Ira (zespół muzyczny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z IRA (grupa muzyczna))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ira
IRA during concert, 2006.jpg
Ira podczas koncertu w krakowskim klubie "Rotunda" w 2006 roku
Rok założenia 1987
Pochodzenie Radom
 Polska
Gatunek rock[1], hard rock[2],pop-rock
Aktywność 1987-1996, od 2001
Wytwórnia płytowa Pronit, Kontakt, Top Music, Akar, Zic Zac, BMG Poland, Ql Music
Powiązania Landrynki dla dziewczynki, Azyl P, TSA, Skawalker, Kramer, Carpe Diem, Seba, PtakY, Vino
Obecni członkowie
Artur Gadowski
Piotr Sujka
Wojciech Owczarek
Marcin Bracichowicz
Piotr Konca
Byli członkowie
Grzegorz Wawrzeńczyk[a][3] (1987-1988)
Dariusz Grudzień (1987-1989)
Tomasz Bracichowicz (1988-1989)
Jarosław Zarychta (1989-1991)
Paweł Matracki (1990-1991)
Piotr Łukaszewski (1991-1996)
Jakub Płucisz (1987-1996)
Zbigniew Suski (2001-2003)
Sebastian Piekarek (2003-2005)
Maciej Gładysz (2003-2005)
Współpracownicy
Tomasz Groniec – project manager
Wojciech Byrski – teksty
Marcin Limek, Grzegorz Nawrocki – obsługa techniczna, produkcja
Marcin Trojanowicz – produkcja, realizacja dźwięku
Andrzej Majger – realizator światła
Instrumentarium
Fender Stratocaster
PRS Custom 24
Gibson Les Paul Custom
Gibson Firebird
Yamaha APX
PRS Custom 24 10 TOP 2001
Fender Jazz Bass
Fender Precision Bass
Mesa Boogie Amplifiers & Cabinets
Ernie Ball Strings
Zildjian Cymbals
Gładek Drumsticks
TC Electronic Efects
DW Collector's Series Maple Drums
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona internetowa

Ira (nazwa stylizowana IRA; łac. gniew) – polski zespół rockowy założony w 1987 roku w Radomiu przez gitarzystę Kubę Płucisza[4]. Ira to jeden z najpopularniejszych i najbardziej "kasowych" polskich zespołów grających łagodniejszą odmianę heavy metalu[5] pierwszej połowy lat 90., mający na koncie trzy złote płyty i jedną platynową. Krążki Mój dom, 1993 rok oraz koncertowy Ira Live osiągnęły nakład sięgający wielu tysięcy egzemplarzy, co pozwoliło grupie błyskawicznie awansować do czołówki polskiego rocka[6]. Dzięki takim sukcesom, zespół miał okazję występować na wielu największych festiwalach rockowych w kraju, m.in. trzykrotnie na Festiwalu w Jarocinie, na Przystanku Woodstock, oraz na Festiwalu Odjazdy. Utwory z płyt zadebiutowały na prestiżowej polskiej Liście przebojów Programu III Polskiego Radia. W maju 1994 roku zespół jako jedyny spośród setki polskich zespołów rockowych został wybrany do supportowania Aerosmith[7][8]. W drugiej połowie lat 90. nad zespołem zaczęły gromadzić się czarne chmury. Zespół zrezygnował ze swego charakterystycznego stylu. Grupa radykalnie zmieniła swoje oblicze. Płyta Znamię wydana we wrześniu 1994 roku była wyraźnym ukłonem w stronę mocniejszych brzmień, zahaczających nawet o thrash metal[9], co niezbyt przypadło fanom do gustu, przez co zespół zaczął coraz mniej koncertować[8]. Wydana we wrześniu 1995 roku płyta Ogrody mimo iż jest powrotem do brzmień zbliżonych z krążka Mój dom nie przekonuje fanów grupy. Krążek nie spełnia oczekiwań muzyków. 1 września 1996 roku grupę opuszcza założyciel grupy Kuba Płucisz, a parę miesięcy później kapela zawiesza swoja działalność[8]. Zespół wrócił na polską scenę muzyczną pod koniec 2001 roku po siedmioletnim okresie spowodowanym zawieszeniem działalności[10]. Od momentu powrotu na scenę grupa nagrała cztery studyjne albumy, oraz jeden koncertowy, który jest zapisem wielkiego jubileuszowego koncertu z okazji 15-lecia istnienia zespołu, który się odbył w 2003 roku w rodzinnym Radomiu w amfiteatrze. Nowe utwory grupy ponownie zagościły na krajowych listach przebojów. W listopadzie 2003 roku, grupa supportowała podczas dwóch koncertów w Polsce hardrockową grupę Def Leppard. W 2002 roku grupa została nominowana do nagrody Fryderyki 2002 za album Tu i teraz, a dwa lata później za album Ogień. Obecnie zespół wciąż intensywnie koncertuje w całym kraju i poza jego granicami.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pomysłodawcą nazwy zespołu był gitarzysta i założyciel kapeli Kuba Płucisz. Będąc jeszcze w liceum, bardzo interesował się językiem łacińskim. Nazwę "ira", która po łacinie oznacza "gniew", "zło" wymyślił w 1981 roku dla swej ówczesnej amatorskiej kapeli. Chciał, aby nazwa składała się z trzech literek (gdyż w tamtym okresie był wielkim fanem heavymetalowego zespołu TSA) oraz żeby nazwę zespołu łatwo skandowało się na koncertach przez publiczność[11]. Z początku zespół często podkreślał w wywiadach, iż to właśnie gniew jest dla nich energią potrzebną do grania muzyki rockowej.

Zespół dość często był mylnie kojarzony z Irlandzką Armią Republikańską, której skrót brzmi dokładnie tak samo jak nazwa zespołu. Z tego powodu został odwołany koncert zespołu w Londynie, który miał się odbyć w 2006 roku w ramach "Polish Festival London 2006". Obawiano się, że nazwa zespołu zostanie źle odebrana i wywoła niepokój[12].

Początki współpracy z Arturem Gadowskim 1987–1989[edytuj | edytuj kod]

Początki zespołu sięgają 22 maja 1987 roku, kiedy to w radomskim klubie Mewa, wokalistę Artura Gadowskiego występującego ze swym zespołem Landrynki dla Dziewczynki na "Przeglądzie Kapel Rockowych" wypatrzyli koledzy z zespołu gitarzysty Kuby Płucisza. Parę dni później Płucisz nagłaśniał imprezę w radomskim amfiteatrze, na której grał zespół Gadowskiego. Wtedy to Płucisz złożył młodemu wokaliście propozycję współpracy. Parę dni później Gadowski przyszedł na próbę do amfiteatru do Płucisza i przyjął propozycję współpracy[13].

W pierwszym składzie kapeli znaleźli się: Artur Gadowski (śpiew, gitara), Kuba Płucisz (gitara), Dariusz Grudzień (gitara basowa), (został ściągnięty do zespołu z Szydłowca przez Gadowskiego), Grzegorz Wawrzeńczyk[a][3] (instrumenty klawiszowe) (do kapeli został ściągnięty przez ówczesną narzeczoną Gadowskiego, Barbarę), oraz perkusista Wojciech Owczarek który grał już w poprzednim zespole Płucisza w 1986 roku[13]. Po skompletowaniu składu, zespół rozpoczął swoje pierwsze próby w radomskim amfiteatrze.

Jednym z pierwszych etapów muzycznych Iry był występ na "Ogólnopolskim Młodzieżowym Przeglądzie Piosenki" (OMPP) w Łodzi, do którego zespół zakwalifikował się w grudniu 1987 roku, a w styczniu 1988 zdobył swoje pierwsze wyróżnienie. Tam zespół zauważył Kuba Wojewódzki, dziennikarz pracujący wówczas dla III Programu Polskiego Radia. Właśnie dla tej rozgłośni Ira nagrała swoje pierwsze utwory. W lutym zespół odbywa swe pierwsze profesjonalne nagrania w Radiu Kielce. W kwietniu zespół wyjechał na "CCCP" na Festiwal "POK W MUP" w Jarosławiu gdzie również zdobył wyróżnienie. W maju Ira została laureatem "Złotej Dziesiątki" na finałach "OMPP" we Wrocławiu. W jury podczas tego przeglądu zasiadał m.in. Marek Niedźwiecki. Zespół miał także okazję nagrać dla telewizji balladę Zostań tu, z którą to wystąpił później na Festiwalu w Opolu[13].

Po tych sukcesach oraz zdobytych wyróżnieniach, zespół otrzymał zaproszenie na Festiwal w Opolu, który obchodził właśnie swoje 25-lecie. Był to pierwszy ważny koncert w historii zespołu. Odbył się on w czerwcu 1988 roku, Ira wykonała piosenkę Zostań tu i z rąk jurorów odebrała wyróżnienie, zarówno jako zespół jak i Gadowski jako wokalista, któremu przyznano nagrodę "Młody adept sztuki estradowej", oraz pięć tysięcy złotych, które zespół otrzymał od ZASP[13].

W sierpniu 1988 roku, Ira pod okiem Rafała Paczkowskiego nagrała w warszawskim studiu S-4 dwa utwory. Były to: Zostań tu oraz Twój cały świat. W listopadzie zespół zaprezentował się na przeglądzie "Prezentacja-Estrada 88" gdzie zdobyła główną nagrodę i odebrała ją z rąk prof. A. Bardiniego. Jeszcze w tym samym miesiącu zaszła pierwsza zmiana w składzie zespołu. Grupę opuścił klawiszowiec Grzegorz Wawrzeńczyk, a w jego miejsce został przyjęty Tomasz Bracichowicz. W grudniu 1988 zespół wyrusza na koncerty po ówczesnym ZSRR, gdzie grał w ramach imprezy "Międzynarodowym Festiwal Młodzieży Artystycznej Krajów Socjalistycznych Moskwa 88". Koncerty odbyły się w Moskwie, Kownie oraz Wilnie. W kwietniu 1989 roku Ira ponownie nagrywała swoje utwory w studiu S-4, tym razem pod okiem Jarosława Regulskiego. Nagrano następujące utwory: Srebrne sny, Odsłoń twarz oraz Zostań tu. Utwory nagrano dla programu "Premie i premiery". Pobyt w studiu został sfinansowany przez TV. W czerwcu Ira ponownie wystąpiła na Festiwalu w Opolu, gdzie zagrała piosenkę Odsłoń twarz. Potem zespół otrzymał propozycję nagrania debiutanckiej płyty od firmy fonograficznej Pronit, i rozpoczął pracę nad nim. === Lata 1989-1990 === Już przed samym nagrywaniem płyty, pojawiły się pierwsze problemy. Zespół chciał aby realizatorem nagrań był Jarosław Regulski, jednak właściciel studia, Walter Chełstowski nie mógł zapłacić żądanej kwoty przez Regulskiego, dlatego zespół postanowił oddać swoje pieniądze z diet i oszczędności[13].

Do sesji odbyło się tylko 10 sesji nagraniowych (związane to było z dość skromnym budżetem zespołu). Płyta nagrywana była w listopadzie 1989 roku. Zespół w studiu przebywał nieco ponad tydzień. Podczas nagrywania płyty, w studiu było tak zimno iż niemożliwe było nagranie perkusji, dlatego na płycie jest ona zastąpiona automatem[14].

Muzycy kończąc już nagrywanie płyty, nie byli zadowoleni z efektów swojej pracy. Premiera krążka odbyła się w grudniu 1989 roku. Ukazała się ona nakładem firmy Pronit z Pionek. Był to zbiór piosenek zdradzających fascynację komercyjną odmianą amerykańskiego heavy metalu spod znaku Bon Jovi i Mötley Crüe. Po zakończeniu sesji w zespole następuje kolejna zmiana personalna. Grupę opuszczają basista Dariusz Grudzień, którego zastępuje Piotr Sujka, oraz klawiszowiec Tomasz Bracichowicz, którego zastępuje Jarosław Zarychta[13]. Pierwszy z nich miał być tylko "chwilowym" basistą, jednak został w zespole na stałe. Debiutancka płyta nie odnosi żadnego sukcesu i przechodzi bez większego echa[15].

Na początku 1990 roku, Ira nagrała swój pierwszy teledysk, do utworu Wszystko mogę mieć. Utwór został wykonany w wersji angielskiej. Na przełomie kwietnia i maja 1990 roku Ira gra trasę koncertową po byłym ZSRR. Ira była jedyną kapelą rockową, która się znalazła na tamtej imprezie. Zespół wysłał Pagart. Zespół koncerty grał średnio dla 5000 ludzi[13]. W sierpniu 1990 roku, zespół zatrudnił drugiego gitarzystę Pawła Matrackiego, z którym to wystąpił już na Festiwalu w Sopocie, gdzie zaprezentował utwory Wszystko mogę mieć oraz Mów do mnie w wersjach angielskich. Pod koniec 1990 roku pojawiły się już pierwsze szkice utworów na drugą płytę. Zespół po raz kolejny zaoszczędził pieniądze i wynajął studio S-4, w którym już wcześniej rejestrował swe utwory. Podczas wstępnych nagrań Kuba Płucisz po raz drugi spotkał gitarzystę Piotra Łukaszewskiego,(pierwszy raz spotkali się w 1989 roku na jednym z Przeglądów) który akurat nagrywał materiał na debiutancką płytę zespołu Skawalker. Wtedy to Płucisz zaoferował Łukaszewskiemu gościnny udział na płycie. Po około trzech odbytych wspólnie próbach, Łukaszewski ofertę współpracy przyjął. Zespół przystąpił do nagrywania[16].

Mój dom, 1993 rok, Live 1991–1993[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1991 roku zespół oficjalnie opuszczają gitarzysta Paweł Matracki, zastępuje go Piotr Łukaszewski, który postanawia zostać w zespole na stałe, oraz klawiszowiec Jarosław Zarychta (od tej pory w zespole nie będzie już stałego klawiszowca).

W kwietniu 1991 roku zespół rozpoczyna sesję nagraniową do drugiego krążka. W roli producenta zespół zatrudnia Leszka Kamińskiego. Sesja odbywa się w warszawskim studiu S-4. Nagrania trwają niecały miesiąc, a to dlatego że szkice niektórych utworów były gotowe już na próbach pod koniec 1990 roku. Pod koniec kwietnia materiał na krążek jest już gotowy. Podczas sesji nagrany został także cover zespołu The Beatles Come together z gościnnym udziałem Grzegorza Kupczyka (voc, eks-Turbo, Non Iron, CETI), Czesława Niemena, Grzegorza Skawińskiego oraz Janusza "Johnyego" Pyzowskiego (voc, eks-TSA Evolution). Utwór miał się ukazać na płycie w formie bonusu, lecz ostatecznie do zamieszczenia go na krążku nie doszło[17]. Parę utworów z krążka pochodzi z niezarejestrowanej twórczości zespołów Łukaszewskiego, stąd na okładce płyty wzięły się takie nazwiska jak Pyzowski czy Kraszewski. Firma LUZ zasponsorowała grupę, dzięki czemu do piosenek z albumu mogły powstać teledyski. W kręceniu brał udział również Kuba Wojewódzki[18]. Premiera krążka Mój dom odbyła się w połowie czerwca 1991 roku. Ukazała się nakładem radomskiej firmy fonograficznej Kontakt, jednak ta parę tygodni po rozpoczęciu produkcji zrezygnowała z wydawania płyty. Zespół nawiązał współpracę z krakowską wytwórnią Top Music, która wznowiła produkcję płyty, oraz w 1992 roku wydała reedycję pierwszej płyty, która tym razem ukazała się także na CD. Jak się okazało, album Mój dom staje się bestsellerem, jest jednym z najlepiej sprzedających się krążków, a utwory takie jak Mój dom czy Nadzieja nie opuszczają czołowych miejsc list przebojów. Krążek sprzedaje się w kilkunastotysięcznym nakładzie, zyskując najpierw miano złotej a następnie platynowej płyty. 3 sierpnia 1991 roku zespół zadebiutował na małej scenie na Festiwalu w Jarocinie, gdzie wykonał Mój dom, Bierz mnie oraz Come together z udziałem Pyzowskiego, Skawińskiego, Niemena oraz Hołdysa. Ira była także pierwszym zespołem, który w trudnych czasach początku lat 90. związał się ze sponsorami pomagającymi w zakupie dobrego sprzętu oraz finansowaniu trasy i nagrań[19]. Głównym sponsorem grupy zostaje firma "Mustang Poland". Rok 1991 Ira kończy z dorobkiem ponad 100 koncertów.

Na początku 1992 roku zespół wyrusza w trasę koncertową promującą płytę (trasa ta miała się już odbyć na przełomie czerwca i lipca 1991 roku, jednak w ostatniej chwili została odwołana). 7 marca w Sali Kongresowej w Warszawie odbywa się podsumowanie plebiscytu "Brum Top". Ira znajduje się w "trójce" najlepszych kapel. 1 maja zespół gra w nieistniejącym już dziś klubie Fugazi koncert w ramach imprezy "50 rock'n'roll". 11 lipca wraz z m.in grupą Wilki, Ira gra koncert na warszawskiej Agrykoli przeciwko piractwu fonograficznemu. 8 sierpnia zespół ponownie gra koncert na jarocińskim festiwalu. Prezentuje utwory Mój dom, Płonę, Bierz mnie, oraz Nadzieja. Zespół zaprezentował także covery, "Oni zaraz przyjdą tu" Breakoutu, "Come Together" Beatlesów oraz "Hey Joe" Jimiego Hendriksa. 19 września Ira zaprezentowała się podczas ostatniego dnia Festiwalu "Silmarile-Klejnoty polskiego Rocka", gdzie wystąpiła obok takich gwiazd jak TSA czy Acid Drinkers. 7 listopada grupa zagrała jako support przed metalowym zespołem Paradise Lost oraz Tiamat, jak powiedział później w wywiadzie Gadowski, support tego pierwszego był stylową pomyłką[20]. Zespół pokazał się także podczas imprez "Brum Top" w Gdańsku oraz Warszawie. Ira kończy 1992 rok grając ponad 100 koncertów w całym kraju.

3 stycznia 1993 roku Ira występuje na koncercie WOŚP w warszawskim klubie Stodoła, który ma ogólnopolską transmisję, a piosenka Nadzieja staje się oficjalnym Hymnem akcji. Odbywa także trasę koncertową Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, wraz z Proletaryatem oraz Kobranocką. Podczas trasy został nagrany także specjalny singel z utworem Wiara, gdzie obok Gadowskiego zaśpiewali m.in. Czesław Niemen, Grzegorz Skawiński, Andrzej Krzywy, Maryla Rodowicz, Edyta Bartosiewicz i inne gwiazdy polskiej sceny muzycznej. Singel swą premierę ma w kwietniu 1993 roku[21]. 7 marca odbyło się podsumowanie Festiwalu "Brum-Top", gdzie Ira zajęła 2 miejsce i zdobyła "srebrną płytę"[22].

Po zakończeniu trasy koncertowej 20 stycznia, Ira rozpoczyna prace nad materiałem na trzeci krążek. W przedziale od 20 stycznia do 8 lutego powstają niemalże wszystkie utwory. Od 8 lutego do końca marca Ira nagrywa płytę w warszawskim studiu S-4. Ponownie produkcję i realizację albumu powierzono Leszkowi Kamińskiemu. Tym razem rolę naczelnego kompozytora przejmuje Piotr Łukaszewski, a Kuba Płucisz zajmuje się od tej pory sprawami organizacyjnymi grupy, aczkolwiek ciągle gra i komponuje. Zakłada także wraz z Waldemarem Najgrodzkim firmę fonograficzną Akar, która swoją siedzibę ma w Krakowie. Początkowo album miał nosić nazwę "Sex" (od jednego z utworów), lecz ostatecznie postanowiono zmienić nazwę na "1993 rok"[23].

Premiera kasety 1993 rok nastąpiła 16 kwietnia 1993 roku, natomiast CD zostało wydane pod koniec maja. Ponownie ukazała się ona nakładem firmy Top Music[21]. Tym razem zespół ponownie pokazał dobry warsztat komponowania melodyjnych i łatwo wpadających w ucho piosenek. Brzmienie krążka jest cięższe niż na poprzednim albumie, co jednak nie przeszkodziło w odniesieniu kolejnego wielkiego sukcesu. Utwory takie jak Sen, Sex, Wiara, Deszcz czy Wyznanie, ponownie szturmują czołowe miejsca list przebojów. Po premierze albumu, Ira ponownie wyrusza w trasę koncertową. RMF FM z okazji urodzinowego koncertu Gadowskiego, który się odbył 1 czerwca w Krakowie, wydaje specjalną kasetę, która zawiera materiał z krążka 1993 rok oraz utwór Wiara nagrany razem z gośćmi w formie bonusu[21].

23 czerwca Ira wystąpiła na Festiwalu w Opolu na "Dniu rocka", gdzie zaprezentowała się obok takich zespołów jak Dżem, Oddział Zamknięty, Wilki, De Mono, Kult czy grupa Hey. Ira zaprezentowała swoje największe przeboje takie jak, Mój dom, Nadzieja, Sex, Deszcz, Bierz mnie. Koncert grupy cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem, a publiczność chóralnie wraz z Gadowskim śpiewała utwory z repertuaru grupy[24].

Założyciel grupy, gitarzysta Kuba Płucisz podczas sesji dla prasy

7 sierpnia po raz trzeci i jak na razie ostatni prezentuje się na Festiwalu w Jarocinie. Zespół prezentuje utwory z dwóch ostatnich albumów, w utworze Wiara z przemęczenia, wokalista Artur Gadowski zaczyna śpiewać utwór od drugiej zwrotki. Utwór Wiara został wykonany w duecie z Muńkiem Staszczykiem, który niespodziewanie wszedł na scenę podczas wykonywania utworu przez zespół. Także w 1993 roku, Ira pojawiła się na Międzynarodowym Zlocie motocyklistów "Mountain Bike Festival" w Myślcu k. Nowego Sącza, prezentując utwory z najnowszego krążka.

Jesienią 1993 roku, Ira daje specjalnie przygotowany koncert w warszawskim studiu telewizyjnym S-1, gdzie będzie rejestrować materiał na pierwszą płytę koncertową. Koncert odbył się mimo poważnych kłopotów zdrowotnych Gadowskiego. Koncert trwa ponad 1,5 godziny, a Ira znów udowadnia że na koncertach pokazuje wielką klasę[25].

20 listopada Ira gra na corocznie odbywającym się Festiwalu Odjazdy w katowickim Spodku. W połowie grudnia Ira wydaje wspomnianą już płytę Ira Live. Na krążku znalazło się 18 utworów, z czego 4 to covery, Oni zaraz przyjdą tu Breakoutu, Come together z repertuaru The Beatles, Hey Joe Jimiego Hendriksa, oraz Honky tonk woman The Rolling Stones. Podczas koncertu zagrano jeszcze Highway to hell AC/DC, Knocking On Heaven's Door Boba Dylana, oraz Matyldę Testu, ale te utwory nie zostały zamieszczone na płycie. Wydawcą płyty była firma Akar, której współwłaścicielem był Kuba Płucisz. Także i ta płyta powtórzyła wielki sukces poprzednich dwóch krążków, zyskując w 1994 roku status złotej płyty. Ira kończy 1993 rok grając ponad 150 koncertów w całej Polsce.

"Znamię" rok 1994[edytuj | edytuj kod]

Rok 1994 Ira rozpoczyna kolejną dawką koncertów. Zespół zagrał dla WOŚP w łódzkim klubie "West side" oraz w Radomiu na "Inwazji Mocy RMF", oraz wraz z grupą Skawalker koncert "Remont" w warszawskiej Stodole[26]. 23 kwietnia zespół pojawił się w studiu polskiego radia w Łodzi na koncercie z cyklu "Bez prądu", gdzie wykonał utwory Mój dom, Nie zatrzymam się, California, Ona, Deszcz oraz Nadzieję w wersjach akustycznych. Gościnnie na koncercie w duecie z Gadowskim w dwóch utworach zaśpiewał wokalista Proletaryatu Tomasz "Oley" Olejnik. Kolejnym ważnym doświadczeniem muzycznym grupy był koncert w Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy, który się odbył 6 maja. Muzycy wystąpili na koncercie wraz z orkiestrą symfoniczną na koncercie "Dwa Światy". W orkiestrowych aranżacjach Grzegorza Daronia, zespół wykonał utwory Deszcz, Bierz mnie oraz Mój dom. Był to pierwszy w Polsce oraz na świecie koncert, podczas którego grupy rockowe grały wraz z orkiestrą symfoniczną wykorzystując tylko instrumentarium akustyczne[27]. 29 maja Ira dała jeden z najważniejszych koncertów w swej historii. Spośród setki polskich zespołów rockowych została wybrana do supportowania zespołu Extreme oraz gwiazdy rocka zespołu Aerosmith. Koncert odbył się na stadionie Gwardii Warszawa. Mimo iż nagłośnienie koncertu Iry nie było najlepsze, to muzycy pozostawili po sobie dobre wrażenie, szczególnie na muzykach grupy Aerosmith. Sekcja rytmiczna grupy Aerosmith bacznie przypatrywała się występowi grupy, a przy okazji wizyty w "Radiu Wawa", oglądała sprzęt oraz słuchała utworów radomskiej formacji[28]. Podczas pobytu w "Ground Zero" zespół Ira został poproszony do stolika grupy Aerosmith, a sam Gadowski dużo rozmawiał z wokalistą grupy Stevenem Tylerem[28]. Mick Jagger w wywiadzie dla radiowej III, stwierdza iż nie spodziewał się że w Europie ktoś gra tak po amerykańsku.

Wojtek Owczarek podczas prac nad płytą Znamię w studiu S-4 w 1994 roku

Po zakończeniu trasy koncertowej, zespół cały lipiec oraz sierpień spędził w warszawskim studiu S-4, nagrywając materiał na nowy album. Produkcje oraz realizację krążka powierzono ponownie Leszkowi Kamińskiemu. 1 września 1994 roku, na rynku ukazuje się czwarty studyjny album zatytułowany Znamię. Koncert promocyjny odbywa się tego samego dnia w warszawskim klubie "Stodoła". Krążek po raz ostatni ukazuje się nakładem firmy Top Music. 9 września wytwórnia wydaje singel na który wybrano dwa utwory Znamię oraz Nie wierzę. Płyta ta jest wielkim zaskoczeniem nie tylko dla branży, ale także dla samych fanów grupy. Zespół postanowił radykalnie zmienić swoje oblicze i odejść od charakterystycznego hardrockowego stylu, na rzecz cięższych brzmień, momentami zahaczającymi nawet o hardcore i thrash metal[29]. Na albumie znalazło się dziewięć premierowych kompozycji, oraz dwa bonusy koncertowe z 1993 roku. Do utworu Na zawsze wsamplowano cyfrową orkiestrę smyczkową pod batutą Macieja Świtońskiego. Jedną z głównych inspiracji muzycznych podczas nagrywania tego krążka były zespoły Metallica oraz Biohazard[30]. W listopadzie 1994 roku, grupa odbiera z rąk wytwórni złotą płytę za album Znamię. Mimo tego sukcesu, płyta nie cieszy się już tak dużym powodzeniem jak poprzednie. Obniża ona znacznie wysoką dotychczas pozycję zespołu na rynku muzycznym, który właśnie przeżywał swoje największe sukcesy, i który zdążył przyzwyczaić fanów do charakterystycznego brzmienia. Na przełomie września i października grupa odbywa trasę promującą płytę. Podczas tej trasy, we wrześniu zespół występuję na hucznych obchodach 10-lecia istnienia grupy Piersi w Niemodlinie, jako gość specjalny. Grupa wystąpiła także we Wrocławiu na koncercie "Rewelacje 94".

W tym samym okresie światło dzienne ujrzał dokument będący formą wywiadu z zespołem, w którym muzycy w formie monologów (przerywanych wypowiedziami ich przyjaciół) opowiadają o sobie i o Irze. Ślad po tym filmie pojawił się także w serialu "Radio Romans" (odc.12) o nieistniejącej w rzeczywistości stacji radiowej w Trójmieście. W jednym z odcinków Ira pojawia się w studiu radiowym i informuje "radiosłuchaczy" o tym że właśnie nagrywa film o sobie[31].

Ostatecznie płyta Znamię okazuje się mało popularna, według fanów jest "za ostra". Zespół zaczyna tracić na popularności (Dziś po latach muzycy w wywiadzie dla magazynu Teraz Rock przyznają jednak że, nagranie tak ostrej płyty było ciekawym i potrzebnym doświadczeniem w ich karierze). W tym samym roku, Gadowski zostaje nagrodzony przyznaniem mu tytułu "Symbol seksu 94" przez jeden z najpopularniejszych programów muzycznych "Rock Noc". Ira kończy 1994 mając na koncie 76 koncertów w całym kraju.

Ogrody,zawieszenie działalności 1995-1996[edytuj | edytuj kod]

Zespół w 1995 roku podpisał pięcioletni kontrakt z wytwórnią muzyczną Zic-Zac[32]. Od 12 czerwca do 30 lipca zespół pracuje nad materiałem na nową piątą już studyjną płytę. Płyta została nagrana tradycyjnie już w warszawskim studiu S-4 przy współpracy z Leszkiem Kamińskim. 16 lipca Ira gości na pierwszej edycji I Przystanku Woodstock w Czymanowie, oraz wystąpiła w roli gwiazdy na "Marlboro Rock-in'95". W jury podczas tego koncertu zasiadał gitarzysta grupy, Kuba Płucisz.

W sierpniu zespół zagrał tylko trzy koncerty, kiedy muzycy odpoczywali po sesji nagraniowej do płyty, Gadowski prowadzi w TV letni program "Fiks" robiony przez Jerzego Grabowskiego. Przed wydaniem płyty, zespół wydał singel na który wybrano piosenkę "Światło we mgle" oraz "Jeden". Do pierwszej z nich powstał również teledysk. 28 września 1995 roku swą premierę ma płyta Ogrody. Muzycy na tej płycie próbowali powrócić do brzmienia zbliżonego z albumu Mój dom. Koncert promujący płytę odbył się w warszawskim klubie "Tango"[33]. Potem zespół rusza w trasę koncertową. Niestety ani trasa, ani płyta nie przekonują fanów, poza dwiema piosenkami "Światło we mgle" i "Jestem obcy", krążek przechodzi bez echa, nie odnosząc większego sukcesu, zespół czuje się wypalony. Na skutek nieporozumień w zespole, IRĘ, po ośmiu latach grania, 1 września 1996 roku opuszcza jej założyciel, gitarzysta i manager Jakub Płucisz[34]. Od tego czasu Ira sporadycznie jeszcze koncertowała w składzie czteroosobowym. 19 lipca do zespołu zaproszono w miejsce Płucisza, Jacka Owczarka z zespołu Extravaganzy. Ostatecznie muzycy uznali, że dalsze koncertowanie nie ma sensu i oficjalnie ogłaszają zawieszenie działalności.

Artur Gadowski solo 1996–2000[edytuj | edytuj kod]

Po zawieszeniu działalności przez zespół, Gadowski wraz z Łukaszewskim, Sujką, Owczarkiem i kilkoma innymi muzykami rozpoczyna karierę solową[35]. W 1996 roku wokalista podpisuje kontrakt z wytwórnią fonograficzną BMG. Pierwszy album Gadowskiego miał ukazać się w październiku 1996 roku, ale materiał nagrany na płytę nie spełnił oczekiwań wokalisty. Taśmy z nagranym materiałem wylądowały w koszu[35]. W kwietniu 1997 roku Gadowski, na specjalne zaproszenie Marka Kościkiewicza zaśpiewał piosenkę Szczęśliwego Nowego Jorku, która stała się piosenką przewodnią filmu o tym samym tytule. Kompozytorem oraz autorem tekstu był Marek Kościkiewicz. We wrześniu Gadowski zdecydował się podjąć drugą próbę nagrania płyty. Tym razem udaną. Efektem jest album Artur Gadowski, wydany 20 kwietnia 1998 roku. Na krążek trafiło 10 kompozycji z 30 nagranych, w tym jedna piosenka z poprzedniej sesji z 1996 roku Wszystko jedno jak. Z krążka pochodzą takie hity jak Ona jest ze snu czy Szczęśliwego Nowego Jorku. Singlami promującymi płytę były piosenki: "Na kredyt", "Ona jest ze snu", "Szczęśliwego Nowego Jorku". Dwie ostatnie są najbardziej znanymi piosenkami Gadowskiego, którymi podbił listy przebojów. W maju Ira koncertowała w USA na festiwalu Polonijnym w Chicago dla WOŚP na specjalne zaproszenie Owsiaka, oraz w klubach w Nowym Jorku, New Jersey w czteroosobowym składzie: Gadowski, Sujka, Owczarek oraz Tomasz Czyżewski. 25 czerwca 1998 roku Gadowski wraz z zespołem wystąpił na Festiwalu w Opolu, gdzie zaprezentował piosenki "Na kredyt" oraz "Szczęśliwego Nowego Jorku". Również podczas tego festiwalu Gadowski wykonał piosenkę Czerwonych Gitar "Biały krzyż". Według opinii wielu ludzi (organizatorzy, ludzie obecni podczas koncertu) było to najlepsze wykonanie tamtego wieczoru. 6 września Gadowski wraz ze swoim zespołem wykonał w programie "MDM po godzinach" akustyczną wersję Inwokacji. 26 września Gadowski zaśpiewał w duecie z Anną Marią Jopek piosenkę na benefisie George'a Gershwina, natomiast dwa dni później wykonał "Mszę beatową" na benefisie Katarzyny Geartner w krakowskim teatrze STU. 30 września Gadowski wystąpił w roli supportu przed gwiazdą zespołu Queen gitarzystą Brianem Mayem w warszawskiej "Stodole". 1 maja 1999 roku, Gadowski wykonał piosenkę "Trzynasty" na benefisie Poznakowskiego, a 16 grudnia wystąpił wraz ze Zbigniewem Hołdysem w Sali Kongresowej, gdzie wykonał "Niewiele ci mogę dać", oraz "Autobiografię" z repertuaru zespołu Perfect.

Wokalista grupy Artur Gadowski podczas koncertu w 2007 roku

W lutym 2000 roku Gadowski zajął się oprawą muzyczną do programów "Ferie z 2", "Mogę wszystko" oraz "Wakacje z 2". 20 marca były frontman Iry wydał swą drugą solową płytę zatytułowaną G.A.D.. Autorem tekstów był Krzysztof Jaryczewski znany z występów w Oddziale Zamkniętym, a kompozytorem Mark Tysper, szwedzki producent. 27 oraz 28 marca Gadowski grał jako support przed Joe Cockerem w Warszawie oraz Poznaniu. W kwietniu ukazała się jeszcze limitowana edycja płyty G.A.D., która zawierała dodatkowo dołączone w formie singla akustyczne wersje piosenek "Inny wymiar", "Stoisz obok mnie", "Poziom wód", "Wish You were here" z repertuaru grupy Pink Floyd, oraz "What a wounderful world" z repertuaru Louisa Amstronga. Niestety z powodu dość słabego zainteresowania płytą, oraz niezbyt dużą ilością koncertowania Gadowski, Sujka oraz Owczarek zmuszeni sytuacją materialną wyruszają w 2000 roku do Ameryki do pracy na budowie, (źródło: wywiad z Irą Teraz Rock – 1 IV 2004) w wolnych chwilach ćwicząc stary repertuar Iry już bez Płucisza który zerwał z muzyką, oraz Łukaszewskiego, który założył własny zespół KarmaComa (obecnie od 2002 roku Ptaky). Na przełomie maja i czerwca Gadowski koncertował wraz ze Zbigniewem Hołdysem w USA. W sierpniu 2000 roku sztab olimpijski zatwierdził hymn polskiej reprezentacji na Igrzyska Olimpijskie w Sydney. Utwór "Najlepsi z najlepszych" Gadowski nagrał wspólnie z Grzegorzem Markowskim oraz Ryszardem Rynkowskim.

26 listopada Gadowski miał zostać nowym wokalistą Oddziału Zamkniętego, oraz nagrać nową płytę ale jak się okazało 21 grudnia jednak nim nie został. Z Gadowskim został nagrany jedynie utwór "Niepotrzebnie", który znalazł się później na płycie OZ Co na to ludzie? (źródło: Oficjalna strona zespołu) 4 stycznia 2001 roku, Gadowski wziął udział w nagraniu piosenki "Serce sercu" wraz z grupą Ha-Dwa-O, Małgorzatą Ostrowską oraz innymi muzykami. Piosenka miała wspierać WOŚP.

Reaktywacja rok 2001[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 2001 roku następuję tzw. "Amerykański come back Iry". Podczas pobytu w USA Sujka, Owczarek oraz Gadowski czyli ponad połowa oryginalnego składu Iry ćwiczy stary repertuar zespołu. Do grupy dołącza gitarzysta Tomasz Ciastko (znany m.in. z współpracy z Hołdysem) i zespół zaczyna koncertować po Stanach już jako Ira. Po powrocie do kraju grupa wyrusza w trasę liczącą 13 miejscowości w kraju pod hasłem "Wracamy!". Jesienią 2001 roku Ira przystępuje do pracy nad kolejną płytą. W składzie prócz Gadowskiego, Sujki oraz Owczarka znalazł się gitarzysta Zbigniew Suski (Szymon Wydra & Carpe Diem obecnie). 21 marca 2002 roku ma miejsce "Zjazd gwiazd" w warszawskiej "Stodole", gdzie Ira wraz z Kobranocką oraz Sztywnym Palem Azji serwują fanom powrót do przeszłości. Później Ira daje już koncerty w całym kraju, w zarówno dużych jak i mniejszych miejscowościach.

Tu i teraz,Ogień,Live 15-lecie 2002-2006[edytuj | edytuj kod]

25 kwietnia wychodzi pierwszy singel zespołu z piosenką Mocny, z którym to zespół 9 maja 2002 roku występuje na Festiwalu w Opolu w konkursie Premiery.

13 lipca w Żywcu ma miejsce pierwszy Oficjalny Zlot Fanów Zespołu po reaktywacji grupy[36], natomiast 5 dni później wychodzi drugi singel, tym razem z piosenką Bez ciebie znikam. W końcu w 12 sierpnia 2002 roku wychodzi płyta Tu i teraz. Płyta ma spokojniejsze brzmienie porównując ją do do poprzednich płyt Iry. Od wydania krążka Ira jest niemal cały czas w trasie. 10 listopada Gadowski zostaje producentem płyty zespołu Szymon Wydra & Carpe Diem. 15 grudnia Ira jest muzycznym gościem popularnego programu Szansa na sukces. Na początku 2003 roku zespół decyduje się opuścić gitarzysta Zbigniew Suski. Zespół zasilają trzej nowi gitarzyści: Sebastian Piekarek, Maciej Gładysz oraz Marcin Bracichowicz (ten ostatni gra na stałe). W lutym zespół zostaje nominowany do nagrody "Fryderyk" w kategorii "Album roku rock". W maju Gadowski wraz z zespołem gościnnie wystąpił na debiutanckiej płycie Eweliny Flinty śpiewając z nią w duecie utwór z repertuaru Iry "Nadzieja". W utworze tym gościnnie na gitarze wystąpił eks-gitarzysta Iry Piotr Łukaszewski. 20 lipca w Zawierciu odbywa się kolejny Oficjalny Zlot Fanów zespołu. 25 września 2003 roku Ira daje specjalnie przygotowany koncert jubileuszowy z okazji 15-lecia zespołu. Koncert odbył się w rodzinnym Radomiu w amfiteatrze. Ira dała ponad 3 godzinny show, na którym prócz swych przebojów zaprezentowała także nowe utwory, które były przygotowywane na nową płytę, oraz 3 covery Highway to hell AC/DC, Oni zaraz przyjdą tu Breakout, oraz Venus zespołu Shocking Blue. Na koncercie było obecnych ponad 8 tysięcy fanów z całej Polski. 15 i 16 listopada Ira gra jako support przed zespołem Def Leppard w katowickim spodku, oraz na warszawskim Torwarze. 2 lutego 2004 roku Ira realizuje w Gliwicach swój najnowszy teledysk do piosenki "Ikar". Przy kręceniu teledysku są obecni również fani z fan clubu "FC Mocni". Singel "Ikar" swą premierę ma 8 marca 2004 roku.

Trasa Ogień. Koncert w krakowskim klubie "Rotunda" w 2006 roku

29 marca wychodzi kolejna płyta Iry Ogień. Zespół zdecydowanie powrócił tym brzmieniem do swoich korzeni (charakterystyczne mocne gitarowe granie). Od premiery płyty Ira gra niemalże na okrągło koncerty w całym kraju. 21 czerwca wychodzi drugi singel, na który wybrano balladę Nie ma niepotrzebnych. 30 lipca w Toruniu ma miejsce kolejny oficjalny zlot fanów zespołu. 20 sierpnia Gadowski występuje na Festiwalu w Sopocie śpiewając utwór Czesława Niemena "Włóczęga". 9 października Ira po raz kolejny gra na corocznym koncercie "Kotan Day" w Warszawie, a piosenka "Nie ma niepotrzebnych" staje się oficjalnym hymnem tamtej akcji. 18 października swą premierę ma kolejny singel, na który wybrano cover Venus który zarazem jest zapowiedzią płyty Live z 15-lecia zespołu. 22 listopada 2004 roku wychodzi płyta z zapisem jubileuszowego koncertu w Radomiu. Wydawnictwo zawiera 2 płyty CD oraz jedną DVD. W grudniu 2004 roku Ira gra na imprezie sylwestrowej w Radomiu.

9 stycznia zespół tradycyjnie już gra na koncercie WOŚP. W czerwcu 2005 roku Irę oficjalnie opuszczają Sebastian Piekarek oraz Maciej Gładysz – zastępuje ich od 27 czerwca Piotr Konca. 6 sierpnia w Sławie odbywa się kolejny już Oficjalny Zlot Fanów zespołu. 9 września Gadowski zaśpiewał na koncercie z okazji Jubileuszu Pracy Artystycznej Ryszarda Wolbacha, gdzie zaprezentował utwory z solowych płyt. Po zdobyciu przez polskie siatkarki tytułu mistrzyń Europy Artur Gadowski wraz z zespołem komponuje dla nich nową wersję "Ona jest ze snu". Kilka wersji nowej piosenki zostaje wykorzystanych w reportażu TVP "Złoty Sen". 18 października Gadowski przechodzi pomyślnie operację tarczycy. W trakcie gdy wokalista wypoczywa w domu, zespół komponuje już nowe utwory na nową płytę.

Rok 2006 to kolejne 60 koncertów zespołu. Rozpoczęty w styczniu od WOŚP, poprzez liczne koncerty klubowe, studenckie juwenalia i udział w imprezie Lato z Radiem. Oprócz tego 15 lipca zespół wystąpił na Festiwalu Rockowym "Union of Rock" w Węgorzewie gdzie zaprezentował się z dobrej strony, tradycyjnie pojawił się w Warszawie na koncercie poświęconym pamięci Marka Kotańskiego – "Kotan Day". Zespół zagrał także na Festiwalu Rockowym "GISO Rock Festival" który odbył się 25 sierpnia na stadionie w Dębnie. Ira miała zagrać przed główną gwiazdą festiwalu, zespołem Reamonn, lecz artyści w ostatniej chwili odwołali swój przyjazd, tak więc Ira była gwiazdą wieczoru. 14 października w krakowskim klubie "Studio" zespół świętował swoje 18 urodziny. Oprócz fanów pojawili się Ewelina Flinta i wcześniejsi gitarzyści: Maciej Gładysz i Sebastian Piekarek z utworzonym zespołem Seba. Podczas koncertu można było usłyszeć niegrane od bardzo dawna utwory "Ona i On" z solowej płyty Gadowskiego oraz "Wish You Were Here" z repertuaru Pink Floyd. 11 listopada Ira zagrała wraz z zespołem Püdelsi oraz Kobranocką podczas koncertu "Wolność nie jedno ma imię" który odbył się w Krakowie. Natomiast 25 listopada Ira wystąpiła na "Międzynarodowym Festiwalu Camerimage" w Łodzi. Kolejny udany rok Ira zakończyła sylwestrowym koncertem w Rzeszowie.

Londyn 08:15 2007-obecnie[edytuj | edytuj kod]

Gitarzysta grupy Piotr Konca podczas koncertu

Od 22 stycznia 2007 roku zespół intensywnie pracował nad materiałem na nową płytę. Płyta była nagrywana w radomskim studiu "K & K Studio". W międzyczasie zespół tradycyjnie już koncertuje. 3 marca Gadowski wraz z Szymonem Wydrą, Anią Wyszkoni, Patrycją Markowską oraz Halinką Mlynkovą zaśpiewał we Wrocławskiej Hali Ludowej "Hymn gwiazd" podczas meczu gwiazd koszykówki Północ-Południe. Gadowski zaśpiewał także w duecie na debiutanckiej płycie Human eks-gitarzysty Iry Sebastiana Piekarka. Premiera krążka odbyła się 16 kwietnia w warszawskim "Hard Rock Cafe". 21 kwietnia Ira zagrała koncert w Łodzi podczas imprezy "Bieg ulicą Piotrkowską". Prócz Iry na scenie zagrał również m.in. zespół Lady Pank. W samym biegu ul. Piotrkowską wziął również udział Artur Gadowski. 5 maja] Ira zagrała na "Majówce 2007" we Wrocławiu na Polach Marsowych. Prócz Iry wystąpił min. również zespół Dżem. 23 maja w Warszawie zespół nagrywał swój najnowszy teledysk do piosenki "Trochę wolniej" która jest pierwszym singlem promującym nową płytę zespołu. 1 czerwca zespół zagrał dość nietypowy koncert, mianowicie wystąpił na szczycie 90-metrowego płonącego wieżowca we Wrocławiu. Koncert odbył się pod hasłem "Rock kruszy mury". Organizatorem koncertu było Radio Wrocław. Po koncercie najwyższy budynek na Dolnym Śląsku przestał istnieć. Gadowski wystąpił także w teledysku zespołu Sebastiana Piekarka do piosenki "Bruk", która stała się kolejnym singlem. 16 czerwca Gadowski wziął udział w charytatywnym koncercie "Zaczarowana piosenka" który od kilku lat prowadzi Anna Dymna. W koncercie tym udział biorą niepełnosprawne dzieci, które śpiewają utwory ze swoimi ulubionymi wykonawcami. Koncert odbył się jak co roku na krakowskim rynku. Trzy dni później Gadowski wystąpił w rzeszowskiej hali "Podpromie" na Festiwalu pamięci Tadeusza Nalepy i Miry Kubasińskiej, znanych z zespołu Breakout. 1 sierpnia zespół zagrał na koncercie charytatywnym "Nadzieja to my" który odbył się w Częstochowie. Ira wykonała piosenkę Nadzieja". 11 sierpnia, tym razem w Dąbrowie Górniczej odbył się kolejny Oficjalny Zlot Fanów 2007. Zespół związał się także z wytwórnią fonograficzną "Ql Music" która jest wydawcą krążka Londyn 08:15. 31 sierpnia odbyła się premiera płyty Londyn 08:15. Album ma zdecydowanie lżejsze brzmienie w porównaniu do ostatniej płyty, ale mimo to utrzymany jest w melodyjnym rockowym klimacie. Już po trzech dniach od premiery krążek był najlepiej sprzedawaną płytą w Empikach. 19 października zespół wystąpił na specjalnym koncercie, zorganizowanym na Muzycznej Scenie Empiku w Warszawie. Zespół zaprezentował publiczności 14 utworów, w tym utwory z najnowszego krążka Gdyby tak, Głaz, Trochę wolniej oraz Czy nie ma już nic?. 22 października odbyła się premiera drugiego singla na który wybrano utwór Londyn 08:15. Singel podobnie jak i Trochę wolniej został wydany jedynie elektronicznie.

Rok 2008 zespół Ira rozpoczął koncertem dla WOŚP w Myszkowie. 8 lutego zespół Ira koncertem w Zakopanym zainaugurował cykl koncertów „Żywiec na śniegu 2008”. (Szczawnica, Szklarska Poręba, Karpacz, Szczyrk, Wisła). Lato upłynęło na koncertach plenerowych. 14 sierpnia Ira wzięła udział w koncercie „Solidarni z Gruzją” . Na przełomie 2008 i 2009 roku zarejestrowane zostały pierwsze partie na nową – dziewiątą studyjną płytę zespołu Ira. 11 stycznia 2009 r. Ira wystąpiła na XVII Finale WOŚP w Kutnie i Kaliszu. 14 lutego zespół z piosenką „Dobry czas” wziął udział koncercie Piosenka dla Europy 2009, stanowiącym polskie preselekcje do 54. Konkursu Piosenki Eurowizji. 6 marca w Bielsku Białej odbyła się inauguracja trasy „Ira Akustycznie”, a 7 maja Ira wyruszyła w trasę letnią. 4 czerwca Artur Gadowski wziął udział w koncercie „Ludzie z marmuru”, który odbył się w Nowej Hucie. Gadowski wykonał utwory: „Mój dom” Ira oraz „Świecie mój” Marka Grechuty. 8 lipca Ira wystąpiła na Polskich Dniach w Kaprun (Austria). 1 sierpnia Artur Gadowski wziął udział w koncercie jubileuszowym „Woodstock ’69”, który odbył się podczas Przystanku Woodstock w Kostrzynie nad Odrą – wykonał utwór „Knockin’ On Heaven’s Door”. 29 sierpnia w Oświęcimiu odbył się Oficjalny Zlot Fanów Iry. Na przełomie września i października miała miejsce premiera singla i clipu „To co na zawsze” – pierwszego singla z płyty „9” 30 października 2009 r. odbyła się premiera płyty „9”. Produkcją płyty zajęli się Sebastian Piekarek i Marcin Trojanowicz, duet producencki odpowiedzialny za płytę „Ogień”. Sebastian Piekarek oprócz obowiązków producenckich, dostarczył również kilka kompozycji. Autorem wszystkich tekstów jest Wojciech Byrski. Ze względu na rozproszenie muzyków Iry po kraju, (Łódź, Warszawa, Kraków, Radom) proces twórczy przebiegał specyficznie, internetowo. 17 listopada w warszawskim Hard Rock Cafe odbył się koncert inaugurujący trasę promującą płytę „9”. 26 listopada Artur Gadowski wziął udział w Festiwalu „Korowód” ku pamięci Marka Grechuty. Zespół żegna rok 2009 koncertem sylwestrowym w Częstochowie. 10 stycznia 2010 roku Ira wzięła udział w XVIII Finale WOŚP – w Warszawie. 18 stycznia Artur Gadowski wystąpił w koncercie „60 lat minęło” z okazji jubileuszu WFDiF – wykonuje utwór „Szczęśliwego Nowego Jorku”. Jeszcze w styczniu swoją radiową premierę miał utwór „Nie daj mi odejść” – drugi singiel promujący płytę „9”. 7 lutego zespół kręcił clip do „Nie daj mi odejść” , a 12 lutego teledysk miał już swoją premierę. Dwa dni później w warszawskim klubie Stodoła zespół zagrał akustyczny koncert walentynkowy. 20 marca w Poznaniu odbyła się inauguracja Eska Rock Tour – wspólnej trasy Iry i Carrion. 29 marca zespół wziął udział w koncercie charytatywnym „Magia marzeń” w Teatrze Polskim w Warszawie. 1 maja koncertem w Muszynie Ira rozpoczęła serię koncertów plenerowych. 18 czerwca zespół wziął udział w koncercie na rzecz powodzian, organizowanym przez TVP w Sandomierzu, a 26 czerwca wystąpił w koncercie „Siła muzyki” w Zielonej Górze. W czerwcu odbyła się też radiowa premiera trzeciego singla z płyty „9” – utworu „Dlaczego nic”. 24 lipca w Jaworznie odbył się coroczny Oficjalny Zlot Fanów Iry. 11 września zespół wziął udział w 47. KFPP w Opolu, zdobywając 3 Superjedynki – kat. Zespół roku, Płyta rock, oraz za najlepszy występ.

Płyta „9”, przekraczając próg sprzedaży 15 000 egzemplarzy, uzyskała status Złotej. We wrześniu ukazało się też specjalne wydanie płyty – „9 – Edycja specjalna”. Płyta została wzbogacona o DVD, które zawiera trzy teledyski do utworów z „9”, trzy teledyski archiwalne, video koncertowe, oraz film pt. „Czym jest dla ciebie Ira?” z letniej trasy koncertowej. 30 grudnia Artur Gadowski wcielając się w postać króla Jagiełły bierze udział w prapremierze Rock Opery Krzyżacy, która odbyła się w Sali Kongresowej w Warszawie, zapoczątkowując tym samym cykl przedstawień w miastach całej Polski. Dzień później zespół bierze udział w koncercie „Sylwestrowa Moc Przebojów” organizowanym przez Miasto Stołeczne Warszawa i telewizję Polsat.

9 stycznia 2011 Ira tradycyjnie już wzięła udział w Finale WOŚP, tym razem w Gdańsku. 12 lutego zespół zagrał w Toruniu koncert walentynkowy. 1 maja grupa wzięła udział w koncercie „Wracam do Was – Błogosławiony Jan Paweł II” a dzień później koncertem w Nędzy zapoczątkowała letnią trasę koncertową. 3 lipca zespół wziął udział w koncercie „Lato Zet i Dwójki” – organizowanym przez Radio Zet i TVP2 w Opolu. W sierpniu grupa wsparła akcję radomskich policjantów – „IRAzem wolniej” – to nazwa akcji organizowanej w sierpniowy weekend (12 -15.08) przez radomską „drogówkę”. Tym razem policjanci spróbowali dotrzeć do kierowców poprzez muzykę. Ira wspomogła policjantów utworem „Trochę wolniej”, który można było usłyszeć na antenie Radia Rekord. Pojawił się też spot nagrany przez Artura Gadowskiego. 28 sierpnia w Koninie odbył się Oficjalny Zlot Fanów Iry. 12 października zespół bierze udział w Gali RMF FM – z okazji 10 urodzin Poplisty. Z tej okazji powstała specjalna wersja piosenki „Dlaczego nic”.

12 lutego 2012 grupa rozpoczęła swoją jubileuszową trasę koncertową "25 Lat Tour" w Skrzyszowie. Ira koncertowała po całej Polsce. Były to koncerty klubowe, cieszące się największą popularnością. Pierwsza tura koncertów zakończyła się 20 kwietnia 2012 w Radomiu w Strefie G2. Następnie grupa dalej świętowała swoje 25 lecie koncertami plenerowymi. W tym samym roku ukazały się 2 single promujące nadchodzący, najnowszy album grupy – "Taki sam" i "Szczęśliwa". Obecnie piosenki są grane na każdym koncercie. Po koncertach plenerowych odbyła się druga część trasy 25 lecia. Oficjalnie trasa zakończyła się 17 lutego 2013 koncertem w Lublinie. 16 kwietnia 2013 odbyła się premiera najnowszej płyty zespołu, zatytułowanej "X"[37][38][39][40][41][42][43].

19 czerwca 2013 roku, zespół wystąpił jako support Bon Jovi w PGE Arenie w Gdańsku. Jesienią tego samego roku rozpoczęła się trasa koncertowa Iry promująca najnowszą płytę.

1 października 2014 zespół zaczyna swoją jesienną trasę "Ira The Best of Akustycznie". W tym dniu zostaje nagrywany materiał koncertowy przeznaczony na płytę DVD Live Akustycznie. Ira wykonała swoje największe przeboje w wersji akustycznej z towarzyszeniem kameralnej orkiestry symfonicznej, a także nowy, promujący to wydawnictwo utwór "Miłość".

25 listopada będzie miała swoja premierę najnowsza płyta koncertowa "Ira – Akustycznie", w postaci płyty CD, a także w wersji deluxe CD+DVD. Bonusem na DVD jest film typu Making Of, zawierający sporo ciekawych wypowiedzi muzyków oraz kulisy całego zdarzenia.

Brzmienie zespołu[edytuj | edytuj kod]

W początkowej fazie istnienia zespołu Ira, wyraźnie widoczny był wpływ oraz fascynacja takimi zespołami jak Bon Jovi czy Mötley Crüe. Sami muzycy często w wywiadach podkreślali iż w tamtych czasach, muzyka która znalazła się na debiutanckim krążku grupy, nie była zbyt popularna. Słuchano wtedy głównie punka lub undergroundu. W grudniu 1989 roku zespół wydał swoją debiutancką płytę. Zawierała ona zbiór piosenek rażących komercyjną odmianą amerykańskiego heavy metalu spod znaku Bon Jovi. Album nie odniósł żadnego spektakularnego sukcesu, cechowała go dość amatorska produkcja oraz realizacja.

W czerwcu 1991 roku, czyli dwa lata po niezbyt udanym debiutanckim krążku, zespół wydał swój drugi krążek Mój dom. Był to album zupełnie inny od swej poprzedniczki. Przede wszystkim widać po brzmieniu krążka inspirację m.in. Guns N’ Roses, gdzie zespół łącząc melodyjnego rock'n'rolla z amerykańskim rockiem oraz hard rockiem wypracował swój własny charakterystyczny styl. Album cechuje duża różnorodność, od utworów brzmiących niemalże heavymetalowoowo po klasyczne rockowe ballady. Z pewnością duży wkład w to miał gitarzysta grupy Piotr Łukaszewski, który dołączając do zespołu pod koniec 1990 roku, wprowadził go w najnowszy styl techniki nagrywania, oraz sprzętu. Album w całości został nagrany w warszawskim studiu S-4 pod okiem producenta Leszka Kamińskiego. Gościnnie w utworze Come together wystąpili Czesław Niemen, Grzegorz Skawiński, Grzegorz Kupczyk oraz Janusz "Johny" Pyzowski.

Trzeci krążek zespołu zatytułowany po prostu 1993 nie przynosi żadnej radykalnej zmiany stylu. Brzmienie utworów stało się nieco cięższe, w porównaniu do poprzedniej płyty, utwory są ciekawiej rozbudowane. Podobnie jak i na albumie Mój dom także i na tym krążku utwory cechuje dość duża różnorodność. Od heavy metalowo brzmiącego Szatana skończywszy na rockowej balladzie Wiara połączonej z dźwiękami fortepianu. Gościnnie w tym utworze wystąpił Tomasz Bracichowicz, muzyk z drugiego składu grupy z 1989 roku. Krążek godnie powtórzył sukces płyty Mój dom, zyskując status złotej płyty.

Czwarty krążek grupy zatytułowany Znamię przynosi radykalną zmianę. Zespół postanawia odejść z dotychczasowego charakterystycznego stylu, i zmierza w zupełnie nowym kierunku. Utwory zawarte na płycie zyskują na ciężkości oraz drapieżności, zahaczając swym brzmieniem nawet o thrash metal oraz hardcore. Utwory w porównaniu do poprzednich dokonań są bardziej rozbudowane. Zespół na dobre rezygnuje także z klasycznych rockowych ballad. W muzyce zespołu widać fascynację takimi zespołami jak Led Zeppelin, Biohazard czy Metallica. Krążek ten znacznie obniżył wysokie loty zespołu, a u niektórych fanów nie uzyskał akceptacji, ze względu iż był "za ostry". Dziś na koncertach utwory z tego albumu najczęściej są pomijane.

Gitarzysta grupy Marcin Bracichowicz podczas koncertu w 2007 roku

Krążek Ogrody wydany we wrześniu 1995 roku, to swoista próba powrotu do sprawdzonych rozwiązań z płyty Mój dom. Utwory znów stają się bardziej melodyjne, powracają także klasyczne rockowe ballady. Zespół sięga po stare instrumenty w celu uzyskania jak najbardziej wiarygodnego klasycznego rockowego brzmienia. Płyta jednak sprzedaje się dość słabo, nie potrafi przekonać do siebie fanów. Brak jest także wyrazistych przebojów, tak jak to miało miejsce przy poprzednich płytach. Nie pomaga także dwumiesięczna trasa promująca płytę. Album ostatecznie okazuje się "niewypałem" i na skutek porażki związanej z jego sprzedażą, grupa zawiesza swoją działalność na siedem lat.

Wydana w 2002 roku po siedmioletniej przerwie płyta Tu i teraz to jak dotąd najlżejsza płyta w historii zespołu. Panuje na niej połączenie popu z melodyjnym rockiem. Zespół na dobre odchodzi od swego dawnego charakterystycznego stylu. Wśród 14 utworów zawartych na płycie, w żadnym nie ma także solówki gitarowej. Płyta zostaje nagrana już bez gitarzystów Płucisza oraz Łukaszewskiego. Ich miejsce zajmuje radomski gitarzysta Zbigniew Suski. Mimo to płyta pozyskuje wielu nowych fanów grupy i cieszy się sporym powodzeniem.

Wydana w 2004 roku płyta Ogień, to już zdecydowany zwrot w stronę muzycznych korzeni zespołu. Panuje na niej charakterystyczne dla zespołu mocne gitarowe niemalże hardrockowe brzmienie. Utwory ponownie zyskują na ciężkości brzmienia. Nie brakuje także miejsca dla ballad, z których zespół szczególnie zasłynął w pierwszej połowie lat 90-dziesiątych. Po raz pierwszy w swej historii płyta zostaje nagrana z udziałem trzech gitarzystów. Utwory z krążka cieszą się dużym powodzeniem na listach przebojów, a sama płyta zbiera pochlebne recenzje i cieszy się dużą popularnością. Utwór "Parę chwil" staję się utworem przewodnim serialu Egzamin z życia, a ballada Nie ma niepotrzebnych oficjalnym hymnem akcji Kotan Day 2004.

 Osobny artykuł: Londyn 08:15.

Po trzech latach przerwy zespół wydaje kolejny album studyjny, zatytułowany Londyn 08:15. Krążek zostaje nagrany z nowym gitarzystą Piotrem Koncą. Tym razem brzmienie ponowie zostaje złagodzone, utwory zawarte na albumie są różnorodne. Grupa ponownie odchodzi od swojego charakterystycznego mocnego brzmienia,na rzecz utworów bliższych brzmieniu z kręgu pop oraz pop rock .Produkcją krążka zajmują się radomscy muzycy Maciej Prusiński oraz Piotr Matysiak. Album wzbudza mieszane uczucia wśród fanów. Jedni zarzucają grupie komercjalizację,i odejście od dawnego stylu, inni natomiast są zadowoleni z płyty. Klimat zawarty na tym albumie, nawiązującego swym brzmieniem do klimatu jaki panował na płycie Tu i teraz z 2002 roku.

Pod koniec października 2009 Ira wydaje dziewiątą płytę studyjną 9. Ira tym albumem potwierdza swoją moc, siłę i porywczość. Na krążku umieszczono 11 piosenek. Krążek zaczyna się z ostrym pazurem, co potwierdzają to utwory Z dnia na dzień i Mój Bóg. Na płycie nie zabrakło także spojnych ballad, takich jak wielki hit zespołu Nie daj mi odejść, czy Druga miłość. W lipcu 2010 roku album został nominowany do nagrody Superjedynki w kategorii "Płyta rock". Piosenka "Dlaczego nic" dotarła do 2. miejsca listy Polish Airplay Chart. Album uzyskał status złotej płyty.

Muzycy[edytuj | edytuj kod]

Obecny skład zespołu[edytuj | edytuj kod]

Byli członkowie zespołu[edytuj | edytuj kod]

Muzycy koncertowi[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Czyżewski – gitara elektryczna (1992, 1993)
  • Tomasz Ciastko – gitara elektryczna (2001)

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dyskografia Iry.

Albumy studyjne[edytuj | edytuj kod]

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • 1988 – Wyróżnienie podczas występu na "OMPP" w Łodzi
  • 1988 – Wyróżnienie "CCCP" na Festiwal "POK W MUP" w Jarosławiu
  • 1988 – Laureat "złotej dziesiątki" podczas OMPP we Wrocławiu
  • 1988 – Wyróżnienie za utwór Zostań tu podczas występu na Festiwalu w Opolu
  • 1988 – Główna nagroda podczas występu na "Prezentacja-Estrada 88". Odebranie nagrody z rąk prof. A. Bardiniego
  • 1992 – Podsumowanie plebiscytu "Brum-Top". Ira znalazła się w trójce najlepszych kapel
  • 1993 – "Srebrna płyta" i zajęcie 2 miejsca w plebiscycie "OTTO 92"
  • 1993 – W podsumowaniu plebiscytu zorganizowanego przez magazyn Gitara i bas płyta 1993 rok zajęła drugie miejsce w kategorii "Najlepsza płyta gitarowa – Rock"
  • 1994 – W podsumowaniu plebiscytu zorganizowanego przez magazyn Gitara i bas płyta Znamię zajęła czwarte miejsce w kategorii "Najlepsza płyta gitarowa – Rock"
  • 2002 – Nominacja do nagrody Fryderyki 2002 w kategorii Album Roku – Rock za płytę Tu i teraz
  • 2002 – Nominacja do nagrody "Polskie Internetowe Nagrody Muzyczne 2002" w kategorii "Płyta roku", "Przebój", "Wokalista", "Zespół"
  • 2004 – Nominacja do nagrody Fryderyki 2004 w kategorii Album Roku – Rock za płytę Ogień
  • 2005 – Teledysk do utworu Parę chwil nominowany do najlepszej 10 teledysków 2005 roku przez portal Interia.pl
  • 2007 – Album Londyn 08:15 zajął 10 miejsce w kategorii "Płyta Roku" w zestawieniu miesięcznika Teraz Rock
  • 2008 – Nominacja do nagrody Superjedynki 2008 w kategoriach: "Zespół roku", "Przebój roku" oraz "Płyta roku"
  • 2010 – Zdobycie 3. miejsca w konkursie o Polski Hit Lata na Bydgoszcz Hit Festiwal 2010 z piosenką Dlaczego nic
  • 2010 – Wygrana w Opolu Superjedynek w kategorii zespół rock i płyta rock oraz Superjedynki Superjedynek[44]

Interpretacje[edytuj | edytuj kod]

W repertuarze grupy Ira znajduje się łącznie 12 coverów różnych wykonawców, którzy inspirowali zespół. Zespół grał covery nie tylko wykonawców zagranicznych, ale także polskich. Jednym z pierwszych coverów jaki zespół zaczął grać, był utwór Rock and roll all nite, z repertuaru grupy Kiss. Grany był on na przełomie 1991/1992 roku. Ostatni raz na żywo wykonany został podczas występu grupy na "Festiwalu Silmarile – Klejnoty Polskiego Rocka" w 1992 roku. Podczas koncertów w 1991, 1992 oraz 1993 roku, regularnie pojawiały się Knocking on heaven's door Boba Dylana, Hey Joe Jimiego Hendriksa (utwór znalazł się na koncertowej płycie Ira Live), Honky tonk womanRolling Stonesów, Come togetherBeatlesów (utwór został nagrany podczas sesji do płyty Mój dom, jednak na albumie ostatecznie się nie ukazał), oraz Highway to hellAC/DC. Zespół często grał także Matyldę grupy Test, oraz Oni zaraz przyjdą tu z repertuaru polskiej grupy Breakout (utwór znalazł się na koncertowej płycie zespołu, oraz został zagrany na żywo podczas występu na Festiwalu w Jarocinie w 1992 roku, oaz jubileuszowym koncercie z okazji 15-lecia w 2003 roku).

Podczas koncertów solowych, w 2000 oraz 2001 roku, wokalista Artur Gadowski bardzo często wykonywał utwór grupy Pink Floyd, Wish You were here. Od 2003 roku na koncertach grany jest cover grupy Shocking Blue pt.Venus (jego nową wersję zespół nagrał na płytę Ogień). Parę razy sporadycznie pojawił się także utwór Dylana Knocking on heaven's door. Od 2005 roku zespół wznowił na swych koncertach granie Come together oraz Highway to hell. Pojawił się także utwór Lenny'ego Kravitza Fly away, (lecz jest on sporadycznie grany na koncertach). Często pojawia się także Autobiografia z repertuaru grupy Perfect, którą zespół wykonał na Festiwalu w Opolu w 2005 roku. Podczas trasy koncertowej w 2006 roku do setlisty powrócił po dłuższej nieobecności utwór Come together.

Trasy koncertowe[edytuj | edytuj kod]

Czas trwania Promocja albumu Opis trasy
listopad 1987 – styczeń 1988
-
Pierwsze koncerty zespołu
kwiecień – czerwiec 1988
-
Koncerty zespołu na różnego rodzaju przeglądach
grudzień 1988
-
Trasa zespołu po ZSRR Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Koncerty w Moskwie, Kownie i Wilnie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
styczeń – luty 1990
Ira
Koncerty promujące debiutancką płytę. Trasa po Polsce
kwiecień – maj 1990
Ira
Trasa promująca płytę po ZSRR Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
czerwiec – lipiec 1991
Mój dom
Trasa odwołana
lipiec – wrzesień 1991
Mój dom
Nieoficjalna trasa promująca płytę Mój dom
styczeń – maj 1992
Mój dom
Oficjalna trasa promująca płytę Mój dom
lipiec – listopad 1992
-
Trasa koncertowa / klubowa
3 stycznia – 20 stycznia 1993
WOŚP
Trasa koncertowa wspólnie z Proletaryatem oraz Kobranocką
10 maja – czerwiec 1993
1993 rok
Trasa koncertowa promująca płytę 1993 rok (60 koncertów)
lipiec – sierpień 1993
1993 rok
Letnia trasa koncertowa
październik – grudzień 1993
-
Klubowa trasa koncertowa (Zarejestrowanie płyty Ira Live)
styczeń – luty 1994
Ira Live
Oficjalna trasa klubowa promująca płytę Ira Live
kwiecień – maj 1994
-
Letnia trasa koncertowa
1 września – październik 1994
Znamię
Oficjalna trasa koncertowa promująca płytę Znamię
? – maj 1995
-
Letnia trasa koncertowa
sierpień 1995
-
Trasa przedpremierowa (3 koncerty)
28 września – październik 1995
Ogrody
Oficjalna trasa koncertowa Ogrody
maj 1998
-
Trasa koncertowa po USA Stany Zjednoczone
luty 2001
-
Trasa koncertowa po USA Stany Zjednoczone
październik 2001
-
Trasa koncertowa po Kanadzie Kanada
18 stycznia – 28 lutego 2002
-
Trasa koncertowa pt. "Wracamy"
czerwiec – sierpień 2002
-
Letnie trasa koncertowa
6 października – 31 grudnia 2002
Tu i teraz
Oficjalna trasa koncertowa promująca płytę Tu i teraz
2 maja – 31 maja 2003
Tu i teraz
"Majowa trasa" (21 koncertów)
1 czerwca – 31 sierpnia 2003
-
"Letnia trasa koncertowa"
10 marca – 30 marca 2004
-
"Trasa przedpremierowa"
1 maja – wrzesień 2004
Ogień
Trasa koncertowa promująca płytę Ogień
14 października – 19 listopada 2004
Ogień
Trasa klubowa
1 marca – 17 kwietnia 2005
-
Trasa klubowa
30 kwietnia – lipiec 2005
-
Letnia trasa plenerowa
3 maja – sierpień 2006
-
Letnia trasa koncertowa
5 października – 25 listopada 2007
Londyn 08:15
Oficjalna trasa koncertowa promująca płytę Londyn 08:15
8 lutego – 22 lutego 2008
-
Trasa koncertowa "Z Żywcem"
6 marca – 26 kwietnia 2009
-
Trasa koncertowa "Ira Akustycznie"
12 lutego – 20 kwietnia 2012
-
Trasa koncertowa jubileuszowa "25 Lat"
20 października 2012 – 17 lutego 2013

1 października - 12 grudnia 2014

-
Akustycznie
Trasa koncertowa jubileuszowa "25 Lat"

Trasa koncertowa "Ira Akustycznie"

Ważniejsze koncerty[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Biografia na stronie Hard Rock Service (pol.). wrzesień 2003.
  2. Krzysztof Płatkowski: Biografia na stronie MusiQ.pl (pol.). musiq.pl.
  3. 3,0 3,1 3,2 Piosenka o rodzinnej miejscowości muzyka jego autorstwa. strawczyn.pl.
  4. IRA – Biografia. irarock.republika.pl.
  5. IRA – Biografia. ira.kw.pl.
  6. Biografia grupy. rmf.fm.
  7. Biografia grupy na stronie radia RMF FM. rmf.fm.
  8. 8,0 8,1 8,2 soho.pl: Biografia.
  9. soho.pl: Szczegółowa biografia grupy. 2004.
  10. Historia grupy 1987-2003. rockhard.pl.
  11. IRA – Biografia. irarock.republika.pl.
  12. Zespół IRA zakazany w Londynie. gazeta.pl. [dostęp 14 lipca 2006].
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 13,6 Matylda Pietrzykowska: Wywiad z Kubą Płuciszem. listopad/grudzień 93. [dostęp 2007].
  14. Wiesław Królikowski: Wywiad z IRA. 1994.
  15. Kuba Wojewódzki: Wywiad z Arturem Gadowskim. listopad/grudzień 93.
  16. Grzegorz Kalinowski: Wywiad z IRA. 1992.
  17. Igor Stefanowicz: Wywiad z Kubą Płuciszem. 1991.
  18. Grzegorz Turski: Wywiad z Piotrem Łukaszewskim. 1993.
  19. ira.kw.pl: Biografia grupy.
  20. Bartłomiej Biga: Wywiad z Arturem Gadowskim. 2004.
  21. 21,0 21,1 21,2 Marek Sierocki: Wywiad z IRA. 1993.
  22. Bravo: Artykuł OTTO 92. Marzec 1992.
  23. Tylko Rock: Wywiad z Kubą Płuciszem. Marzec 1993.
  24. Ewa Gassen =: Artykuł "Pięści w kieszeni". lipiec 1993.
  25. Wiesław Królikowski: Recenzja płyty. 1994.
  26. ira.com.pl: Biografia. 2004.
  27. Biografia Grzegorza Daronia. 2005.
  28. 28,0 28,1 Wiesław Królikowski: Wywiad z Kubą Płuciszem. 1994.
  29. Recenzja albumu według miesięcznika Tylko Rock. 1994.
  30. Wywiad z Piotrem Łukaszewskim Brum. 1994.
  31. Opis serialu w bazie filmpolski.pl.
  32. Wiesław Królikowski: Wywiad z IRA. 1995.
  33. ira.com.pl: Biografia grupy. 2003.
  34. IRA – historia (pol.). musiq.pl. [dostęp 2011-02-12].
  35. 35,0 35,1 Biografia Artura Gadowskiego.
  36. Pierwszy zlot przez rozpadem miał miejsce 24 sierpnia 1993 w Radomiu w klubie Idalin (powstał pamiątkowy film, wydano fanziny)
  37. KD: Nowa płyta zespołu IRA „X” już 16 kwietnia (pol.). W: X [on-line]. muzyka.onet.pl. [dostęp 2013-02-26].
  38. Nowa płyta zespołu IRA „X” już 16 kwietnia (pol.). W: X [on-line]. muzyka.dlastudenta.pl. [dostęp 2013-02-27].
  39. megafon.pl: IRA wyda "X" (pol.). W: X [on-line]. koncertomania.pl, 2013-02-27. [dostęp 2013-02-27].
  40. Bartosz Bieliński – DJ PIORUN: Nowa płyta zespołu IRA „X” już 16 kwietnia (pol.). W: X [on-line]. rapiszon.pl. [dostęp 2013-02-26].
  41. kasz: IRA: nowy album w kwietniu (pol.). W: X [on-line]. gadu-gadu.pl. [dostęp 2013-02-27].
  42. Dwupłytowa IRA z niespodziankami (pol.). W: X [on-line]. muzyka.interia.pl. [dostęp 2013-02-26].
  43. Cetin: IRA wyda płytę w kwietniu (pol.). W: X [on-line]. terazrock.pl. [dostęp 2013-02-26].
  44. SuperJedynki 2010 (pol.). festiwalopole.com. [dostęp 2010-09-12].
  45. Koncerty Iry na koncertomania.pl [dostęp 2010-12-31].

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 Z niewiadomych przyczyn na oficjalnej stronie zespołu widnieje błędny zapis nazwiska muzyka: Wawrzeńczuk.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]