IX symfonia Beethovena

Fragment rękopisu IX Symfonii

IX Symfonia d-moll op. 125 Ludwiga van Beethovena - ostatnia ukończona symfonia tego kompozytora i zarazem jedno z najsłynniejszych i najwybitniejszych dzieł muzyki poważnej. Znana także jako "Symfonia radości", popularna jest głównie dzięki finałowej kantacie do słów "Ody do radości" Friedricha von Schillera.

Była pierwszą w historii symfonią wokalno-instrumentalną, tzn. symfonią z udziałem głosu ludzkiego.

Dedykacja

Beethoven zadedykował dzieło królowi pruskiemu, Fryderykowi Wilhelmowi III.

Premiera

Symfonia została po raz pierwszy wykonana publicznie 7 maja 1824 roku w Wiedniu. Jej premiera spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności. Beethoven, który z powodu całkowitej głuchoty nie był już w stanie dyrygować swoim dziełem, stał podczas koncertu za plecami dyrygenta, tyłem do publiczności. Nie mógł zatem zauważyć burzliwych owacji po zakończeniu utworu. Według anegdoty, podeszła do niego wówczas śpiewaczka Karolina Unger i odwróciła go w stronę publiczności, a kompozytor bardzo się wzruszył. Ówczesny świat muzyczny krytycznie jednak odniósł się do dzieła. Zelter wyraził się: "[Beethoven] to geniusz, który obwiesza błyskotkami prosię", Mendelssohn z kolei stwierdził, że "jest to muzyka napisana na Wielki Wtorek przez pijanego".

Budowa

Symfonia składa się z czterech części:

1. Allegro ma non troppo, un poco maestoso (d-moll)
2. Allegro vivace (d-moll)
3. Adagio molto e cantabile – Andante moderato (B-dur)
4. Presto – Allegro assai – Andante maestoso – Allegro energico, sempre ben marcato – Allegro ma non tanto – Prestissimo (d-moll/D-dur)

W finale symfonii Beethoven umieścił kantatę do słów wiersza "Oda do radości" Friedricha von Schillera. Aranżację fragmentu finału przyjęto jako hymn Rady Europy, a w 1986 przyjęła ją jako swój hymn Unia Europejska.

Niekiedy, zwłaszcza w nagraniach, finał dzielony bywa na część czysto instrumentalną oraz część instrumentalno-wokalną (rozpoczynającą się tuż przed słowami "O Freunde, nicht diese Töne!"); wówczas symfonia posiada 5 części.

Łączny czas trwania utworu to zazwyczaj nieco ponad 70 minut.

Obsada

Dzieło zostało napisane na podwójne flety, oboje, klarnety, fagoty, trąbki, 3 puzony, 4 rogi i kotły. W czwartej części dochodzą: flet piccolo, kontrafagot, trójkąt, talerze perkusyjne oraz bęben. Partie wokalne: sopran, alt, tenor, baryton, chór.

Ciekawostki

• Fragmenty IX symfonii są często wykorzystywane jako muzyka filmowa, m.in. w Mechanicznej pomarańczy Stanleya Kubricka czy Kornblumenblau Leszka Wosiewicza.
• W 1989 roku Leonard Bernstein poprowadził w Berlinie koncert z okazji zburzenia muru berlińskiego, w którym słowa „Oda do radości” sparafrazowano na „Oda do wolności” (oryg. Freude na Freiheit).
• Rękopis utworu, sprzedany za 2,1 mln funtów (równowartość 3,4 mln dolarów) w 2003 roku na aukcji w Londynie, stał się jednym z najdroższych na świecie.
• Istnieją przypuszczenia, że całkowity czas wykonania dzieła (ponad 70 minut) wpłynął na ustalenie pierwotnej pojemności płyty kompaktowej przez jej twórców, koncerny Philips i Sony, choć inne źródła zaprzeczają tej tezie

Zobacz też

• Hymn Europy