IAR-80

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
IAR-80
IAR-80
Dane podstawowe
Państwo  Rumunia
Producent Industria Aeronautica Romana w Braşov
Typ samolot myśliwski i myśliwsko-bombowy
Konstrukcja dolnopłat o konstrukcji metalowej, podwozie klasyczne – wciągane w locie
Załoga 1
Historia
Data oblotu 1939
Lata produkcji 19411944
Wycofanie ze służby 1949
Dane techniczne
Napęd 1 silnik gwiazdowy, 14-cylindrowy IAR-K14-1000A
Moc 1025 KM (764 kW)
Wymiary
Rozpiętość 9,09 m
Długość 9,22 m
Wysokość 3,82 m
Powierzchnia nośna 17,00 m²
Masa
Własna 1 617 kg (IAR-80)
2 200 kg (IAR-81)
Startowa 2 248 kg (IAR-80)
2 980 kg (IAR-81)
Osiągi
Prędkość maks. 560 km/h (IAR-81C)
470 km/h (IAR-80)
Pułap 10 500 m (IAR-80)
Zasięg 940 km (IAR-80)
730 km (IAR-81)
Dane operacyjne
Uzbrojenie
patrz tekst
Użytkownicy
Rumunia
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

IAR-80 (IAR-81) – rumuński samolot myśliwski i myśliwsko-bombowy z okresu II wojny światowej

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec lat trzydziestych w rumuńskiej wytwórni lotniczej Industria Aeronautica Romana (IAR) w Braszowie, która dotychczas produkowała samoloty na licencji francuskiejPotez XXV, Morane-Saulnier MS.35 i polskiejPZL P.11, PZL P.24, rozpoczęto prace nad własną konstrukcją.

Grupa konstruktorów pod kierunkiem prof. Jonu Grosu korzystając z elementów polskiego samolotu myśliwskiego PZL P.24E opracowały zupełnie nowy samolot w układzie dolnopłata. Samolot ten otrzymał oznaczenie IAR-80. Prototyp został oblatany w dniu 12 kwietnia 1939 roku przez pilota doświadczalnego kpt. Dumitru Popescu. Badania nad nim trwały do 1940 roku, kiedy wszedł on do seryjnej produkcji. W toku badań okazało się, że jest to samolot o lepszych osiągach od używanych przez lotnictwo rumuńskie samolotów Hawker Hurricane i Messerschmitt Bf 109.

Na podstawie doświadczeń w 1941 roku opracowano wariant tego samolotu w wersji samolotu myśliwsko-bombowego. Został onoznaczony jako IAR-81 i mógł on przenosić ładunek bomb o masie łącznej 350 kg.

W toku produkcji powstawały wersje tego samolotu różniące się w zasadzie tylko rodzajem uzbrojenia.

Wersje seryjne samolotu IAR-80 (IAR-81):

  • IAR-80A – pierwsza wersja produkcyjna, uzbrojona w 6 karabinów maszynowych FN Browning kal. 7,92 mm. Zbudowano 90 sztuk
  • IAR-80B – wersja myśliwska, uzbrojona w 2 karabiny maszynowe FN Browning kal. 13,2 mm i 2 karabiny maszynowe FN Browning kal. 7,92 mm. Zbudowano 29 sztuk
  • IAR-81 – wersja myśliwsko-bombowa IAR-80A przystosowana do przenoszenia 1 bomby o masie 250 kg (pod kadłubem) i 2 o masie 50 kg (pod skrzydłami). Zbudowano 47 sztuk
  • IAR-81A – wersja myśliwsko-bombowa samolotu IAR-80B. Zbudowano 29 sztuk
  • IAR-81B – wersja myśliwsko-bombowa, uzbrojona w 2 działka Ikaria kal. 20 mm (licencyjne działko Oerlikon) i 4 karabiny maszynowe FN Browning kal. 7,92 mm. Zbudowano 50 sztuk
  • IAR-81C – wersja myśliwsko-bombowa, uzbrojona w 2 działka MG 151 kal. 20 mm i 4 karabiny maszynowe FN Browning kal. 7,92 mm. Zbudowano około 100 sztuk.

Łącznie zbudowano około 340 samolotów IAR-80 i IAR-81 wszystkich wersji.

W 1950 roku w zakładach Atelierele de Reparatii Material Volant (ARMV) w Bukareszcie przebudowano 1 samolot IAR-80 w dwumiejscową wersję treningową, którą oznaczoną jako IAR-80DC. Wykorzystywano go do szkolenia pilotów samolotów Ła-7 i Jak-9 do 1952 roku.

Użycie[edytuj | edytuj kod]

Samoloty IAR-80 a później IAR-81 od rozpoczęcia produkcji seryjnej systematycznie były wprowadzane do lotnictwa rumuńskiego (Aeronautica Regală Română), gdzie zastępowano nimi samoloty PZL P.11 i PZL P.24. Jako pierwsze otrzymały je 59 i 60 dywizjony 8 Grupy Myśliwskiej, a następnie 41 dywizjon i ta właśnie grupa już w całości uzbrojona w samoloty IAR-80 wzięła udział w walkach w czasie ataku Niemiec na ZSRR w 1941 roku. Walcząc w Besarabii oraz w czasie walk o Odessę.

Pierwsze samoloty IAR-81 otrzymały 61 i 62 dywizjon, które utworzyły specjalną nową 6 Grupę Nurkujących Samolotów Bombowych. Wzięła ona udział w działaniach na terenie Ukrainy.

Na początku 1942 roku wszystkie dywizjony wyposażone w samoloty IAR-80 wycofano na teren Rumunii, gdzie były wykorzystywane do osłony obszaru powietrznego Rumunii i osłony konwojów w rejonie Morza Czarnego. Pozostawały tam do końca II wojny światowej walcząc z wyprawami bombowymi aliantów na pola naftowe w rejonie Ploeszti.

Natomiast dywizjony uzbrojone w samoloty IAR-81 z 6 i 8 Grupy utworzyły 1 Korpus Powietrzny i wzięły udział w bitwie stalingradzkiej osłaniając działania 3 armii rumuńskiej biorącej udział w tej bitwie. Następnie po jej zakończeniu również wycofano na teren Rumunii.

Po wybuchu powstania w Rumunii w 1944 roku około 60 samolotów IAR-80 i IAR-81 przeszło na stronę powstańców i wzięła udział w walkach przeciwko Niemcom w rejonie Transylwanii. A po zakończeniu II wojny światowej były użytkowane w lotnictwie rumuńskim do 1949 roku.

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Samolot IAR-80 (IAR-81) to dolnopłat o konstrukcji metalowej, kabina zakryta, podwozie klasyczne – chowane w locie. Napęd – silnik gwiazdowy w układzie podwójnej gwiazdy, 14- cylindrowy, chłodzony powietrzem.

Konstrukcja kadłuba oraz usterzenie samolotu była kopią polskiego samolotu PZL P.24E.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mariusz Konarski, Zenon Pecko: I.A.R 80/81. Gdynia: Hawk Publication Poland, 1991.
  • В. Котельников: Истребители Второй Мировой войны 1939-1945 (1). Moskwa: Авиам, 1994, s. 48-49. (ros.)