I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie
Nowodworek.JPG
Semper in altum
(Zawsze wzwyż)
Typ szkoły Liceum Ogólnokształcące
Patron szkoły Bartłomiej Nowodworski
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Data założenia 1588
Liczba uczniów 869
Dyrektor Tomasz Malicki
Wicedyrektorzy Urszula Mroczek-Gula (ds. dydaktycznych), Małgorzata Horbaczewska (ds. wychowawczych)
Adres Pl. Na Groblach 9, Kraków
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie
I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie
I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie
Ziemia 50°03′25″N 19°56′00″E/50,056944 19,933333
Strona internetowa szkoły
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie (znane również jako Kolegium Nowodworskie lub Nowodworek, w latach 1818–1928 Gimnazjum św. Anny) – jedna z najstarszych istniejących i nieprzerwanie działających w Polsce szkół średnich o charakterze świeckim[1]. Patronem szkoły jest Bartłomiej Nowodworski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Szkoła została powołana uchwałą senatu Akademii Krakowskiej (dzisiejszego Uniwersytetu Jagiellońskiego) 5 maja 1586 jako Collegium Nowodworskiego. Była ta część reformy systemu nauczania podstawowego przeprowadzonej przez rektora Akademii Krakowskiej Piotra z Gorczyna. Jej celem było wyrównanie i uzupełnienie wiedzy przyszłych studentów Akademii.

Gimnazjum zostało otwarte w 1588 roku. Początkowo mieściło się w Bursie Jerozolimskiej u zbiegu Gołębiej i Jagiellońskiej. Szkoła funkcjonowała dzięki zapisom sekretarza królewskiego i rycerza pochodzącego z Tucholi Bartłomieja Nowodworskiego, który w 1617 przekazał olbrzymią, jak na owe czasy, sumę 15 tysięcy złotych. Drugim darczyńcą został w 1638 sekretarz królewski, nauczyciel Władysława IV i Jana Kazimierza, ks. Gabriel Prewancy-Władysławski. Dlatego też szkoła była znana jako Szkoła Nowodworska lub Władysławsko-Nowodworska. Dzięki niemu w latach 1639–1643 wybudowano naprzeciw kościoła św. Anny nowy budynek szkoły zaprojektowany przez Jana Leitnera (Collegium Nowodworscianum, ob. Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego), która od tej pory nazywana była Nowodworsko-Władysławską. W XVII w. kolegium było najlepszą tego typu szkołą w kraju i przewyższała zdecydowanie pod względem poziomu popularne w Polsce kolegia jezuickie. Właśnie w okresie apogeum rozwoju szkoły, naukę w niej odbywali bracia Jan i Marek Sobiescy (1640–1643)[2]. Szkoła została zreformowana w 1777 przez Hugo Kołłątaja.

W 1818 roku w amfiteatrze szkolnym została ogłoszona konstytucja Rzeczypospolitej Krakowskiej. Tu, do 1846 roku, zbierała się Izba Reprezentantów (będąca odpowiednikiem sejmu) Wolnego Miasta Krakowa. W 1818 z inicjatywy Austriaków szkoła otrzymała nowe imię – św. Anny i pozostała przy nim aż do 1928, kiedy przywrócono pierwszego patrona, Bartłomieja Nowodoworskiego.

Od 1898 roku szkoła mieści się przy placu Na Groblach 9. Budynek ten powstał w latach 1897–1899, a został zaprojektowany w 1896 roku przez Józefa Sarego[3]. W jej herbie jest krzyż maltański – Nowodworski służył bowiem w Zakonie Kawalerów Maltańskich.

Szkołę odwiedzało wielu znakomitych gości, a wśród nich: król Stanisław August Poniatowski, król saski Fryderyk August, cesarz Franciszek Józef.

W 1938 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki nadał szkole Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski[4], natomiast w roku 1988 szkoła została odznaczona Krzyżem Komandorskim OOP[5].

I LO jest jedyną w Krakowie szkołą z klasą o profilu klasycznym, z nauką łaciny i greki. Istnieje ona od 1980 r, powstała dzięki staraniom krakowskiego filologa klasycznego Kazimierza Korusa. Uczniowie klasy klasycznej reprezentują szkołę na olimpiadzie języka łacińskiego i kultury antycznej (w roku 2008 do etapu centralnego zakwalifikowało się 18 osób).

Organizacje szkolne[edytuj | edytuj kod]

Przy szkole od roku 1986 działa Chór Nowodworski. Pierwotnie kierował nim Zbigniew Toffel, zaś od 1992 roku dyrygentem chóru jest Ryszard Źróbek. Każdego roku do zespołu rekrutowani są nowo przyjęci do szkoły Nowodworczycy, a należeć do niego może każdy, kto wyrazi taką wolę i pomyślnie przebrnie przez obowiązkowe przesłuchania. Chór Nowodworski koncertuje w całej Polsce i Europie – a także i poza nią. Zrzesza około 100 Nowodworczyków.

Na terenie szkoły działa jedna z najstarszych drużyn harcerskich w Polsce, Szczep Szarej Siódemki im. gen. Mariusza Zaruskiego (ZHR), tzw. Szara Siódemka. Należy ona do Unii Najstarszych Drużyn Harcerskich Rzeczypospolitej.

Hymn szkoły[edytuj | edytuj kod]

Hymnem I LO w Krakowie jest kompozycja dyrygenta chóru szkolnego, Ryszarda Źróbka, ułożona w 2007 do słów Ludomiła Germana, z okazji zbliżającego się Jubileuszu 420-lecia Nowodworka, obchodzonego w 2008.

Hymn I LO im. B. Nowodworskiego w Krakowie

Pozdrowiona bądź, Ty starodawna
Mężnych dzielnych serc kolebko sławna!
Hartuj młódź na twardy życia znój,
Zapał budź, miłości wątek snuj.
Wiedzę krzew, Ojczyźnie wiernie służ,
Niech Cię Bóg od groźnych strzeże burz.
Święty żar niech w murach Twoich pała,
W długi wiek niech kwitnie Twoja chwała!

Do tych samych słów Władysław Żeleński skomponował w 1888 Kantatę z okazji 350-lecia Gimnazjum św. Anny.

Wybrani uczniowie[edytuj | edytuj kod]

Wiek XVII Wiek XVIII Wiek XIX Wiek XX
Wespazjan Kochowski – historyk, poeta Wojciech Bogusławski – aktor, reżyser, dramaturg Władysław Ludwik Anczyc – poeta Stefan Banach – matematyk
Jan III Sobieski – król Polski Jędrzej Śniadecki – lekarz, biolog, chemik, filozof Michał Bałucki – pisarz Rafał Barycz – architekt
Marek Sobieski – magnat, brat Jana Stanisław Trembecki – poeta Józef Bem – generał Małgorzata Bela – aktorka
Tadeusz Boy-Żeleński – pisarz, tłumacz Jerzy Bielecki – więzień Auschwitz, działacz AK
Kazimierz Chłędowski – pisarz, satyryk, historyk kultury, polityk Tomasz Bieroń – tłumacz
Joseph Conrad – pisarz Mieczysław Czuma – dziennikarz, publicysta, poeta
Ignacy Daszyński – polityk, premier II RP Walery Goetel – geolog
Władysław Ekielski – architekt Andrzej Hałaciński – wojskowy
Stanisław Estreicher – historyk prawa, bibliograf Gustaw Holoubek – aktor, reżyser
Bronisław Gustawicz – krajoznawca, taternik Antoni Kępiński – psychiatra
Franciszek Hodur – biskup i organizator PNKK Józef Korpanty – filolog klasyczny
Józef Kenig – dziennikarz Jalu Kurek – pisarz
Jan Kowalczyk – astronom Wilhelm Lawicz-Liszka – wojskowy
Władysław Łuszczkiewicz – malarz, historyk sztuki Karol Lenczowski – oficer wojskowy
Jan Matejko – malarz Adam Małkiewicz – historyk, historyk sztuki, teoretyk architektury nowożytnej
Józef Mehoffer – malarz Roman Młodkowski – dziennikarz
Kazimierz Nitsch – dialektolog Sławomir Mrożek – pisarz
Ignacy Pick – generał Juliusz Osterwa – aktor
Kazimierz Przerwa-Tetmajer – poeta Maria Peszek – piosenkarka, aktorka
Lucjan Rydel (poeta) – pisarz, poeta Jan Rybicki – tłumacz
Franciszek Stefczyk – działacz społeczny, inicjator SKOK-ów Leon Schiller – reżyser
Andrzej Szeptyckigreckokatolicki metropolita lwowski Stanisław Stabryła – filolog klasyczny
Stanisław Szeptyckigenerał broni Wojska Polskiego Antoni Staich – wojskowy
Jerzy Barthel de Weydenthal – dyplomata Stanisław Szeligowski – astronom
Stanisław Wyspiański – poeta, malarz Władysław Szostak – prawnik, politolog
Jerzy Vetulani – farmakolog, biochemik

Wybrani nauczyciele[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jan Adamczewski, Mała encyklopedia Krakowa, Kraków 1996, s. 77.
  2. O edukacji braci Sobieskich w Kolegium Nowodworskiego. W: Zbigniew Wójcik: Jan Sobieski: 1629–1696. Warszawa: 1983, s. 35–38 i 42.
  3. Charakterystyka I LO. I LO w Krakowie. [dostęp 2014-10-16].
  4. Zarządzenie o nadaniu Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski. M.P. z 1938 r. Nr 258, poz. 593.
  5. Uchwała Rady Państwa z dnia 29 czerwca 1988 r. w sprawie nadania orderów społecznym zbiorowościom. M.P. z 1988 r. Nr 21, poz. 190.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • 420 lat Szkół Nowodworskich. Wydanie Jubileuszowe, red. T. Graff, G. Urbanek, Kraków 2008.
  • H. Barycz, Historia Szkół Nowodworskich. Od założenia do reformy H. Kołłątaja, Kraków 1988.
  • J. Bąk, Semper in altum. Z Dziejów Szkół Nowodworskich, Kraków 1976.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]