Icchok Lejb Perec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Icchok Lejb Perec
I L Peretz postcard.jpg
Data i miejsce urodzenia 20 maja 1851 albo 18 maja 1852
Zamość
Data i miejsce śmierci 3 kwietnia 1915
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura piękna, publicystyka
Mauzoleum Trzech Pisarzy: Szymona Anskiego, Icchaka Lejba Pereca, Jakuba Dinezona na cmentarzu żydowskim w Warszawie
Tablica Miejskiego Systemu Informacji upamiętniająca Pereca na budynku przy ul. Icchoka Lejba Pereca 21 na warszawskim Mirowie

Icchok Lejb Perec lub Icchok Lejbusz Perec (jid. ‏יצחק לײב פּרץ‎; ur. 20 maja 1851 albo 18 maja 1852[1] w Zamościu, zm. 3 kwietnia 1915 w Warszawie) – polski i żydowski pisarz, jeden z głównych twórców literatury jidysz, adwokat i działacz społeczny. Zajmował się również krytyką literacką i teatralną.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Zamościu w rodzinie żydowskiej, jako syn Jehudy Pereca (1825–1898) i Rywki z domu Lewin (1828–1914). Bogata twórczość literacka Pereca obejmuje poezję, prozę (głównie nowele), dramaturgię i publicystykę. Pisał w języku jidysz, hebrajskim i polskim. Już za życia uznano go za klasyka literatury żydowskiej, przede wszystkim z powodu świetnych nowel.

Perecowie byli hiszpańskimi sefardyjczykami, którzy pod koniec XVI wieku osiedlili się w Zamościu. Icchok Lejb Perec ukończył cheder i jeszibot, a w domu uzupełniał wykształcenie o świecką literaturę (w języku jidysz, francuskim, hebrajskim, niemieckim, polskim i rosyjskim), historię, filozofię i socjologię.

Niespełna 20-letni próbował sił w biznesie (zakładał szkołę, piwiarnię, młyn), ale bez powodzenia. W 1876 (po kursach w Warszawie) zdał egzamin i zdobył koncesję na prowadzenie kancelarii adwokackiej. Prowadził ją w Zamościu przez 11 lat. Koncesję władze rosyjskie odebrały mu z powodu zarzutów (formułowanych głównie przez żydowskich religijnych ortodoksów) o używanie i propagowanie języka polskiego i bronienie polskich "buntowników".

Po wyjeździe do Warszawy (1888[2]) od 1890 przez następne 25 lat pracował jako urzędnik w gminie żydowskiej. Mieszkał przy ul. Ceglanej 1 obecnie noszącej jego imię. W 1899 został aresztowany i spędził kilka miesięcy w cytadeli warszawskiej. Po wybuchu I wojny światowej organizował pomoc dla ofiar wojny. Współpracował z prasą związaną z Bundem i Żydowską Organizacją PPS.

Jest pochowany w Mauzoleum Trzech Pisarzy w alei głównej cmentarza żydowskiego przy ulicy Okopowej w Warszawie (kwatera 44)[3]. Na jego pogrzeb przyszło ponad 100 tys. ludzi. Oddelegowany urzędnik gminy chwalił zmarłego słowami: „To był wspaniały człowiek. Przez dwadzieścia pięć lat ani razu nie spóźnił się do pracy”[4].

Rodzina:

  • żona Sara Lichtenfeld (1870, rozwód w 1875); synowie – Lucjan[5] i Jaakow (zmarł w dzieciństwie).
  • żona (od 1878) Helena (Nechama Rachela) Ringelhejm (1860–1938[6]); nie mieli dzieci.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Baj nacht afn altn mark 1907 (Nocą na starym rynku) (wyd. polskie 1973)
  • Bilder fun a prowincrajze 1891 (Obrazki z podróży po prowincji)
  • Bekante bilder (Znane scenki)
  • Chsidisz (Motywy chasydzkie) (wyd. polskie 1997)
  • Churban bejt cadik (Upadek dworu cadykowego) – 1907 r.
  • Die goldene kejt – 1909
  • Folkstimliche geszichtn (Opowiadania ludowe) (wyd. polskie 1997)
  • Monisz – 1888 r. (wyd. polskie 1983)

Pozostawił nieukończone:

  • Majne zichrojnes (Moje wspomnienia) – 1913-1914

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Dla upamiętnienia pisarza, w październiku 1951 zmieniono nazwę ulicy Ceglanej, przy której mieszkał i tworzył, na Icchoka Lejba Pereca[7][8].

Jego nazwiskiem nazwano ulice w Kutnie, Piotrkowie Trybunalskim, Zamościu i Wrocławiu.

Przypisy

  1. Obie daty według Wielkiej encyklopedii PWN; Polski Słownik Biograficzny i Wielka encyklopedia powszechna PWN podają datę 18 V 1852, zaś Polski słownik judaistyczny oraz Nowa encyklopedia powszechna PWN – datę roczną 1851. Na grobowcu widnieje data roczna 1851.
  2. Jagielski podaje 1886.
  3. Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. Warszawa: Rokart, 2003. ISBN 83-916419-3-7.
  4. Anna Ciałowicz. Na myśl o gminie psuje mi się humor. „Słowo Żydowskie”. 441-442, s. 9, 15-30 grudnia 2008 r. ZG TSKŻ. ISSN 0867-8421. 
  5. Grób Lucjana Pereca w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie.
  6. Jagielski podaje 1858-1937.
  7. Kwiryna Handke: Słownik nazewnictwa Warszawy. Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1998, s. 383. ISBN 83-86619-97X.
  8. Uchwała nr XLVI/1262/2012 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 8 listopada 2012 r. w sprawie nazw niektórych ulic i skwerów w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy. W: Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego poz. 7879 [on-line]. http://edziennik.mazowieckie.pl,+21 listopada 2012. [dostęp 2014-04-28]. s. 1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Jagielski: Przewodnik po cmentarzu żydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej 49/51. Z. 1, Kwatery przy Alei Głównej. Warszawa: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami. Społeczny Komitet Opieki nad Cmentarzami i Zabytkami Kultury Żydowskiej w Polsce, 1996, s. 63-64. ISBN 83-90-66296-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]