Huta Baildon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Huta Baildon S.A. (w upadłości)
Huta Baildon S.A. (w upadłości)
Centrala Huty Baildon S.A. przy ul. Żelaznej 9
Forma prawna spółka akcyjna
Założyciel(e) John Baildon
Data założenia 1823
(od 2001 r. w likwidacji)
Państwo  Polska
Siedziba ul. Żelazna 9
40-851 Katowice
Numer KRS 0000071208
Branża hutnictwo
Produkty stal
Położenie na mapie Katowic
Mapa lokalizacyjna Katowic
Huta Baildon S.A. (w upadłości)
Huta Baildon S.A. (w upadłości)
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Huta Baildon S.A. (w upadłości)
Huta Baildon S.A. (w upadłości)
Ziemia 50°16′04,8086″N 18°59′58,9049″E/50,268002 18,999696Na mapach: 50°16′04,8086″N 18°59′58,9049″E/50,268002 18,999696
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Huta Baildon S.A.huta żelaza, położona w Katowicach, w dzielnicach Dąb i Załęże.

Została założona w 1823 r. przez szkockiego inżyniera – Johna Baildona jako pudlingarnia[1]. Z biegiem czasu hutę rozbudowano, stając się jednym z najnowocześniejszych zakładów hutniczych w Europie. Podczas II wojny światowej huta produkowała dla cełow zbrojeniowych, a po 1945 r. huta była dalej jednym z przodujących hut, uruchamiając nowe i rozbudowując stare wydziału[2]. Od 2001 r. huta jest w stanie upadłości.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pudlingarnia Johna Baildona na litografii z połowy XIX w.
Spust stali z pieca martenowskiego w stalowni (1936 r.)

Okres przedwojenny[edytuj | edytuj kod]

Początek działalności huty wiązał się z obecnością na granicy Załęża i Dębu kuźnicy załęskiej, na terenie której została w późniejszym czasie wybudowana huta. Kuźnica ta funkcjonowała już w XV w. W późniejszym czasie została przerobiona na tartak i ponownie uruchomiona w latach 1647-1650. Została ona zamieniona w 1734 r. w młyn[3].

Na obszarze dawnej kuźnicy, w 1823 r. John Baildon zainicjował budowę pudlingarni. Była ona wówczas drugim tego typu zakładem w Europie. Pudlingarnia została wyposażona w cztery piece pudlowe opalane węglem oraz walcownię żelaza sztabowego. Produkowała ona pręty walcowane. W 1846 r., po śmierci Johna Baildona, pudlingarnia przeszła na własność dwóch mieszczan - J. Domsa i A. Wenzla, co było pierwszym przypadkiem w Prusach, gdzie huta była własnością mieszczan. W 1854 r. huta wytwarzała 36 tys. cetnarów wyrobów walcowanych oraz zatrudniała 180 robotników[4].

W okresie 1863-1864 huta była nieczynna. Została ona uruchomiona w 1865 r. po jej zakupie przez Wilhelma Hegenscheidta, który nadał wyrobom hutniczym znak BHH (prawdopodobnie od Baildon Hütte Hegenscheidt). W tym czasie, w latach 1868-1871 walcownię rozbudowano o cztery zespoły walcownicze[5].

W 1887 r. huta przeszła na własność Oberschlesische Eisenindustrie A.G. für Bergbau und Hüttenbetrieb w Gliwicach. Cztery lata później uruchomiono 3 piece martenowskie o pojemności 12 ton, a w 1894 r. czwarty piec o pojemności 20 ton. Na początku XX w. w hucie zainstalowano pierwszy na Górnym Śląsku piec indukcyjny, umożliwiający produkcję stali narzędziowych, stopowych i szybkotnących. W 1906 r. rozpoczęto produkcję prętów kutych, a w 1908 r. wyrób wierteł ze stali szybkotnących[6].

Na przełomie XIX i XX w. hutę rozbudowano. W miejscu wysuszonego stawu załęskiego wzniesiono hale produkcyjne i budynki administracyjne dla nowych wydziałów, w tym budynek dyrekcji. Dzięki tym inwestycjom i oferowanym przez zakład nowym produktom Huta Baidon była przed I wojną światową jednym z czołowych producentów stali na Górnym Śląsku[7].

Lata międzywojenne i II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1922 r. huta znalazła się w granicach Polski. W tym czasie hutę przekształcono w spółkę Huta Baildon Spółka Akcyjna z kapitałem niemieckim. Produkcja w hucie spadła, prócz wydziałów przetwórczych, m.in. dzięki uruchomieniu w 1923 r. produkcji łańcuchów. Rozbudowano również hale produkcyjne i park maszynowy. W 1926 r. połączono Hutę Baildon z Hutą Pokój, a w 1929 r. też kopalnię Eminencja. Utworzony Koncern Huta Pokój - Śląskie Zakłady Górniczo-Hutnicze S.A. był drugim największym polskim koncernem hutniczym. Huta była częścią koncernu do II wojny światowej. W latach międzywojennych przy hucie powstał zakład badawczo-doświadczalny, a także rozpoczęto produkcję m.in. rur cienkościennych, blach narzędziowych, elektrod, węglików spiekanych i magnesów[8].

Na terenie huty 12 maja 1937 r. odsłonięto pomnik Józefa Piłsudskiego, projektu pracownika huty − Gnoińskiego. Składał się z on popiersia Józefa Piłsudskiego i figury orła państwowego na cokole.

Podczas II wojny światowej huta należała do koncernu Oberschlesische Hüttenwerke A.G. Gleiwitz i produkowała głównie dla przemysłu zbrojeniowego, w tym matryce do płatowców oraz silniki do samolotów Junkers. W tym celu hutę rozbudowano. Do 1942 r. przy hucie istniał obóz pracy dla 2 tys. jeńców[9].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Huta w kwietniu 1945 r. wznowiła produkcję. W 1949 r. produkcja stali była większa o 40% niż przed wojną. W tym okresie zreorganizowano i zmodernizowano stare wydziały. Wybudowano nowe hale, gdzie m.in. produkowano wyroby ciągnione i łuszczone, a także rozwijano produkcję węglików spiekanych. Pod koniec 1977 r. powstał Zakład Węglików Spiekanych Baildonit. Stalownia wytwarzała wówczas 200 gatunków stali konstrukcyjnych[10].

Pod koniec lat 70. XX w. nastąpił znaczny spadek produkcji spowodowany kryzysem ekonomicznym w polskiej gospodarce. Po 1989 r. Huta Baildon przystąpiła do restrukturyzacji, która nie przyniosła poprawy sytuacji huty. Z jej zaczęto wydzielać samodzielne spółki. Sama zaś Huta Baildon od 6 maja 2001 r. jest w stanie upadłości[11].

Wydziały[edytuj | edytuj kod]

Huta Baildon
Hale przy ul. Johna Baildona

Huta Baildon obejmowała wydziały:

  • Stalownia
  • Mikrostalownia
  • Walcownia nowa
  • Walcownia bruzdowa
  • Walcownia taśm
  • Mechaniczny lekki
  • Mechaniczny ciężki
  • Remontowy
  • Magnesy
  • Wiertła
  • Węgliki spiekane
  • Płytki wieloostrzowe
  • Elektrody
  • Ciągarnia prętów
  • Ciągarnia drutów
  • Odtrawialnia
  • Obróbka cieplna
  • Stolarnia
  • Wydział budowlany
  • Lokomotywownia
  • Laboratorium
  • ZBD

ZE (Zakład Energetyczny:W4 - wydz. eksploatacji elektrycznej, W6 - wydz. eksploatacji energetycznej, W8 - automatycy)

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

Teren Huty Baildon to jednolity funkcjonalnie kompleks przemysłowy. W odniesieniu do środowiska kulturowego ochroną konserwatorską zostały objęte obiekty i urządzenia świadczące o tradycji i historii przemysłu hutniczego[12][13], które w 2010 r. znajdowały się na terenie huty:

  • budynek dyrekcji[14];
  • zabytkowa hala dawnej obróbki ciężkiej[14];
  • zespół walcowniczy IV (maszyna parowa z 1904, klatka walców zębatych z 1904, zespół walcowniczy "trio")[14];
  • walcownia bruzdowa w której zamontowano unikatową maszynę parową z 1905, zbudowaną w Erhardt Sehmer Saarbrucken[14];
  • budynek kuźni i młotowni w których zamontowano:
    • prasę parową do kucia swobodnego z 1917 produkcji Kalker Maschinen Fabrik Koln,
    • młot parowy do kucia swobodnego z 1917 z Beche GmbH Hutckenswagen;
  • zespół walcowniczy II (silnik napędowy z lat trzydziestych XX wieku, klatka walców zębatych z 1916, klatka walców zębatych z 1915, zespół walcowniczy II − "duo" z 1916)[14];
  • laboratorium[14];
  • zespół urządzeń wydziału kuźni W−39 (młot parowy do kucia swobodnego firmy Beche Gmbh Huckeswagen, młot parowy do kucia swobodnego Banning A.G. − Hamm z 1914, prasa parowa z 1917)[14]:
    • szlifierka kłowa do wałków firmy MEYER z 1915 (Wydział W−39 nr inw. 771),
    • wiertarka pozioma do głębokich wierceń z 1935 (Wydział W−39 nr inw. 233),
    • strugarka poprzeczna firmy Zieleniewski z 1939 (Warsztaty szkolne nr inw. 425),
    • prasa mimośrodowa firmy Fabryka Maszyn Pomocniczych i Automatów Stefański z 1937 (Wydział W−99 "Magnesy" nr fabr. 10110),
    • frezarka pionowa firmy Stowarzyszenia Mechaników Polskich w Ameryce z 1938 (Wydział W−99 "Magnesy" nr fabr. 751515),
    • strugarka do kół zębatych Gleasona, produkcji Hedenreich und Harbeck erkzeugmaschinen Fabrik Hamburg − około 1930 (W−02 nr inw. 460),
    • zegar do znakowania kart pracy, produkcji Fried Ernst Benzing Kontrolluhrenfabrik Schweningen Neckar (nr inw. 9976),
    • piła kabłąkowa, produkcji firmy Ulrich und Masserschmidt Maichow Meklenburg z 1910 (T.H.H. laboratorium, nr inw. 2117);
  • warsztat utrzymania ruchu, chłodnie kominowe, hala pieców[14].

Własność huty[edytuj | edytuj kod]

Huta Baildon posiadała:

Huta wydawała własne czasopismo Głos Baildonu i miała własne radio zakładowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Borowy: Wczoraj – dziś - jutro... kopalni „Katowice-Kloefas”. Historia węglem pisana. Katowice: KWK „Katowice-Kloefas”, 1997. ISBN 83-907139-2-6.
  • Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993. ISBN 83-85831-35-5.
  • Urszula Rzewiczok: Dzieje Dębu (1299−1999): monografia historyczna dzielnicy Katowic. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1999. ISBN 83-87727-30-X.
  • Urszula Rzewiczok: Huta Baildon i jej twórca. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2009. ISBN 978-83-87727-99-4.
  • Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna "Artur", 1996, s. 85. ISBN 83-905115-0-9.
  • Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, ss. 18, 19, 84.