Hrabstwo
Hrabstwo – tym mianem określa się jednostkę podziału administracyjnego[1], najczęściej odpowiadającą polskiemu powiatowi. Podział terytorialny na hrabstwa przetrwał do dziś w krajach anglosaskich (ang. shire); m.in. w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Stanach Zjednoczonych i na Węgrzech (komitat – węg. megye).
W państwie Franków od czasów Merowingów oraz w średniowieczu w państwach Europy Zachodniej terytorialna jednostka administracyjna podległa hrabiemu (łac. comes, franc. comte, niem. Graf). W okresie feudalizmu we Francji oraz Niemczech hrabstwa uniezależniły się stanowiąc odrębne państwa.
Historia[edytuj]
Początkowo hrabia sprawował władzę tylko militarną, jako lokalny dowódca i zwołujący pospolite ruszenie, później był także przedstawicielem króla lub cesarza w sprawach sądowych, skarbowych i administracyjnych. System podziału na hrabstwa przyjął się we wszystkich krajach podległych Świętemu Cesarstwu Rzymskiemu a także po podboju normandzkim w Anglii, Wielkiej Brytanii i wielu innych krajach anglosaskich.
Hrabstwa leżące na rubieżach cesarstwa pełniące szczególną rolę, zwłaszcza militarną, nazywane były marchiami, a ich zwierzchnik nosił tytuł margrabiego, tj. hrabiego marchii, wyższy rangą od zwykłego hrabiego.
W okresie rozdrobnienia dzielnicowego wiele hrabstw, a prawie wszystkie marchie cesarstwa uzyskały częściową lub pełną suwerenność. Od XV w. hrabstwem zaczęto nazywać także dobra posiadane przez hrabiego, niezależnie od dawnych podziałów administracyjnych.
W Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w której stan szlachecki był równy w prawach, nie rozwinęła się drabina feudalna, zarówno tytuły hrabiowskie jak i w następstwie tego – hrabstwa – były rzadkością. Wyjątek stanowiło Wielkie Księstwo Litewskie, w którym w XVIII wieku rozwinęły się liczne hrabstwa czyli zorganizowane dominia magnackie. Co ciekawe, nazwę taką nosiły nawet majątki książęce, np. hrabstwo rakowskie ks. Sanguszków[2], czy hrabstwa kojdanowskie i mirskie ks. Radziwiłłów. Były też hrabstwa ilskie[3] i iwienieckie - Sołłohubów (utworzone przez Podskarbiego Wielkiego Litewskiego Jana Dowojnę Sołłohuba), gieranońskie Gasztoldów, Chodkiewiczów w Hłusku, w Bychowie, w Lachowiczach.
