To jest dobry artykuł

Hutia Browna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hutia Browna
Geocapromys brownii[1]
J.Fischer, 1829
Geocapromys brownii (eksponat Museum of Comparitive Zoology, Harvard University)
Geocapromys brownii (eksponat Museum of Comparitive Zoology, Harvard University)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd Hystricomorpha
Infrarząd Hystricognathi
Nadrodzina Octodontoidea
Rodzina hutiowate
Podrodzina Capromyinae
Rodzaj Geocapromys
Gatunek hutia Browna
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Antyle z zaznaczoną na czerwono Jamajką
Mapa Jamajki z zaznaczonymi na czerwono regionami, w których występuje G. brownii

Hutia Browna[4] (Geocapromys brownii) – endemiczny gatunek gryzonia z rodzaju Geocapromys z rodziny hutiowatych[5] (podrodzina: Capromyinae) zamieszkujący górzyste, skaliste, zalesione tereny Jamajki[2].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazewnictwo łacińskie[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa Geocapromys pochodzi od trzech greckich słów: geo oznaczającego Ziemię, capro (dzik) oraz mys znaczącego „mysz” i odnosi się do – wyjątkowego w odniesieniu do pokrewnych Capromys – naziemnego trybu życia. Aluzja do dzików wynika z podobieństwa barwy i szorstkości sierści, a także sposobu poruszania się. Człon brownii nadany jest w celu uhonorowania irlandzkiego botanika i lekarza Patryka Browne'a[2], autora The Civil and Natural History of Jamaica with complete Linnaean indices (1789)[6].

Nazwy zwyczajowe[edytuj | edytuj kod]

Jamajska hutia jest lokalnie nazywana „górskim królikiem”. Używane równolegle inne nazwy: Indian coney czy Jamaican coney również zawierają aluzję do podobieństwa do królika (ang. coney = królicza skórka)[2].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

G. brownii to gatunek endemiczny, żyjący na wolności wyłącznie na Jamajce. Występowanie gatunku odnotowano w górzystych terenach w jej wschodniej i południowo-wschodniej części[7]: na wzgórzach w regionie Saint Thomas, w górach John Crow i Górach Błękitnych w jamajskim regionie Portland, na wzgórzach Red Hills (od Crofts Hill do Mount Diablo oraz na Hellshire Hills)[8], w sąsiednim regionie Saint Catherine, a dalej w stronę zachodnią aż do Harris Savannah i Braziletto Mountains w regionie Claredon[2]. Występowanie hutii stwierdzono także w Cockpit Country w regionie Trelawny na północy wyspy, w sąsiednim regionie Saint James oraz w regionie leżącym na południowym zachodzie Jamajki – Saint Elizabeth[9][10][11].

Kopalne ślady występowania G. brownii[edytuj | edytuj kod]

Odkrycia paleontologiczne dobrze dokumentują występowanie G. brownii na Jamajce w przeszłości. Starsze źródła (1951–1952) wspominały wprawdzie tylko o dwóch lokalizacjach, gdzie odnaleziono ślady życia hutii[12][13]: w Wallington Cave i Balaclava w regionie Saint Elizabeth oraz w Portland Cave w regionie Claredon. Późniejsze odkrycia wskazują na wiele innych śladów funkcjonowania G. brownii: w Dairy Cave koło Discovery Bay, Green Grotto koło Runway Bay i Mosley Hall Cave koło Guys Hall w regionie Saint Ann, a także w Swansea Cave i Coco Rae Cave w regionie Saint Catherine oraz w Knockavla Cave w regionie Westmoreland.

W opublikowanym w 2008 roku opracowaniu[14] dokumentującym występowanie Geocapromys brownii poza Jamajką autorzy wykazali, że zwierzęta te były spotykane w przeszłości również na Kubie. Odkrycia śladów życia na tych terenach hutii z Jamajki dokonano w Arroyo del Palo – stanowisku badań śladów prekolumbijskich w prowincji Holguín. Naukowcy wnioskują, że G. brownii trafił tutaj wraz migrującą między obydwoma wyspami miejscową ludnością.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Geocapromys brownii osiąga wielkość królika[2], jednak budowa jego ciała jest wyraźnie masywniejsza. Waży od 1 do 2 kg[15] przy długości ciała 330 do 445 mm[16][17]. Duża głowa (największa wśród gatunków należących do Geocapromys) kontrastuje z małymi uszami, łapami i ogonem. Żuchwa mocno zbudowana. Uszy pokrywa krótki meszek z dwiema kępkami dłuższych włosów po wewnętrznej ich stronie. Ogonek krótki (3,5−6,4 cm)[16], składający się z 15 kręgów, gładko zakończony, o powierzchni łuskowatej pokrytej szczeciniastą sierścią. Od wierzchu jest czarny, od spodu brunatny. Sierść gęsta o długości 2–2,5 cm. Tułów ubarwiony od wierzchu na czerwono-brązowo, a od spodu ciemnobrązowo. Uszy przyczernione z jasną obwódką na zakończeniu[2]. Na łapach sierść jest krótka, sztywna, w kolorze zbliżonym do czarnego. Podeszwy łap są czarne, wyposażone w lekko zaróżowione szorstkie brodawki. Pazury przytępione. Na pysku, w okolicy okołonosowej i przy oczach mają wibryssy. Na żuchwie włosy czuciowe nie występują.

Dane[2][edytuj | edytuj kod]

długość wymiar średni (w mm) przedział (w mm)
tułów i głowa 410 372–448
ogon 48 40–64
tylne łapy 70 60–78
uszy 20 19–21
czaszka 81,1 75,1–87
kość jarzmowa 43,7 39,1–48,4
diastema 19,6 17,9–21,6
żuchwa 55,8 50,7–59,8

Uzębienie[edytuj | edytuj kod]

Formuła uzębienia: 1/1, 0/0, 1/1, 3/3. Żółto-pomarańczowe siekacze są mocne, zakrzywione. Przedtrzonowce mają nieco większą wysokość niż szerokość[2]. Trzonowce cechują się wygładzonymi powierzchniami. Zewnętrzna powierzchnia zgryzu jest płaska. Górne zęby są pochylone w stronę policzków pod kątem 30°, zaś dolne pod tym samym kątem – w stronę języka[18]. Geocapromys brownii ma uzębienie o charakterze hypsodontycznym[2], co oznacza zęby o krótkich korzeniach i masywnej koronie. Pojedyncze górne zęby mają dwa fałdy na szkliwie po stronie policzkowej, zaś dolne jedną fałdę po stronie języka.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Większość dostępnych informacji na temat rozmnażania G. brownii dotyczy warunków hodowlanych, bowiem badania w tym zakresie nie były prowadzone wśród zwierząt żyjących na wolności. Samica jamajskich hutii uzyskuje dojrzałość płciową po około 365 dniach od narodzin. Najmłodsza objęta badaniami rodząca samica miała 12 miesięcy, więc dolna stwierdzona granica płodności wynosi około 242 dni. Samce najprawdopodobniej uzyskują dojrzałość płciową w wieku starszym od samic[10]. Samice G. brownii rodzą 1–2, a sporadycznie nawet 3 razy[19] w ciągu roku[10]. Przy ciąży trwającej średnio 123 dni życie samicy może być więc praktycznie przez cały rok zajęte przez rozród. W niewoli rodzą statystycznie 1,49 młodych w miocie[15], ze średnim odstępem czasowym pomiędzy miotami rzędu 168 dni. Młode od początku są bardzo samodzielne, a już po 30 godzinach od narodzin są w stanie spożywać stały pokarm[16].

Środowisko życia[edytuj | edytuj kod]

Hutia z Jamajki nie buduje nor i tuneli w skalistym gruncie. Woli życie w otwartych przestrzeniach pokrytych wapiennymi skałami. G. brownii prowadzą nocne życie. Z tego powodu nie są często widywane, co w przeszłości prowadziło badaczy do błędnych wniosków, że jest to gatunek rzadki[15]. Nocą żerują w porośniętym krzewami terenie i zniszczenia, jakie pozostawiają za sobą, nie pozostawiają wątpliwości co do liczebności. Na trasach ich nocnego żerowania pozostają resztki owoców, obgryziona kora i pozbawione liści gałęzie. Ziemia jest usłana odchodami, które funkcjonują także jako markery do oznaczenia własności terenu. G. brownii chodzi, kołysząc się nieco, ale może biegać zaskakująco szybko. Hutie potrafią się wspinać – nawet po cienkich gałęziach. Czasem w utrzymaniu równowagi wspomagają się siekaczami, chwytając nimi za gałęzie.

Behawior[edytuj | edytuj kod]

Jamajskie hutie są zwierzętami stadnymi. Żyją w rodzinach liczących od 2–6, a sporadycznie nawet do 10 osobników. Badacze stwierdzili, że większe klany żyją w rozległych i niedostępnych systemach dziur i szczelin skalnych. Im rodzina mniejsza, tym dostępność jest większa, a rozległość siedzib mniejsza. W ciągu dnia stado wypoczywa wtulone w siebie nawzajem. Wówczas najlepiej można odnotować socjalny charakter ich życia. Szczególnie w zabawach i wzajemnych działaniach higienicznych. Hutie komunikują się za pomocą pomrukiwania, co także jest odnotowywane jako elementy świadczące o spoistości społecznej. W sytuacji zagrożenia G. brownii zgrzytają zębami. Jeśli to nie pomaga, wydawane dźwięki przechodzą w chrząkanie i swoiste ćwierkanie[2].

Żywienie w środowisku naturalnym[edytuj | edytuj kod]

G. browniiroślinożercami. Ich dieta składa się z traw, liści, kory drzew i nasion. W menu można znaleźć należącą do astrowatych Bidens pilosa, trawę Megathyrsus maximus, świerzbiec właściwy czy Guazuma ulmifolia z rodziny ślazowatych. Jadają także banany i pomarańcze[20].

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Rodzime hutie są na Jamajce przedmiotem częstych polowań. Ich mięso było w przeszłości przysmakiem żyjących tu Arawaków[21]. W licznych wykopaliskach archeologicznych prowadzonych na wyspie odnajdywane są kości G. brownii wśród skorup naczyń oraz innych sprzętów związanych z przyrządzaniem posiłków, co dokumentowało fakt, iż mięso hutii było składnikiem pożywienia lokalnej ludności w czasach prekolumbijskich. Hutie są także tępione jako szkodniki niszczące plantacje. Od 1945 hutie na Jamajce podlegają wprawdzie ochronie na podstawie Jamaica's Wildlife Protection Act[22], lecz na przestrzeni ostatnich 30 lat odnotowano wyraźne zmniejszenie liczebności tych zwierząt[23]. Jest to niewątpliwie skutkiem powszechnych polowań. Wrogami G. browniimangusty, które sprowadzone przez ludzi w te rejony także przyczyniają się do zmniejszania liczebności hutii[15]. W 1981 Jamajka wydała 4 znaczki pocztowe, które miały promować ochronę hutii[2].

Przypisy

  1. Geocapromys brownii w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Sydney Anderson, Charles A. Woods, Gary S. Morgan, W. L. R. Oliver. Geocapromys brownii. „Mammalian Species”. 201, s. 1–5, 1983 (ang.). 
  3. Geocapromys brownii. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 237. ISBN 83-01-14344-4.
  5. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Geocapromys brownii. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 18 października 2010]
  6. Patrick Browne: The Civil and Natural History of Jamaica with complete Linnaean indices''. London: B. White and Son, 1789.
  7. Gary S. Morgan, Charles A. Woods: Extinction and the zoogeography of West Indian land mammals. Biol. J. Linnean Society, 1986.
  8. Donald A. McFarlane, Jerome Blake: The late Pleistocene hutias (Geocapromys brownii) of Red Hills Fissure, Jamaica. Wiley InterScience, 2005. [dostęp 2010-10-20].
  9. Garrett C. Clough: Current status of two endangered Caraibbean rodents. Biological Conservation tom X, 1976.
  10. 10,0 10,1 10,2 William L.R. Oliver: The Jamaican Hutia, Geocapromys brownii brownii. Rep. Jersey Wildlife Preservation Trust, 1976.
  11. William L.R. Oliver: The hutias, Capromyidae, of the West Indies. International Zoo Yearbook, 1977.
  12. Karl F. Koopman, Ernest E. Williams: Fossil Chiroptera collected by H.E.Anthony in Jamaica 1919–20. Americam Museum Novitates, 1951.
  13. Ernest E. Williams: Additional notes on fossil and subfossil bats from Jamaica. Journal of Mammalogy nr.33, 1952.
  14. Stephen Díaz–Franco, Osvaldo Jiménez Vázquez: Geocapromys brownii (Rodentia: Capromyidae: Capromyinae) en Cuba. SOLENODON, 2008.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 University of Michigan Museum of Zoology.
  16. 16,0 16,1 16,2 R. Nowak: Walker's Mammals of the World; Tom.II. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1999.
  17. Inne źródło (patrz: tabela) wskazuje na nieco inne wymiary
  18. Charles A. Woods, E.B. Howland: Adaptive radiation of capromyid rodents: anatomy of the masticatory apparatus. J.Mamm., 1979.
  19. Podczas badań prowadzonych w Jersey Wildlife Preservation Trust w 1976 trzykrotny poród w ciągu roku miał miejsce tylko w 3 przypadkach na 47 badanych
  20. jamaicaobserver.com.. [dostęp 2010-10-22].
  21. Russell A. Mittermeier: Jamaica's endangered species. Oryx, 1972.
  22. Legal Office Farolex.
  23. L. Wilkins: Impact of hunting on Jamaican hutia (Geocapromys brownii) populations: evidence from zooarchaeology and hunter surveys. In Biogeography of the West Indies. CRC Press: Boca Raton, 2001.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]