Idi Amin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Idi Amin Dada Oumee
Data i miejsce urodzenia 17 maja 1925
Koboko
Data i miejsce śmierci 16 sierpnia 2003
Dżudda
Uganda 3. Prezydent Ugandy
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 25 stycznia 1971
do 13 kwietnia 1979
Poprzednik Milton Obote
Następca Yusufu Lule
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Idi Amin (z lewej) i Mobutu Sese Seko (z prawej). (1977)

Idi Amin Dada Oumee (ur. 17 maja 1925[1] w Koboko jako Idi Awo-Ongo Angoo, zm. 16 sierpnia 2003 w Dżuddzie) – polityk i feldmarszałek ugandyjski. Prezydent Ugandy w latach 1971-1979.

Młodość i kariera[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z małego plemienia Kakwa. Ukończył cztery klasy szkoły podstawowej i jako młody chłopak został zwerbowany do brytyjskiej armii kolonialnej, gdzie brał udział m.in. w tłumieniu powstania Mau Mau w Kenii[2]. Rozpoczął służbę jako pomocnik kucharza, jednak za swoją lojalność, posłuszeństwo i okrucieństwo w walce szybko awansował. W tym czasie odnosił również sukcesy sportowe, z których największym był tytuł mistrza Ugandy w boksie w wadze półciężkiej. Amin przyjął islam, miał 12 żon, uznał 49 dzieci.

W 1962 roku, po uzyskaniu przez Ugandę niepodległości, Idi Amin został awansowany do stopnia kapitana, a w 1966 został mianowany przez premiera Miltona Obote dowódcą sił zbrojnych. 25 stycznia 1971 Amin dokonał krwawego zamachu stanu i odsunął od władzy prezydenta Obote. Zamach stanu był popierany przez Izrael i pozytywnie przyjęty w Londynie.

Prezydent[edytuj | edytuj kod]

Idi Amin piastując urząd prezydenta, rządził w sposób dyktatorski, tworząc brutalny i represyjny reżim oskarżany o wiele zbrodni. Z początku Amin prowadził politykę prozachodnią w oparciu o dobre kontakty z Wielką Brytanią i Izraelem w przeciwieństwie do poprzedniego rządu Miltona Obote, coraz bardziej zorientowanego na kraje bloku komunistycznego i zacieśnianie więzów z lewicowymi rządami w Afryce. Pierwszą zagraniczną wizytę państwową Amin złożył w 1971 roku w Izraelu, drugą w tym samym roku w Anglii. W latach 1971–1972 reżimowi pomagali Izraelczycy, przekazując pomoc finansową, modernizując armię i szkoląc oficerów. Amin uzyskał patent spadochroniarza w armii izraelskiej jeszcze w latach 60., a inżynierowie wojskowi z Izraela rozbudowali lotnisko w Entebbe na początku lat 70.

Rezydencja Amina w roku 2009.

W 1972 roku nastąpił gwałtowny zwrot w polityce zagranicznej Ugandy po wizycie Amina w Libii i ZSRR, które zgodziły się udzielić mu pomocy militarnej i finansowej. W tym samym roku Amin wydalił z kraju 70 tysięcy Hindusów, w których rękach znajdowała się większość ugandyjskiej gospodarki. Chociaż większość z nich mieszkała w kraju od wielu pokoleń, dyktator nie pozostawił im wyboru i zawłaszczył ich majątki. Uzasadniał to stwierdzeniem, że tak polecił mu zrobić „głos boży”.

Reżim Amina znalazł się w centrum światowego zainteresowania w 1976 roku, gdy udzielił wsparcia grupie terrorystów palestyńskich i zachodnioniemieckich, którzy porwali w Grecji samolot Air France. Na jego pokładzie znajdowali się w większości obywatele pochodzenia żydowskiego. Samolot został skierowany na lotnisko w Entebbe w Ugandzie. Spektakularna akcja (wojskowy kryptonim Operation Thunderbolt) odbicia zakładników przez izraelskich komandosów przeszła do historii jako Operacja Entebbe.

W 1978 roku Amin zaatakował sąsiednią Tanzanię i 11 kwietnia 1979 roku, po kontrataku, został obalony przez wojska tanzańskie, które wspierały Ugandyjską Armię Wyzwoleńczą i byłego prezydenta Obote.

Na wygnaniu[edytuj | edytuj kod]

Amin zbiegł najpierw do Libii, a następnie pomiędzy grudniem 1979 a początkiem 1980 uzyskał azyl w Arabii Saudyjskiej, gdzie mógł przebywać i korzystać z ochrony władz pod warunkiem całkowitego wycofania się z polityki. Ciągle snuł plany powrotu do Ugandy. Zmarł w 2003 po kilku nieudanych próbach przeszczepu nerek. Pomimo próśb rodziny, aby sprowadzić jego ciało do Ugandy, został pochowany w Arabii Saudyjskiej.

Ocena[edytuj | edytuj kod]

Karykatura Idi Amina

Amin odpowiedzialny jest za zamordowanie od 300 tysięcy do 500 tysięcy ludzi, w wyniku czego 800 tysięcy dzieci zostało sierotami[3]. Podczas jego rządów ginęli jego przeciwnicy polityczni oraz osoby, które były o to podejrzewane. Rządy Amina doprowadziły Ugandę do ogromnego kryzysu gospodarczego.

Był postacią ekscentryczną, a przez niektórych był uważany za szaleńca. Chciał być mediatorem w konflikcie północnoirlandzkim i uważał, że to on, a nie królowa brytyjska powinien stać na czele Wspólnoty Narodów. Był tak zafascynowany Szkocją, że tytułował siebie "ostatnim królem Szkocji". Chciał stanąć na czele wojsk, które odłączą Szkocję od Wielkiej Brytanii, a na pogrzebie króla Arabii Saudyjskiej pojawił się ubrany w kilt. Coca-Colę uznawał za wielki rarytas i podawał swoim gościom, także zagranicznym.

Potężnie zbudowany Idi Amin znany był także z tego, że często wyzywał na pojedynki bokserskie znane osobistości ze świata polityki. Po tym jak królowa Elżbieta II nie przyjęła jego wyzwania ogłosił się "pogromcą Imperium Brytyjskiego". Na pojedynek bokserski wyzwał również znanego z drobnej postury prezydenta Tanzanii Juliusa Nyerere. Idi Amin uwielbiał go prowokować i naśmiewać się szczególnie z jego nikłego wzrostu. Zakrawa na ironię to, że to właśnie wojska Tanzanii doprowadziły w 1979 do obalenia Idi Amina.

Miał przydomek Dada, sam chciał, żeby nazywano go Big Daddy, ale nazywano go także "rzeźnikiem z Ugandy" lub "wioskowym tyranem". Za jego rządów Jezioro Edwarda zostało przez władze Ugandy oficjalnie przemianowane na Jezioro Idi Amin Dada.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. data sporna, jako rok urodzenia podawany jest również 1924 i 1928
  2. Michał Staniul: Szokujące praktyki Brytyjczyków w Kenii. Wirtualna Polska, 2010.
  3. Ostatnie dni dyktatorów, red. Diane Ducret, Emmanuel Hecht, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 147; Michael Morys-Twarowski, Od boksera do dyktatora, "Ciekawostki historyczne", 2 marca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]