Hydroksyzyna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hydroksyzyna
Hydroksyzyna
Hydroksyzyna
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C21H27ClN2O2
Masa molowa 374,90 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 68-88-2
2192-20-3 (dichlorowodorek)
PubChem 3658[2]
DrugBank DB00557[3]
Podobne związki
Podobne związki cetyryzyna
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC N05 BB01
N05 BB51
Stosowanie w ciąży kategoria C
Hydroksyzyna

Hydroksyzyna (łac. Hydroxyzinum) – organiczny związek chemiczny, wielofunkcyjna pochodna piperazyny, lek psychotropowy oraz przeciwuczuleniowy z grupy antyhistaminików I generacji, zsyntetyzowany i wprowadzony do lecznictwa pod nazwą handlową Atarax przez belgijską firmę UCB w roku 1956. Stosowany najczęściej w psychiatrii jako lek uspokajający i silnie hamujący aktywność układu nerwowego. Ze względu na swoje właściwości psychotropowe, w wielu krajach (w tym w Polsce) hydroksyzyna jest wydawana z aptek tylko na receptę, jednak w innych (głównie rozwijających się) można ją nabyć bez recepty.

Z chemicznego punktu widzenia jest alkoholem (metabolizm w niemal połowie polega na enzymatycznym utlenieniu grupy alkoholowej -CH2OH na końcu wystającego bocznego łańcucha cząsteczki do grupy karboksylowej -COOH, co daje główny metabolit: cetyryzynę). Ma jedno centrum chiralności a zatem dwa enancjomery, oba są biologicznie czynne.

Jako pochodna piperazyny, hydroksyzyna daje dwa szeregi soli. W handlu i medycynie występuje pod postacią zarówno chlorowodorku o łagodnie zasadowym charakterze, jak i dwuchlorowodorku. W Polsce preparaty tego specyfiku zawierają monochlorowodorek.

Farmakokinetyka[edytuj | edytuj kod]

Hydroksyzyna podana doustnie w formie syropu wchłania się bardzo szybko z przewodu pokarmowego, działanie można odczuwać po ok. 5-10 min. od przyjęcia. Czas biologicznego półtrwania we krwi wynosi przeciętnie 7–10 godzin u dorosłych, jednak wyraźne efekty fizjologiczne są z reguły obserwowane nawet przez czas dwukrotnie dłuższy. U dzieci jest on krótszy wskutek szybszego metabolizmu, wynosi u nich 6–7 godzin. U starszych osób jest wydłużony (podobnie jak w przypadku większości leków metabolizowanych przez wątrobę) nawet do 18–21 godzin.
Wyższe stężenia są osiągane w skórze niż w osoczu.

Farmakodynamika[edytuj | edytuj kod]

Hydroksyzyna działa przede wszystkim silnie przeciwhistaminowo, a więc jest odwrotnym agonistą receptora histaminy H1 (stała Ki = ~2 nM). Dodatkowo stosunkowo silnie blokuje też receptory serotoniny 5-HT2A (Ki = ~50 nM). Ponadto posiada też znacznie słabsze działanie blokujące receptory α1-adrenergiczne (Ki = ~300 nM) oraz receptory dopaminy D2 (Ki = 378 nM)[4][5][6][7][8][9]. Wbrew wieloletnim podejrzeniom, które znalazły odbicie nawet w ulotkach preparatów hydroksyzyny, nie posiada ona żadnych klinicznie istotnych właściwości antycholinergicznych i po zażyciu tego leku nie istnieje jakiekolwiek ryzyko wystąpienia objawów atropinopodobnych[7], gdyż stała Ki przekracza 10 μM, a takie stężenia są fizycznie niemożliwe do osiągnięcia nawet po przyjęciu dawki letalnej.

Działanie serotoninolityczne hydroksyzyny najprawdopodobniej jest przyczyną jej względnej efektywności przeciwlękowej, co umożliwia względnie efektywne zastosowanie tego leku w zaburzeniach lękowych[10][11], ponieważ leki podobne, tyle że posiadające "czyste" właściwości antyhistaminowe i pozbawione podobnego działania na receptory serotoniny, jak np. selektywna antyhistaminergicznie cetyryzyna, nie wykazują działania anksjolitycznego.

Działania niepożądane i interakcje[edytuj | edytuj kod]

Działania niepożądane są podobne do występujących w przypadku stosowania wszystkich innych leków przeciwhistaminowych I generacji. Obejmują głównie nasiloną senność, euforię i hamowanie OUN. Ponadto lek może wywoływać zaburzenia układu krzepnięcia, a nawet sam (w przypadkach nadwrażliwości na lek) może być przyczyną wystąpienia objawów alergicznych. Przez niektórych podejrzewany jest o łagodne działanie kardiotoksyczne[potrzebne źródło].
Podany razem, może nasilać działanie depresantów, także tych narkotycznych (etanolu, morfiny i kodeiny).

Nazwy handlowe[edytuj | edytuj kod]

  • Atarax
  • Hydroxyzinum

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Hydroksyzyna (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2013-01-27].
  2. Hydroksyzyna – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. Hydroksyzyna – karta leku (DB00557) (ang.). DrugBank.
  4. M. Gillard, C. Van Der Perren, N. Moguilevsky, R. Massingham i inni. Binding characteristics of cetirizine and levocetirizine to human H(1) histamine receptors: contribution of Lys(191) and Thr(194).. „Mol Pharmacol”. 61 (2), s. 391-9, Feb 2002. doi:10.1124/mol.61.2.391. PMID 11809864. 
  5. AM. Snowman, SH. Snyder. Cetirizine: actions on neurotransmitter receptors.. „J Allergy Clin Immunol”. 86 (6 Pt 2), s. 1025-8, Dec 1990. doi:10.1016/S0091-6749(05)80248-9. PMID 1979798. 
  6. N. Kubo, O. Shirakawa, T. Kuno, C. Tanaka. Antimuscarinic effects of antihistamines: quantitative evaluation by receptor-binding assay.. „Jpn J Pharmacol”. 43 (3), s. 277-82, Mar 1987. doi:10.1254/jjp.43.277. PMID 2884340. 
  7. 7,0 7,1 RP. WHITE, LD. BOYAJY. Neuropharmacological comparison of atropine, scopolamine, banactyzine, diphenhydramine and hydroxyzine.. „Arch Int Pharmacodyn Ther”. 127, s. 260-73, Sep 1960. PMID 13784865. 
  8. K. Haraguchi, K. Ito, H. Kotaki, Y. Sawada i inni. Prediction of drug-induced catalepsy based on dopamine D1, D2, and muscarinic acetylcholine receptor occupancies.. „Drug Metab Dispos”. 25 (6), s. 675-84, Jun 1997. PMID 9193868. 
  9. RF. Orzechowski, DS. Currie, CA. Valancius. Comparative anticholinergic activities of 10 histamine H1 receptor antagonists in two functional models.. „Eur J Pharmacol”. 506 (3), s. 257-64, Jan 2005. doi:10.1016/j.ejphar.2004.11.006. PMID 15627436. 
  10. Textbook of Anxiety Disorders. American Psychiatric Publishing, Inc, 2009. ISBN 1-58562-254-0.
  11. Y. Lamberty, AJ. Gower. Hydroxyzine prevents isolation-induced vocalization in guinea pig pups: comparison with chlorpheniramine and immepip.. „Pharmacol Biochem Behav”. 79 (1), s. 119-24, Sep 2004. doi:10.1016/j.pbb.2004.06.015. PMID 15388291. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Farmakologia – Podstawy farmakoterapii, podręcznik dla studentów i lekarzy pod red. Wojciecha Kostowskiego, wyd. II poprawione, PZWL , W-wa 2001.
  2. Małgorzata Rzewuska: Leczenie zaburzeń psychicznych. Wyd. 3. Warszawa: PZWL, 2006. ISBN 83-200-3354-3.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.