ISU-152

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
ISU-152
Działo ISU-152 w muzeum czołgów w Kubince
Działo ISU-152 w muzeum czołgów w Kubince
Dane podstawowe
Państwo  ZSRR
Producent Zakłady Kirowskie w Czelabińsku, Zakłady Kirowskie w Leningradzie
Typ pojazdu działo pancerne
Trakcja gąsienicowa
Załoga 4 lub 5
Historia
Prototypy 1943
Produkcja 1943 - 1947
Wycofanie lata 70. XX w.
Egzemplarze 1885 (grudzień 1943 - maj 1945)

3242 (razem, do roku 1947)

Dane techniczne
Silnik 12-cylindrowy widlasty silnik diesla W-2IS o mocy 520 km (382 kW)

12-cylindrowy widlasty silnik diesla W-54K o mocy 520 km (382 kW) (ISU-152K)

Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 560 l (maksymalnie
(wewnętrzne zbiorniki paliwa)
920 l (ISU-152K, ISU-152M)
(wewnętrzne zbiorniki paliwa)
360 l (maksymalnie)
(cztery zewnętrzne zbiorniki paliwa, nie połączone z systemem paliwowym)
Pancerz spawany z płyt walcowanych
SU-152, ISU-152-2
60 - 120 mm
ISU-152 model 1945
320 mm (okolice działa)
90 - 160 mm
Długość 9,18 m
kadłuba: 6,77 m
Szerokość 3,07 m
Wysokość 2,48 m
Prześwit 470 mm (ISU-152)

450 mm (ISU-152 model 1945)

Masa 47,3 t
Moc jedn. 10,9 KM/tonę
Nacisk jedn. 0,81 kg/cm²
Osiągi
Prędkość na drodze: 37 km/h

w terenie: 15-20 km/h
na drodze: 40 km/h (ISU-152 model 1945, ISU-152K, ISU-152M)

Zasięg w terenie: 120 km

(z pełnymi zbiornikami zewnętrznymi)
na drodze: 170 km
(z pełnymi zbiornikami zewnętrznymi)
na drodze: 220 km
(z pełnymi zbiornikami zewnętrznymi)
na drodze: 670 km
(z pełnymi zbiornikami zewnętrznymi)
(ISU-152K, ISU-152M)

Pokonywanie przeszkód
Brody (głęb.) bez przygotowania: 1,30-1,50 m
Rowy (szer.) 2,50-2,70 m
Ściany (wys.) 1,00-1,20 m
Kąt podjazdu 36
Dane operacyjne
Uzbrojenie
152.4 mm haubico-armata ML-20S (zapas 21 pocisków) (ISU-152)

152.4 mm działo BL-8 lub BL-10 (zapas 21 pocisków) (ISU-152-2)
152.4 mm haubico-armata ML-20SM model 1944 (zapas 20 pocisków) (ISU-152 model 1945)

ISU-152, ISU-152-2, ISU-152K
karabin 12.7 x 108 mm DSzK (zapas 250 naboi - ISU-152, ISU-152-2) (zapas 300 naboi - ISU-152K)
ISU-152M
karabin 12.7 x 108 mm DSzKM (zapas 300 naboi)
ISU-152 model 1945
karabin 12.7 x 108 mm DSzK(zapas 300 naboi) karabin 12.7 x 108 mm DSzK sprzężony z działem

Użytkownicy
ZSRR, Finlandia, Chiny, Czechosłowacja, Korea Północna, Egipt, Polska
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

ISU-152 – ciężkie działo pancerne produkcji radzieckiej z okresu II wojny światowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki dział samobieżnych ISU-152 sięgają 24 stycznia 1943 roku - wtedy to pojawił się pierwszy pojazd należący do tej rodziny. Został oznaczony jako Obiekt 236 (Объект 236) i oparty był na tej samej koncepcji co późniejsze ISU-152. Wyprodukowano go w Fabryce nr. 100 w Czelabińsku. Tego samego dnia, kiedy został wyprodukowany - 24 stycznia, zdecydowano, że gotowy prototyp weźmie udział w testach artyleryjskich na poligonie czebarkulskim, oddalonym o 107 km od zakładów produkcyjnych w Czelabińsku. Próby zakończono 7 lutego 1943, a Obiekt 236 przeszedł je z pełnym sukcesem. W dniu 14 lutego pojazd został przyjęty i wprowadzony do produkcji pod oznaczeniem KW-14 (КВ-14). W kwietniu 1943 roku nakazano by używaną dotąd nazwę zmienić na SU-152 (СУ-152). W międzyczasie uznano, że pojazd należy zmodernizować, a dotychczasową bazę pojazdu SU-152, jaką był czołg KW-1S, zmienić na nowszy model ciężkiego czołgu - IS. 25 maja 1943 roku, krótko po wdrożeniu tej zmiany, administracja fabryki Nr. 100 zarządziła rozpoczęcie modernizacji SU-152, która głównie polegała na zwiększeniu opancerzenia, a także innych poprawkach. Modernizacje rozpoczęły się w lipcu 1943 roku, pod nadzorem Żoziefa Jakowlewicza Kotina (naczelnego projektanta sowieckich ciężkich czołgów) oraz Grigorija Nikołajewicza Moskwina (projektanta głównego działa samobieżnego). Około miesiąc po zatwierdzeniu ulepszeń konstrukcji, pierwszy zmodernizowany prototyp był już gotowy. Został oznaczony IS-152 (ИС-152). Doświadczenia przeprowadzone przez fabrykę we wrześniu 1943 roku ujawniły jednak szereg różnego rodzaju uchybień projektu, które spowodowały, że prototyp wysłano do poprawy. W październiku 1943 drugi (inny) zmodernizowany wariant, oznaczony jako Obiekt 241 (Объект 241) był już gotowy. Pod wieloma względami był lepszy od swojego poprzednika - IS-152, który nie przeszedł wewnętrznych testów. Próby fabryczne rozpoczęto jeszcze w tym samym miesiącu na Gorochowieckim Poligonie Artyleryjskim. W dniu 6 listopada 1943 roku zaakceptowano poprawioną wersję oraz nadano jej nowe oznaczenie - ISU-152 (ИСУ-152). Produkcję seryjną nowego działa samobieżnego, które miało zastąpić swojego poprzednika - SU-152, rozpoczęto w grudniu w Zakładach Kirowskich w Czelabińsku[1][2].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Produkcja dział ISU-152 rozpoczęła się w połowie 1943 roku w Zakładach Kirowskich w Czelabińsku. Do jednostek nowe wozy trafiły w listopadzie 1943 roku. Na większą skalę produkcja ruszyła w roku 1944, kiedy wyprodukowano ok. 1000 dział.

Działa ISU-152 znalazły się w uzbrojeniu ludowego Wojska Polskiego. Pewną ich liczbę otrzymał 13 pułk artylerii samobieżnej. Większa liczba dotarła do Polski po zakończeniu wojny. Pozostawały w uzbrojeniu do początku lat 60.

ISU-152 okazało się bardzo przydatne jako niszczyciel czołgów (pocisk przeciwbetonowy mógł dosłownie rozerwać każdy czołg, nawet Tygrysa)[potrzebne źródło], działo bezpośredniego wsparcia. Wadą była zbyt mała ilość zabieranej amunicji co w tego rodzaju pojazdach stanowiło duży kłopot.

Warianty[edytuj | edytuj kod]

ISU-152[edytuj | edytuj kod]

152,4mm haubica ML-20S M1937 montowana w działach samobieżnych ISU-152

Wariant podstawowy, skonstruowany w 1943 roku. Nosił fabryczne oznaczenie - Obiekt 241 (Объект 241). Był uzbrojony w haubicę ML-20S (МЛ-20С) kalibru 152,4 mm, której lufa mierzyła około 4,2 metra (27,9 kalibrów). Działo samobieżne mogło być zaopatrzone w 21 sztuk dwuczęściowej (łuska i ładunek bojowy) amunicji przeciwpancernej i odłamkowo-burzącej. Działo miało zasięg ognia skutecznego wynoszący maksymalnie 6 200 metrów. Pocisk przeciwpancerny ważył 48,78 kg, jego prędkość wylotowa wynosiła 600 m/s. Penetrował płytę pancerza typu RHA (Rolled Homogeneous Armor) o grubości 125 mm, nachyloną pod kątem 90° z odległości 500 metrów. Pierwsze zmiany dotyczyły działa, liczby włazów oraz grubości pancerza, a opierały się one na czołgach ciężkich: IS-1, IS-2 lub IS-2 model 1944. W kolejnych modyfikacjach zwiększono grubość osłony działa, zwiększono objętość zbiorników paliwa itp. Do maja roku 1944 jako główne uzbrojenie używano 152,4 mm haubicy ML-20 model 1937, z szybkostrzelnością wynoszącą 2-3 strz./min. Wczesne wersje miały trzy włazy na dachu nadbudówki oraz jeden awaryjny luk w dolnej części kadłuba, za siedzeniem kierowcy. Później dodano czwarty, okrągły właz na dachu nadbudówki po prawej stronie, obok prostokątnego włazu znajdującego się po lewej stronie. W późniejszej modyfikacji ISU-152, z nowszym działem o nieznacznie dłuższej lufie (4,9 m - 32,3 kalibrów); maksymalna donośność zwiększyła się do 13 000 metrów.

ISU-152-2[edytuj | edytuj kod]

W 1944 roku skonstruowano tylko jeden prototyp tego wariantu działa samobieżnego ISU-152. W kwietniu 1944 r., próbując zwiększyć siłę ognia ISU-152, opracowano nowy wariant działa samobieżnego o dużej mocy, oznaczony jako ISU-152BM (ИСУ-152БМ) (ISU-152BM), czasami także jako ISU-152BM-1 lub ISU-152-1. "BM" ("БМ") w nazwie oznaczało "Большой Мощности" ("Dużej mocy"). Głównym powodem powstania koncepcji wzmocnionego działa samobieżnego była walka przeciwko dobrze opancerzonym niszczycielom czołgów - Ferdinand czy Jagdtiger. ISU-152-2 został uzbrojony w 152,4 mm działo BL-8 (БЛ-8), które w przeciwieństwie do ISU-152 nie było haubicą. Donośność działa wynosiła 18 500 metrów. Działo samobieżne mogło być zaopatrzone w 21 sztuk dwuczęściowej (łuska i ładunek bojowy) amunicji. Długość całkowita działa wynosiła niecałe 8 metrów, natomiast lufa miała długość 7 metrów (46 kalibrów). Pocisk przeciwpancerny ważył 48,78 kg, a jego prędkość wylotowa wynosiła 850 m/s. Fabrycznie pojazd oznaczony był jako Obiekt 246 (Объект 246). Silnik, skrzynia biegów, układ jezdny i elektronika pochodziły z ISU-122. Podczas testów zamontowane działo uzyskało niezadowalające oceny: było trudne do obsługi przez załogę, niezadowalająco funkcjonował hamulec wylotowy,itp. Ponadto zbyt długa lufa znacząco ograniczała zwrotność pojazdu. W sierpniu 1944 działo BL-8 zastąpiono przez jego ulepszoną wersję: 152,4 mm długolufowe działo BL-10 (БЛ-10), w którym zmodernizowano hamulec wylotowy oraz zmieniono mechanizm zamkowy. Oprócz tych zmian działa nie różniły się między sobą. Wariant z nowym działem oznaczono jako ISU-152-2 (ИСУ-152-2) (ISU-152-2). Fabrycznie oznaczono go jako Obiekt 247 (Объект 247). Podczas prób wykryto kolejne defekty nowego pojazdu i pomimo dalszych prób ich wyeliminowania ISU-152-2 nigdy nie został wprowadzony do produkcji seryjnej. Dziś prototyp samobieżnego działa wchodzi w skład ekspozycji Muzeum Czołgów w Kubince.

ISU-152 model 1945 (Obiekt 704)[edytuj | edytuj kod]

Powstał jeden prototyp tego działa samobieżnego, skonstruowany w 1945 roku. Do jego stworzenia użyto części z czołgów IS-2 oraz IS-3. Całkowita wysokość działa samobieżnego została zredukowana do 2240 mm, co wpłynęło na zwiększenie szerokości kadłuba. Model 1945 nosił fabryczne określenie Obiekt 704 (Объект 704). Zamontowano w nim haubicę ML-20SM model 1944 (МЛ-20СМ обр. 1944 г.), o kalibrze 152,4 mm, którego długość przekraczała 4,5 metra (29,6 kalibrów). Działo nie posiadało hamulca wylotowego, co dodatkowo zwiększyło siłę ognia. Zasięg wynosił 13 000 metrów. Działo samobieżne mogło być zaopatrzone w 20 sztuk dwuczęściowej (łuska i ładunek bojowy) amunicji przeciwpancernej i odłamkowo-burzącej. Pocisk przeciwpancerny ważył 48,78 kg, a jego prędkość wylotowa wynosiła 655 m/s. Szybkostrzelność działa wynosiła 1-2 strz./min.
ISU-152 model 1945 miał cztery włazy na dachu nadbudówki oraz jeden ewakuacyjny w dolnej części kadłuba, za siedzeniem kierowcy. Obiekt 704 posiadał dwa zewnętrzne zbiorniki paliwa nie połączone z układem paliwowym, które mieściły po 90 litrów paliwa każdy. Jako uzbrojenie dodatkowe służyły dwa karabiny maszynowe DSzK, strzelające pociskami 12,7 x 108 mm – jeden służący jako broń przeciwlotnicza, drugi natomiast był sprzężony z działem.

Bezpieczeństwo załogi zwiększono poprzez pogrubienie pancerza, oraz jego silne nachylenie. Na przykład w miejscu, gdzie osłona działa łączyła się z kadłubem pancerz miał grubość 320 mm. ISU-152 model 1945 (ИСУ-152 обр. 1945 г.) był najlepiej opancerzonym ze wszystkich fabrycznych jak i prototypowych sowieckich dział samobieżnych produkowanych podczas II wojny światowej. Jednak nachylenie pancerza w połączeniu ze wzrostem odrzutu broni z powodu braku hamulca wylotowego znacznie skomplikowało pracę załogi i właśnie z tych względów nie zdecydowano na skierowanie Obiektu 704 do produkcji seryjnej. Dziś prototyp tego działa samobieżnego jest prezentowany na wystawie w Muzeum Czołgów w Kubince[3][4].

ISU-152K[edytuj | edytuj kod]

ISU-152K na Placu Zwycięstwa w Moskwie, Rosja

Zmodernizowany wariant działa samobieżnego ISU-152, opracowany w 1953 roku. Użyty w nim silnik pochodził z czołgu T-54; posiadał systemem chłodzenia oraz nagrzewnicę. Pojemność głównego wewnętrznego zbiornika paliwa, została zwiększona do 920 litrów, co zaowocowało zwiększeniem zasięgu pojazdu do 500 km na drodze. Zapas amunicji zwiększono do 30 pocisków. Stało się to możliwe dzięki usunięciu dodatkowego wewnętrznego zbiornika paliwa, umieszczonego w przedziale załogi. Działo miało maksymalny zasięg ognia skutecznego wynoszący 13 000 metrów. ISU-152K otrzymał także nową wieżyczkę dowódcy oraz nowe celowniki. Pojazd nosił oznaczenie fabryczne Obiekt 241k (Объект 241К). Układ jezdny używał wielu elementów pochodzących z czołgu T-10. Osłona działa miała dodatkowy pierścień pancerny. Miało to polepszyć ochronę przyrządów celowniczych. Niektóre z ISU-152K otrzymały dodatkowe płyty pancerne o grubości 15 mm dospawane na 60 mm pancerz. Modernizacje zostały przeprowadzone w Zakładach Kirowskich w Leningradzie.

ISU-152M[edytuj | edytuj kod]

Rozmieszczenie załogi działa samobieżnego ISU-152
1 - Kierowca
2 - Dowódca
3 - Celowniczy
4 - Ładowniczy (1)
5 - Ładowniczy (2)

Ostatnia modernizacja ISU-152, przeprowadzona w 1959 roku w Zakładach Kirowskich w Czelabińsku. Modernizacja była przeprowadzana równolegle z programem unowocześniania czołgu ciężkiego IS-2 (IS-2M). W ISU-152M zastosowano wiele elementów zastosowanych w nowym wariancie czołgu. ISU-152M nosił oznaczenie fabryczne Obiekt 241M (Объект 241М). Innowacjami zastosowanymi w tym wariancie były: przyrządy celownicze z wbudowanym noktowizorem (co umożliwiało walkę w nocy), zwiększono zapas amunicji do karabinu maszynowego DSzK kal. 12.7 mm. Wprowadzono także szereg usprawnień do systemu napędowego pojazdu. Posiadał ten sam model wieżyczki dowódcy, jaki został zamontowany w poprzedniej wersji - ISU-152K. Kolejnymi podobieństwami do poprzednika były: ten sam rodzaj wewnętrznego 920-litrowego zbiornika paliwa oraz ten sam zapas amunicji (30 sztuk). Maksymalny zasięg ognia skutecznego działa wynosił 13 000 metrów. Pierścień zwiększający ochronę przyrządów celowniczych zastosowano także i w tym wariancie. Dodatkowo zwiększono grubość pancerza przedniego poprzez dospawanie płyty pancernej. ISU-152M posiadał ten sam silnik (V-54K), co wariant poprzedni - zrezygnowano jednak z systemu chłodzenia, przy czym nagrzewnica występowała nadal[5].

W muzeach[edytuj | edytuj kod]

Pojazdy ISU-152 są eksponowane w następujących polskich muzeach

Przypisy