I wojna z karlistami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Estandarte real de 1833-1868 y 1875-1931.svg Wojny karlistowskie Coa Illustration Cross Carlist.svg

I wojna z karlistami (1833-1839) - Alsasua (1834) - Alegria de Alara (1834) - Venta de Echavarri (1834) - Mendaza (1834) - Arquijas (1834) - Arquijas (1835) - Artaza (1835) - Mendigorria (1835) - Arlaban (1836) - Terapegui (1836) - Villarrobledo (1836) - Majoceite (1836) - Luchana (1836) - Oriamendi (1837) - Huesca (1837) - Villar de los Navarros (1837) - Aranzueque (1837) - Maella (1838) - Penacerrada (1838) - Ramales (1839) - II wojna z karlistami (1846-1849) - III wojna z karlistami (1873-1876) - Trevino (1875)

Wojna karlistowska – trwający w latach 1833-1839 konflikt zbrojny w północnej i północno-wschodniej Hiszpanii pomiędzy wojskami wiernymi rządowi i Izabeli II a siłami popierającymi stryja Izabeli Don Carlosa (karlistami).

Wybuch wojny był wypadkową dwóch wydarzeń, które miały znaczny wpływ na polityczną historię Hiszpanii pierwszego trzydziestolecia XIX wieku. Pierwszym z nich była narastająca od czasu upadku Napoleona I liberalizacja (równoznaczna ze zmniejszeniem znaczenia kościoła katolickiego) oraz próby centralizacji władzy, a tym samym utraty określonych swobód przez ludność wiejską. Drugim było ustanowienie przez króla Hiszpanii Ferdynanda VII swoim następcą kobiety – swojej niepełnoletniej córki Izabeli. Regentką na czas niepełnoletności tej ostatniej miała zostać jej matka Maria Krystyna. Tym samym od dziedziczenia tronu został odsunięty królewski brat Karol (Don Carlos), po którego stronie opowiedziała się ludność wiejska północnych regionów Hiszpanii, a (wraz z dalszymi reformami liberalnymi rządu w Madrycie) także kler – głownie wiejski.

Za moment wybuchu wojny przyjmuje się dzień 3 października 1833 (cztery dni po śmierci króla Ferdynanda VII), gdy w mieście Talavera de la Reina zgromadzeni tam zwolennicy tradycyjnych, konserwatywnych rządów obwołali królem Karola. Wojna objęła swoim zasięgiem głównie prowincje północnej Hiszpanii – przede wszystkim Baskonię, Nawarrę, Katalonię i Aragonię, choć z racji braku poparcia mieszczan nie objęła większych miast i ograniczyła się do terenów wiejskich. Po początkowych sukcesach (w dwóch pierwszych latach walk) siły karlistowskie – po śmierci uzdolnionego dowódcy Tomása de Zumalacárregui oraz niepowodzeniu w zdobyciu, obleganego od dłuższego czasu, Bilbao – choć starały się rozszerzyć teren walk (wyprawa do prowincji południowych Miguela Gómeza Damasa w 1836 oraz podejście pod Madryt wojsk pod komendą samego Don Carlosa w 1837), od 1838 przeszły do zdecydowanej defensywy. Wojska rządowe pod komendą Baldomero Espartero w sile 100 tysięcy żołnierzy zdecydowanie przeważało nad dysponującymi 32 tysiącami podkomendnymi Don Carlosa, co w połączeniu z brutalnymi działaniami tych pierwszych (m.in. palenie całych wsi), pozwoliło na spacyfikowanie ruchu karlistowskiego w północnej Hiszpanii, czego wyrazem było zawarcie 31 sierpnia 1839 tzw. umowy z Vergary pomiędzy Espartero a Rafaelem Maroto, głównodowodzącym wojsk karlistowskich w tym rejonie. Wydarzenie to uznaje się za koniec wojny karlistowskiej, jakkolwiek jeszcze w 1840 trwały walki na obszarze Katalonii z ostatnimi oddziałami karlistów.

W następstwie działań wojennych z lat 1833-1840 zginęło około 100 tysięcy mieszkańców Hiszpanii. Uszczerbek poniosły nie tylko północne prowincje państwa, które musiały podnieść się ze zniszczeń, ale także skarb centralny, z którego wydano znaczne sumy na zdławienie ruchu karlistowskiego i tym samym również rząd popadł w problemy finansowe. Jedynym beneficjentem okazała się armia, która stała się bardzo istotnym faktorem politycznym w powojennej historii Hiszpanii.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Miłkowski T., Machcewicz P., Historia Hiszpanii, Wrocław 2002. ISBN 83-04-04629-6.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]