I wojna północna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
I wojna północna
wojna siedmioletnia
Fredrik II conqueres Älvsborg 1563.jpg
Fryderyk II Oldenburg zdobywa Älvsborg
Czas 1563 - 1570
Miejsce Europa
Terytorium Inflanty
Wynik nierozstrzygnięta
Strony konfliktu
Herb Rzeczypospolitej Obojga Narodow.svg I Rzeczpospolita
Dania okresowo Dania-Norwegia
Flag of the Free City of Lübeck.svg Lubeka
Coat of arms of Russia in 1625.PNG Carstwo Rosyjskie
Szwecja okresowo Szwecja
Dowódcy
Zygmunt II August
Fryderyk II Oldenburg
Iwan IV Groźny
Eryk XIV Waza

I wojna północna (1563-1570) zwana też wojną siedmioletnią – konflikt zbrojny pomiędzy Rzecząpospolitą (do 1569 Koroną Królestwa Polskiego i Wielkim Księstwem Litewskim), Szwecją, Carstwem Rosyjskim, Danią i Lubeką o podział Inflant oraz hegemonię na Morzu Bałtyckim, tzw. Dominium Maris Baltici.

W 1558 wybuchła wojna litewsko-rosyjska. Sojusz polsko-duński był odpowiedzią na porozumienia rosyjsko-szwedzkie. Rezultatem wojny było przyłączenie części Inflant do Rzeczypospolitej oraz zachowanie Księstwa Kurlandii i Semigalii, sekularyzowanego państwa zakonu kawalerów mieczowych jako lenna polskiego.

Pierwszym świeckim władcą Kurlandii został Gotthard Kettler, ostatni wielki mistrz zakonu kawalerów mieczowych, który na podstawie umowy zawartej z Zygmuntem Augustem zrzucił szatę zakonną i sekularyzował swoje państwo. W 1561 złożył mu hołd lenny w Wilnie. Dorpat przypadł Moskwie, Estonia Szwecji, a wyspy Ozylia i Dagö objęła w posiadanie Dania. W roku 1563 Szwedzi zdołali opanować Dagö, skąd dokonywali wypadów na Ozylię.

W trakcie trwania tych zmagań doszło do poważnego zatargu między królem Zygmuntem Augustem, a Radą Miejską Gdańska, która nie chciała zaakceptować działalności kaprów królewskich i Komisji Morskiej. W roku 1568 władze miasta uwięziły, a następnie skazały na śmierć i kazały ściąć 11 kaprów, co Zygmunt August uznał za obrazę majestatu, tym bardziej, że komisarze królewscy, przybyli dla przeprowadzenia śledztwa, nie zostali do miasta wpuszczeni. W odpowiedzi król nakazał uwięzienie gdańskich burmistrzów i wysłał do Gdańska drugą komisję, która potraktowała miasto dość ostro.

W 1570 Dania i Szwecja zawarły pokój w Szczecinie, a Polska i państwo Moskiewskie podpisały w Moskwie rozejm. Tym samym nie rozstrzygnięto definitywnie sporu o Dominium Maris Baltici. Po śmierci króla Zygmunta Augusta w roku 1572 Rzeczpospolita przestała się w tym sporze na wiele lat liczyć.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Edmund Cieślak [red.]: Historia Gdańska, Tom II 1454-1655. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1982. ISBN 83-215-3244-6.
  • Jan Lewandowski: Historia Estonii. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002. ISBN 83-04-04528-1.
  • Wacław Odyniec: Dzieje Prus Królewskich 1454-1772. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972.