Homel

	Homel
Herb Homla	Flaga Homla
Państwo	Białoruś
Obwód	homelski
Powierzchnia	113 km²
Populacja (2013); • liczba ludności	; 515 325
Nr kierunkowy	(+375) 232(2)
	Położenie na mapie Białorusi ; Homel
	52°25′N 30°59′E / 52.416666666667, 30.983333333333Na mapach: 52°25′N 30°59′E / 52.416666666667, 30.983333333333
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Homel (biał. i ros. Гомель; jid. האָמל, Homl) – miasto obwodowe położone na południowo-wschodniej Białorusi nad rzeką Soż, stolica obwodu i rejonu homelskiego. Drugie co do wielkości miasto w tym kraju.

Liczba mieszkańców: 515,3 tys. (2013)

Gospodarka[edytuj]

W mieście rozwinął się przemysł maszynowy, chemiczny, elektrotechniczny, metalowy, drzewno-papierniczy, szklarski, przetwórstwa spożywczego.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Homel.

Historia[edytuj]

W czasach I Rzeczypospolitej część Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po I rozbiorze Polski w 1772 przyłączone do Rosji jako miasto powiatowe guberni białoruskiej (później mohylewskiej). Od 1926 część radzieckiej Białorusi.

Na prawym brzegu rzeki Soż w epoce żelaza funkcjonowało grodzisko, na którego miejscu w X-XI w. wybudowano gród obronny, który należał do Rusi Kijowskiej. W II poł. XIV w. zdobyty przez Litwę, która wybudowała tu drewniany zamek. W 1500 r. król Kazimierz Jagiellończyk podarował gród ruskiemu księciu Możajskiemu, który zdradził Rzeczpospolitą i przyłączył Homel do Księstwa Moskiewskiego. W 1535 r. Homel wrócił do Rzeczypospolitej i został siedzibą starostwa. W czasie wojen z Kozakami i Moskwą wielokrotnie zdobywany i odbijany. Na mocy rozejmu andruszowskiego z roku 1667 Homel pozostał w granicach Polski. Starostwo homelskie było duże i zamożne; w XVII oraz XVIII dzierżawione przez Sapiehów i Czartoryskich. Po I rozbiorze w 1772 r. Homel zajęła Rosja, a caryca Katarzyna II podarowała te dobra Rumiancewowi (rosyjski feldmarszałek). W 1835 r. dobra przeszły w ręce Iwana Paskiewicza, w rękach tej rodziny były do 1917 r.

Pobliski Las Szczakatowski jest cmentarzyskiem kilku tysięcy ofiar Wielkiego terroru. W 1941 ok. 30% mieszkańców stanowili Żydzi, z których większość opuściła miasto lub została zamordowana. Obszar silnie skażony po katastrofie czarnobylskiej w 1986 roku.

Ludność[edytuj]

Według spisu białoruskiego:

Białorusini 76,7%
Rosjanie 16,9%
Ukraińcy 5,1%
Polacy ok. 1%

Zabytki[edytuj]

Pałac Paskiewiczów to dawny pałac Rumiancewów wybudowany w miejscu drewnianego zamku, w latach 1777-1796, w stylu klasycystycznym. Był wielokrotnie rozbudowywany i przebudowywany przez Paskiewiczów. W latach 1919-1920 przebudowała go władza radziecka mieszcząc w nim muzeum krajoznawczo-przyrodnicze. Zniszczony i spalony w latach 1941-1943 został odbudowany w roku 1969. Obecnie w pałacu znajduje się pałac młodzieży i muzeum. W latach 1842-1922 przed pałacem stał wywieziony z Warszawy pomnik księcia Józefa Poniatowskiego, zwrócony Polsce.
Park krajobrazowy wokół pałacu, z końca XVIII w. o pow. 25 ha, wzdłuż rzeki Soż, jeden z lepiej zachowanych na Białorusi.
sobór św. św. Piotra i Pawła (1809-1824) – fundacji Rumiancewa. Zamknięty w latach 1935-1941, było w nim muzeum historyczne. W latach 1960-1988 planetarium. Wyremontowany w latach 1988-1989 przekazany wiernym w roku 1989.
Kaplica grobowa Paskiewiczów (wyb. 1870-1889) w pobliżu soboru nad rzeką.
Pałac letni Rumiancewów – klasycystyczny (wyb. w 1799-1819), przebudowywany. W 1880 r. umieszczono w nim seminarium prawosławne, obecnie warsztaty międzyszkolne.
Cerkiew prawosławna św. Mikołaja z 1805 r. klasycystyczna, dwukrotnie przebudowywana.
Synagoga Rumiancewa – obecnie nie istnieje.
Cerkiew św. Eliasza w Homlu – cerkiew staroobrzędowców, drewniana z końca XVIII w. na brzegu rzeki Soż. Zamknięta w 1850 r. Oddana w 1852 jedinowiercom (nawróconym na prawosławie staroobrzędowcom). Obecnie cerkiew staroobrzędowa.

Cmentarz Bielicki

Postacie związane z miastem[edytuj]

Oskar Bielawski – polski psychiatra, twórca psychiatrii reformowanej, jeden z czołowych polskich eugeników
Marek Edelman – polski działacz polityczny i społeczny żydowskiego pochodzenia
Iryna Jatczanka – białoruska dyskobolka
Siarhiej Sidorski – białoruski były premier
Henryk Szletyński (właściwie Henryk Homel) – polski aktor i reżyser filmowy i teatralny, pedagog,
Lew Sznirelman – rosyjski matematyk
rodzice Kirka Douglasa – aktora amerykańskiego, byli emigrantami z Homla
rodzice Marii Szarapowej – rosyjskiej tenisistki, byli emigranci z Homla