metodą holograficzną. Przeszkodą w rozwoju tej metody był brak źródeł światła emitujących wiązki świetlne o ściśle określonej długości fali, a przy tym bardzo spójne i o odpowiednio dużym natężeniu. Z realizacją hologramów musiano czekać do wynalezienia lasera w 1960 r. Za wynalezienie i rozwinięcie holografii na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych Dennis Gabor otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki w 1971 r. W 1962 r. amerykańscy fizycy Juris Upatnieks i Emmett Leith (1927-2005) za pomocą lasera półprzewodnikowego zrealizowali holografię optyczną. W 1969 r. amerykańscy fizycy Byron B. Brenden i Gary Langlois opracowali podstawy holografii akustycznej, w której do rejestrowania obrazu przedmiotu i jego odtwarzania stosuje się fale dźwiękowe.

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Holografia optyczna znalazła zastosowanie w medycynie i biologii, a także w informatyce. Holografia akustyczna ma zastosowanie w defektoskopii. Trwają badania nad zastosowaniem holografii w trójwymiarowym filmie i telewizji. Wirujące zwierciadła holograficzne są stosowane do przesuwania promienia laserowego po kodzie paskowym w kasach sklepów i domów towarowych.

Holografia a sztuka[edytuj | edytuj kod]

Artyści bardzo szybko dostrzegli potencjał holografii jako środka wyrazu artystycznego, zyskawszy dostęp do laboratoriów zaczęli tworzyć prace w oparciu o dostępną technologię. Sztuka holografii jest często rezultatem współpracy między naukowcami i artystami. Jednak niektórych z twórców posługujących się językiem holografii postrzega się jednocześnie jako artystów i naukowców.

Salvador Dalí twierdził, że pierwszy użył holografii w kontekście artystycznym. Z pewnością był pierwszym, a przy tym najlepiej znanym surrealistą, który podjął w ramach sztuki temat holografii. Jednak jego holograficzna wystawa z 1972 r., która miała miejsce w Nowym Yorku nie była pierwsza. Została poprzedzona przez wystawę sztuki holograficznej, która miała miejsce w Akademii Sztuk Pięknych w Cranbrook w stanie Michigan w 1968 r. Kolejną wystawą, która poprzedziła projekt Dalí'ego była wystawa w galerii należącej do Finch College, również w Nowym Yorku w 1970 r. Wystawa przyciągnęła uwagę amerykańskich mediów.

W 1970 r. powstała duża liczba szkół artystycznych. Każda z nich prezentowała unikatowe podejście do zagadnienia holografii. Lloyd Cross założył w San Francisco Szkołę holografii. Rosemary (Possie) H. Jackson ufundowała Muzeum Holografii w Nowym Yorku. Tung Jeong założył Royal College of Art w Londynie. Żadna z tych instytucji nie przetrwała próby czasu, jednak w Nowym Yorku znajduje się Centrum Sztuki Holograficznej. W Seulu znajduje się zaś HOLOcenter, oferujący artystom miejsce do tworzenia i wystawiania swych prac.

Mała lecz bardzo aktywna grupa artystów używa holografii jako głównego środka ekspresji, a wielu innych włącza elementy holograficzne do swoich prac.

Holografia a kultura masowa[edytuj | edytuj kod]

  • The Jetsons (1962-3, serial telewizyjny) hologramy użyte w ramach funkcji rozrywkowej, w wielu odcinkach zastępowały telewizję
  • Star Trek: Animowana Seria (1974, serial telewizyjny) odcinek "The Practical Joker", pierwszy raz pojawia się holodek czyli pokój symulacji
  • Star Wars (1977, film), użycie hologramów w filmach i grach wideo uwypukla komunikację interpersonalną na odległość
  • Hello America (1981, książka autorstwa J.G. Ballarda), holografia jest używana przez prezydenta Charlesa Mansona w celu odstraszenia nomadów, za pomocą obrazów amerykańskiej popkultury takich jak: Gary Cooper, Myszka Miki, czy statek kosmiczny Enterprise.
  • Star Trek: Następne pokolenie (1987, serial telewizyjny), często używa holodeku; począwszy od tej serii, w różnych odcinkach serialu oraz filmach bazujących na the Star Trek pojawiają się również holograficzne postacie i statki kosmiczne.
  • Następne pokolenie (1988, serial telewizyjny), jedna z postaci zostaje wskrzeszona jako hologram
  • Powrót do przyszłości II (1989, film), wielki hologram przedstawiający rekina ludojada jest użyty jako reklama (fikcyjnego) filmu Szczęki 19
  • Pamięć absolutna (1990, film), główny bohater przy użyciu urządzenia przypominającego zegarek generuje swój hologram by wywieść w pole swych przeciwników
  • Star Trek: Voyager (1995-2001, serial telewizyjny) pierwszy raz pojawia się Emergency Medical Hologram (EMH) – czyli lekarz w formie hologramu
  • Yu-Gi-Oh! manga, oś narracyjną stanowi gra Duel Monsters, która ma formę hologramu.
  • Gwiezdne wrota (1997-2007, serial telewizyjny), różne postacie pojawiają się jako hologramy w różnych odcinkach.
  • Zagubieni w kosmosie (1998, film), June Lockhart (Maureen Robinson) pojawia się w formie hologramu jako dyrektor szkoły Willa
  • Power Rangers Time Force (2001, serial), używają hologramów jako formy komunikacji
  • Wyspa (2005, film), wyspę na której mieszkały klony otaczała holograficzna projekcja tropikalnego klimatu
  • Wyspa (2009, film), częste użycie hologramów
  • Iron Man i Iron Man 2, filmy z 2008 i 2010.
  • Hatsune Miku Wirtualna piosenkarka, która na trasie koncertowej z 2010 roku wystąpiła jako pełnowymiarowy, niezwykle realistyczny hologram.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]