Ian Smith

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ian Douglas Smith
IanSmith1990crop.png
Data i miejsce urodzenia 8 kwietnia 1919
Selukwe
Data i miejsce śmierci 20 listopada 2007
Kapsztad
Rodezja Premier Rodezji Południowej
Przynależność polityczna Front Rodezyjski
Okres urzędowania od 13 kwietnia 1964
do 11 listopada 1965
Poprzednik Winston Field
Następca on sam jako premier Rodezji
Rodezja Premier Rodezji
Przynależność polityczna Front Rodezyjski
Okres urzędowania od 11 listopada 1965
do 1 czerwca 1979
Następca Abel Muzorewa
jako premier Zimbabwe Rodezji
Odznaczenia
Wielki Komandor Legii Zasługi (Rodezja) Order Niepodległości (Rodezja)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Ian Douglas Smith, GCLM, ID (ur. 8 kwietnia 1919 w Selukwe, zm. 20 listopada 2007 w Kapsztadzie)[1] – pierwszy rodowity premier kolonii brytyjskiejRodezji Południowej, zwolennik „supremacji białych”. W 1965 ogłosił niepodległość Republiki Rodezji, a później jej wystąpienie z Brytyjskiej Wspólnoty Narodów[1].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Był najmłodszym z trojga dzieci Johna i Agnes (z d. Hodson) Douglas Smithów. Miał dwie starsze siostry – Phyllis i Joan. Uczęszczał do lokalnych szkół w Gwelo, następnie był studentem Rhodes University w Grahamstown. W 1939 przerwał studia i wstąpił do RAFu. Jako pilot myśliwski został dwukrotnie zestrzelony, wówczas też doznał poparzenia twarzy, której część została już do końca sparaliżowana. Jego ojciec popełnił samobójstwo, kiedy Ian miał 24 lata. W 1948 poślubił Janet Watt, z którą miał jedno dziecko, oprócz niego w rodzinie była jeszcze dwójka dzieci z poprzedniego małżeństwa Janet. Syn Smitha, Alec, pozostawał z ojcem w sporze politycznym dotyczącym przyszłości Rodezji, przez który uciekł do Europy (został powołany do wojska i unikał wcielenia do armii).

Po opuszczeniu uniwersytetu Ian Smith został wybrany do Zgromadzenia Parlamentarnego Rodezji Południowej. Wstąpił do rządzącej Partii Federalnej, gdy w 1953 formowała się Federacja Rodezji i Niasy. Kiedy „federaliści” ogłosili poparcie dla nowej konstytucji poszerzającej prawa polityczne większości murzyńskiej, Smith stworzył w 1961 Front Rodezyjski i przyciągnął do siebie „białych nacjonalistów”. Dzięki obietnicom stworzenia rządu opartego na białej mniejszości osiągnął duże poparcie w wyborach do parlamentu w 1962. W kwietniu 1964, zostawszy premierem Rodezji Południowej (w 1963 doszło do rozwiązania federacji z Niasą), wydał swój pierwszy akt urzędowy, którym było wydalenie z kraju czterech czarnych opozycjonistów. Zamieszki, które wybuchły później, zostały stłumione przy użyciu policji. W czasie konferencji premierów Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, odbywającej się w lipcu 1964, odmówił przyjęcia nowej konstytucji, która dawałaby czarnej większości możliwość przejęcia władzy. Kiedy dalsze negocjacje z Wielką Brytanią okazały się bezowocne, 11 listopada 1965 ogłosił niezawisłość państwa. Wielka Brytania odmówiła uznania suwerenności Rodezji i zwróciła się do Rady Bezpieczeństwa ONZ o nałożenie sankcji gospodarczych na Rodezję. Po ich uchwaleniu Smith zerwał wszelkie więzy z Commonwealthem. 2 marca 1970 Rodezja została ogłoszona republiką.

Na początku lat 70. doszło do wzrostu aktywności murzyńskiej partyzantki, której przewodził Front Patriotyczny z Robertem Mugabe i Joshuą Nkomo na czele. Od 1972 partyzanci prowadzili akcje bojowe z baz na terytorium Mozambiku. W odpowiedzi na nie Smith przeprowadził działania odwetowe za pomocą armii rodezyjskiej. Gospodarka kraju zaczęła cierpieć coraz bardziej ze względu na zwiększające się wydatki na siły pacyfikacyjne. Wraz z narastającymi walkami zwiększała się liczba białych emigrantów z Rodezji. Ostatecznie w 1977 Smith został zmuszony do rozmów z umiarkowanym przywódcą czarnych opozycjonistów – biskupem Muzorewą. Przekazanie władzy w rządzie większości murzyńskiej rozpoczęło się w 1978. Smith wówczas stał na czele Rady Wykonawczej, która czuwała nad całym procesem. Premierem pozostał do maja 1979, a później (już w rządzie Zimbabwe) pełnił funkcję ministra bez teki (od maja do grudnia). W parlamencie pozostał do 1987.

Po zakończeniu działalności politycznej stał się krytykiem reżimu Roberta Mugabe. W przeciwieństwie do wielu swoich współpracowników z okresu „białej supremacji” pozostał w Rodezji, mieszkając w komfortowych warunkach. Jego syn, Alec, wrócił z wygnania z Europy i został partnerem ojca w interesach, a następnie przejął rodzinną farmę. Działania „czarnych aktywistów”, zmierzające do wyrzucenia Smitha z jego posiadłości, spotykały się zawsze z szybką reakcją policji. W 2000 po serii krytycznych wypowiedzi Smitha pod adresem Mugabe (w których określił go m.in. jako „obłąkanego” i „psychicznie chorego”), byłemu premierowi zaczęto grozić aresztowaniem, jednak gróźb tych nie spełniono. Później Smith przeprowadził się do Kapsztadu w RPA, gdzie zmarł 20 listopada 2007.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica – Ian Smith (ang.) [dostęp 2013-11-05]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]