Hrabstwa Anglii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Hrabstwa Anglii (ang. counties) – jednostki podziału terytorialnego Anglii wykorzystywane na przestrzeni dziejów dla potrzeb administracyjnych, sądowniczych, politycznych oraz geograficznych. Ustanowione w XI wieku przez Normanów, hrabstwa wywodzą się od funkcjonujących już w czasach anglosaskich jednostek zwanych shire[1][2]. Współcześnie pojęcie hrabstwa może odnosić się do hrabstw metropolitalnych i niemetropolitalnych – jednostek podziału administracyjnego drugiego rzędu oraz hrabstw ceremonialnych mających znaczenie głównie geograficzne.

Hrabstwa historyczne[edytuj | edytuj kod]

Historyczne hrabstwa Anglii
 Osobny artykuł: historyczne hrabstwa Anglii.

Hrabstwa historyczne (ancient counties) to dawne jednostki podziału terytorialnego Anglii, których granice zaczęły kształtować się w średniowieczu. Funkcjonowały one do 1889 roku, gdy ustawą Local Government Act 1888 powołano hrabstwa administracyjne (administrative counties), których granice w znacznej mierze odpowiadały wcześniejszemu podziałowi i przetrwały do 1974 roku. Hrabstwa te przez wieki, poza pełnieniem funkcji administracyjnych, stanowiły istotny element tożsamości kulturowej ich mieszkańców oraz miały znaczenie geograficzne.

Łącznie w Anglii istniało 39 hrabstw historycznych, choć pomiędzy XVI a XX wiekiem za 40. hrabstwo uważane było czasem walijskie hrabstwo Monmouthshire[3]. Wiele z nich przetrwało do dnia dzisiejszego jako hrabstwa administracyjne lub ceremonialne, jednak często w znacznie zmienionych granicach.

Hrabstwa administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny Anglii – hrabstwa niemetropolitalne i dystrykty metropolitalne (kolor różowy) oraz jednolite jednostki administracyjne (kolor żółty)
 Osobny artykuł: hrabstwo administracyjne.

Hrabstwa administracyjne stanowią drugi, po regionach, szczebel podziału administracyjnego Anglii, ustanowiony w 1974 roku ustawą Local Government Act 1972. Wyróżnia się wśród nich hrabstwa metropolitalne (metropolitan counties), obejmujące swoim obszarem większe aglomeracje miejskie oraz niemetropolitalne (non-metropolitan counties) na pozostałych obszarach. Zadania powierzone władzom hrabstw obejmują m.in. planowanie strategiczne, zapewnianie edukacji i pomocy społecznej, utrzymywanie bibliotek, policji, straży pożarnej, transportu publicznego oraz dróg.

W momencie powołania hrabstw w 1974 roku obejmowały one cały obszar Anglii z wyjątkiem regionu Wielkiego Londynu oraz wysp Scilly. W 1986 roku zlikwidowane zostały władze w hrabstwach metropolitalnych, a ich kompetencje przejęte zostały przez znajdujące się niżej w hierarchii dystrykty metropolitalne, choć formalnie hrabstwa te nadal pozostają jednostkami administracyjnymi. Miejsce hrabstw niemetropolitalnych w znacznej części kraju zajęły natomiast jednolite jednostki administracyjne (unitary authorities), które, łącząc w sobie kompetencje hrabstw oraz dystryktów niemetropolitalnych, zastąpiły na obszarach, gdzie je powołano, dwustopniowy podział administracyjny. Pierwsza jednostka tego typu – Isle of Wight – powstała w 1995 roku.

Obecnie (od 2009 roku) w Anglii znajduje się 27 hrabstw niemetropolitalnych, 6 metropolitalnych oraz 55 jednolitych jednostek administracyjnych.

Hrabstwa ceremonialne[edytuj | edytuj kod]

Ceremonialne hrabstwa Anglii
 Osobny artykuł: hrabstwo ceremonialne.

Hrabstwa ceremonialne (ceremonial counties) to obszary, których granice zdefiniowane zostały w dokumencie Lieutenancies Act 1997 i którym przydzieleni zostali ich administratorzy znani jako Lord-Lieutenant. Funkcja ta istniała już w średniowieczu, jednak aż do reformy administracyjnej w 1996 roku granice tych obszarów były tożsame, z nielicznymi wyjątkami, z granicami hrabstw administracyjnych. Jednostki te są obecnie powszechnie używane w kontekście geograficznym.

W odróżnieniu od hrabstw administracyjnych pokrywają one cały obszar Anglii, łącznie z Wielkim Londynem i wyspami Scilly. Hrabstwa ceremonialne obejmują zwykle hrabstwo administracyjne o tej samej nazwie oraz przylegające do niej jednolite jednostki administracyjne. Rzadziej – pojedyncze hrabstwo administracyjne lub jedną bądź kilka jednolitych jednostek administracyjnych.

Obecnie w Anglii istnieje 48 hrabstw tego typu.

Lista hrabstw[edytuj | edytuj kod]

Hrabstwo Historyczne Administracyjne Ceremonialne
do 1889 1889-1965 1965-1974 1974-1996 1996-obecnie 1996-obecnie
Avon link= alt=T
Bedfordshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 2009) link= alt=T
Berkshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 1998) link= alt=T
Buckinghamshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Cambridgeshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Cambridgeshire and Isle of Ely link= alt=T
Cheshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 2009) link= alt=T
City of Bristol link= alt=T
City of London link= alt=T
Cleveland link= alt=T
Cornwall (Kornwalia) link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 2009) link= alt=T
County of London link= alt=T
Cumberland link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Cumbria (Kumbria) link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Derbyshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Devon link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Dorset link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Durham link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 2009) link= alt=T
East Riding of Yorkshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T
East Suffolk link= alt=T link= alt=T
East Sussex link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Essex link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Gloucestershire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Greater London (Wielki Londyn) link= alt=T
Greater Manchester link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T
Hampshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Hereford and Worcester link= alt=T link= alt=T (do 1998)
Herefordshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Hertfordshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Humberside link= alt=T
Huntingdon and Peterborough link= alt=T
Huntingdonshire link= alt=T link= alt=T
Isle of Ely link= alt=T
Isle of Wight link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 1995) link= alt=T
Kent link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Lancashire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Leicestershire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Lincolnshire link= alt=T [4] [4] link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Lincolnshire, Parts of Holland link= alt=T link= alt=T
Lincolnshire, Parts of Kesteven link= alt=T link= alt=T
Lincolnshire, Parts of Lindsey link= alt=T link= alt=T
Merseyside link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T
Middlesex link= alt=T link= alt=T
Norfolk link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
North Riding of Yorkshire link= alt=T link= alt=T
North Yorkshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Northamptonshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Northumberland link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 2009) link= alt=T
Nottinghamshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Oxfordshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Soke of Peterborough link= alt=T
Rutland link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 1997) link= alt=T
Shropshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 1998) link= alt=T
Somerset link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
South Yorkshire link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T
Staffordshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Suffolk link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Surrey link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Sussex link= alt=T
Tyne and Wear link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T
Warwickshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
West Midlands link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T
West Riding of Yorkshire link= alt=T link= alt=T
West Suffolk link= alt=T link= alt=T
West Sussex link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T
West Yorkshire link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T (metropolitalne) link= alt=T
Westmorland link= alt=T link= alt=T link= alt=T
Wiltshire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (do 2009) link= alt=T
Worcestershire link= alt=T link= alt=T link= alt=T link= alt=T (od 1998) link= alt=T
Yorkshire link= alt=T [5] [5]
Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Słowo to przetrwało do dnia dzisiejszego w nazwach wielu hrabstw, jak Cambridgeshire czy Derbyshire.
  2. Ancient County (ang.). A vision of Britain through time. [dostęp 2011-06-25].
  3. Monmouthsire (ang.). Britannica Online Encyclopedia. [dostęp 2011-06-25].
  4. 4,0 4,1 Hrabstwo Lincolnshire istniało również w latach 1889-1974, jednak nie miało wówczas znaczenia administracyjnego, które posiadały okręgi: Parts of Holland, Parts of Kesteven oraz Parts of Lindsey. Hrabstwo posiadało własnego lorda-porucznika.
  5. 5,0 5,1 Hrabstwo Yorkshire istniało aż do 1974 roku, jednak od 1889 roku nie miało znaczenia administracyjnego, które posiadały okręgi: West Riding of Yorkshire, East Riding of Yorkshire oraz North Riding of Yorkshire. Również lordowie-porucznicy przydzieleni byli oddzielnie dla każdego z okręgów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • County (ang.). Britannica Online Encyclopedia. [dostęp 2011-06-25].
  • County Confusion (ang.). Association of British Counties. [dostęp 2011-06-25].