Hunajn Ibn Ishak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Hunajn ibn Ishak (syr. Hunein Bit Ishak, arab. أبو زيد حنين بن إسحاق العبادي; w źródłach łacińskich wymieniany jako Johannitius ur. 809, zm. 873) – znany i wpływowy uczony średniowieczny w kręgu wschodniego chrześcijaństwa, lekarz, tłumacz dzieł z zakresu medycyny i naukl przyrodniczych z greki klasycznej na język arabski. Wprawdzie pewne źródła arabskie podają, że był Arabem[1], oraz że pochodził "z jednego z plemion arabskich z okolic Al-Hiry, i przyjął chrześcijaństwo"[2][3]., podobnie jak niektóre współczesne opracowania naukowe[4][5][6][7] inne źródła współczesne podają, że był Asyryjczykiem[8][9] . W każdym razie władał biegle arabskim, syryjskim i greką.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Hunajn urodził się w Al-Hirze, tuż koło Al-Kufy, w rodzinie lekarza, z wyznania nestorianina. W młodości udał się do Bagdadu, gdzie podjął studia medyczne pod kierunkiem Masawajha. Hunajn nauczył się greki i zaczął prywatnie tłumaczyć greckie traktaty medyczne na arabski. W 830 objął kierownictwo nad Bajt al-Hikma, słynnym bagdadzkim "Domem Mądrości", sponsorowanym przez Abbasydów, placówką naukową, zajmująca się przekładem traktatów z greki klasycznej na język arabski, popularyzacją wiedzy starożytnych Greków oraz prowadzącą sporą bibliotekę. Przetłumaczył wiele traktatów Galena i jego uczniów na język syryjski oraz 39 pozycji na język arabski; dzięki temu wiele cennych dzieł Galena zachowało się do naszych czasów. Hunajn przetłumaczył m.in. traktaty autorstwa Arystotelesa, jak "Kategorie", "Fizyka", "Etyka nikomachejska", Platona, jak "Państwo", "Timajos", "Prawa", dzieła Hipokratesa, Dioskuridesa (ok. 50 r. n.e.), Klaudiusza Ptolemeusza oraz księgi Starego Testamentu z Septuaginty – greckiego przekładu Biblii. Ta ostatnia nie dochowała się do naszych czasów[10].

Poza tłumaczeniami jest autorem traktatów, głównie z dziedziny medycyny ogólnej. Jego prace wywierały ogromny wpływ na świat nauki w Europie, co najmniej do XV w. Jego syn Ishak Ibn Hunajn pomagał mu w tłumaczeniu oraz sam był autorem pewnych prac.

Husajn jest autorem dwóch podręczników dla studentów medycyny[9]. Pierwszym był Masā’il fī al-ṭibb, który był wprowadzeniem do medycyny. Drugim był Masā’il fī al-‘ayn dotyczący zagadnień okulistycznych[9]. Były one napisane w praktycznej formie pytań i odpowiedzi, która to forma wywodziła się z logiki arystotelesowskiej i w czasach Husajna była stosowana w chrześcijańskich i żydowskich dyskusjach teologicznych[9]. Jego podręczniki były oparte na klasycznej teorii medycyny starożytnej o czterech humorach, które wypełniały ludzkie ciało (patologia humoralna) [9]. Podręczniki Husajna przetłumaczono na łacinę prawdopodobnie na początku XI wieku i były szeroko stosowanymi w edukacji medycznej aż do XVI wieku[9]. Jego dzieło było wstępną częścią (Isagoge) pierwszego w średniowieczu, 6-tomowego całościowego podręcznika medycyny (Articella) [9]. Articella była stosowana w prawdopodobnie pierwszej europejskiej szkole medycznej – włoskiej Scuola Salernitana, a ponadto także na uniwersytetach w Paryżu, Bolonii, Oxfordzie, Montpellier i Padwie[9].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Uważano go za najlepszego tłumacza tamtych czasów. Od dziecka był dwujęzyczny: władał syryjskim i arabskim, nauczonym w domu, przez co ceniono go wyżej niż innych tłumaczy. Tłumaczył głównie prace dotyczące medycyny i filozofii. Przypisuje mu się wyszkolenie wielu przyszłych tłumaczy[11]. Sam Hunajn opisuje swoją pracę na marginesie zbioru dzieł Galena, "De methodo medendi", następująco:

"Do pierwszych sześciu ksiąg miałem w tym czasie do dyspozycji tylko jeden rękopis, i to do tego bardzo nieścisły. Dlatego nie mogłem ukończyć tych ksiąg zgodnie z przyjętymi wymogami. Następnie przejrzałem inny rękopis, porównałem z poprzednim tekstem i w miarę możliwości naniosłem poprawki. Byłoby lepiej, gdybym mógł zestawić z nim jeszcze trzeci rękopis, o ile tylko na taki szczęśliwie natrafię."[12]

Hunajn i kalif Al-Mutawakkil[edytuj | edytuj kod]

Hunajn słynął ze swej etyki zawodowej jako lekarz. Prawdopodobnie kalif Al-Mutawakkil (847-861) zdecydował przeegzaminować Hunajna proponując mu olbrzymią sumę pieniędzy za spreparowanie trucizny, którą zamierzał użyć przeciw jakiemuś wrogowi; Hunajn nie przyjął zlecenia, więc kalif zaoferował większą kwotę. Wtedy Hunajn oznajmił, że jego etyka zawodowa nakazuje mu leczyć, a nie szkodzić. Al-Mutawakkil kazał go uwięzić, i zagroził mu egzekucją za nieposłuszeństwo. Ale Hunajn wciąż odmawiał, więc Al-Mutawakil kazał go uwolnić i sowicie wynagrodzić za godną naśladowania uczciwość.

Przypisy

  1. The Canon of Medicine. p. 1297.
  2. Ibn Challikan. Wafajat al-ajan. . p. 64. Al-Waraq's edition.
  3. Ibn Abi Osaybe'a. Ujun al-anba fi tabakat al-attiba. s. 168. Al-Waraq's edition.
  4. Lynn Thorndike. History of Magic and Experimental Science Vol. 4 Page 756. Kessinger Publishing. 1923.
    ,"...Hunayn ibn Ishaq, a Christian Arab who died in 873..."
  5. "Hunayn ibn Ishaq." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 2 Feb. 2007.
  6. Dates in Medicine: A Chronological Record of Medical Progress Over Three Millennia By Anton Sebastian,Page 6
  7. Gotthard Strohmaier Galen's Commentary on Hippocrates' Airs, Waters and Places (Word File).
  8. Science and Society Picture Library – Search
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 Maria Chicco: The Making of Medical Manuals: The 'Questions and Answers' Format in Ḥunayn Ibn Isḥāq’s Medical Manuals (ang.). Qatar Digital Library. [dostęp 2014-10-30].
  10. Hitti Ph. K.: Dzieje Arabów, Warszawa 1969, s. 259,
  11. Lindberg 57
  12. G. Bergstrasser (d. 1933), Hunain ibn Ishaq, Ueber die syrischen und arabischen Galen-Uebersetzungen. Abhandlungen fur die Kunde des Morgenlandes, vol. 17 band 2. Published 1925.