Holon (filozofia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Holon (gr. holos – całość) – termin ukuty przez Arthura Koestlera w książce The Ghost in the Machine z 1967 roku[1] , oznaczający system (lub zjawisko) będące całością samą w sobie, jak również częścią większego systemu. Można je postrzegać jako sieć systemów zagnieżdżonych w sobie nawzajem. Każdy system może być postrzegany jako holon – od cząstki do wszechświata jako całości. Na poziomie niematerialnym słowa, dźwięki, emocje – wszystko, co można zidentyfikować – może być jednocześnie częścią większego systemu, jak również składać się z innych, mniejszych części – odpowiadających znakowi w znaczeniu semiotycznym. Hierarchia holonów nazywana jest holarchią, czyli uszeregowaniem holonów, z którego mniejszy znajduje się „wewnątrz” większego. Wszystkie holony posiadają dwa „popędy horyzontalne” czyli skłonności do:

  • bycia całością, czyli zachowania własnej odrębności;
  • bycia częścią, czyli powiązania z innymi holonami;

Dodatkowo wyróżnia się dwa „popędy wertykalne”, czyli skłonności do:

  • samotranscendencji, czyli przekraczania siebie i wchodzenia na poziom wyższy (jak np. komórki łączą się w organizm);
  • samorozpuszczania, czyli rozpadu, schodzenia na poziom niższy (jak np. molekuły rozpadają się na atomy)[2].

Przypisy

  1. Koestler, Arthur, 1967: The Ghost in the Machine. Londyn; 1989 reedycja. Penguin Group. ISBN 0-14-019192-5.
  2. Ken Wilber: Krótka historia wszystkiego. 1999.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]