Ignacy Tański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ignacy Tański
Ignacy Tański.jpg
Data i miejsce urodzenia 1761
Wyszogród
Data i miejsce śmierci 15 sierpnia 1805
Izdebno Kościelne
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach

Ignacy Tański (ur. 1761 w Wyszogrodzie, zm. 15 sierpnia 1805 w Izdebnie koło Grodziska Mazowieckiego) – polski dramatopisarz, poeta, tłumacz, wolnomularz[1]. Ojciec Klementyny Hoffmanowej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej[2]. Urodził się w roku 1761 jako syn Tomasza, dzierżawcy majątków Orszymów i Rębów (dobra Michała Szymanowskiego, starosty wyszogrodzkiego), i Konstancji z Kurowskich, miecznikówny czerskiej. Dzięki matce spowinowaconej z Szymanowskimi, od dzieciństwa był z nimi w dobrych stosunkach, a także z poetą Józefem Tańskim. Pierwsze nauki pobierał u jezuitów (Płock). Począwszy od roku szkolnego 1770/1771 kształcił się w Collegium Nobilium w Warszawie[3]. Prawdopodobnie od roku 1781 należał do wolnomularstwa. W 1784 roku był wielkim sekretarzem Wielkiego Wschodu Narodowego Polski[4]. Pracował (od roku 1778) jako urzędnik (kancelista) Departamentu Policji przy Radzie Nieustającej, później jako sekretarz deputacji do spraw buntów na Ukrainie i sekretarz Gabinetu Spraw Cudzoziemskich. Po 1795 osiadł w Puławach i objął funkcję sekretarza Adama Kazimierza Czartoryskiego[5]. Tworzył sentymentalne wiersze okolicznościowe, sielanki sceniczne i komedie (Dobrogost, wyst. 1801 lub 1802), napisał także operę I plotka czasem się przyda (wyst. 1802, muzyka Wincentego Lessla). Wydanie zbiorowe ukazało się po śmiertelnie: Wiersze i pisma różne (1808).

W 1798 urodziła się jego córka Klementyna, późniejsza pisarka i tłumaczka.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiersze okolicznościowe z lat 1776-1805, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; tu m.in. Wiersz Michałowi Ogińskiemu, synowi marszałka sejmowego w r. 1776; Do Michała Szymanowskiego, starosty wyszogrodzkiego... dnia 29 września 1784 r.; Pochwała kobiet w 1785 r.; Do konia od J. O. X. Sanguszkowej... Józefowi Szymanowskiemu ofiarowanego 6 września 1785 r.; Tygrys. Sielanka 1788 r.; Stateczność nagrodzona. Pieśń 1790 r.; Do dziedziców od dzierżawców. Kolęda 1795; Do... Tekli z Bielińskich Łubieński... 2 czerwca 1800; Pieśń w Puławach śpiewana; Kolęda w Puławach; kilka wierszy przedr. P. Hertz w: Zbiór poetów polskich XIX w. księga 1, Warszawa 1959
  2. Dobrogost, czyli człowiek rad wszystkiemu. Komedia w 5 aktach, z francuskiego p. Collin d'Harleville, wyst.: Izdebno 30 marca 1801 (lub 1802); Warszawa 26 grudnia 1808; wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, sygn. 539, na kartach 70-71; Do komedii Dobrogost na teatrze izdebskim d. 30 marca 1802 granej dodatek (niewydany); wg J. F. Collin d' Harleville: L' Optimiste
  3. I plotka się czasem przyda. Sielanka na teatrze puławskim grana, 1802, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; muzyka: W. Lessel
  4. Dwa wieki. Komedia w 3 aktach grana na teatrze puławskim, rękopisy: Biblioteka Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, sygn. 538, fragm. brulionu w rękopisie sygn. 885; Państwowe Centralne Archiwum Historyczne w Kijowie sygn. 1, 288, 183 (bez nazwiska); M. Wyszkowski podaje tytuł: Trzy wieki
  5. Gawęda. Komedia w 3 aktach, rękopis: Biblioteka Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, sygn. 542
  6. Komedia bez tytułu, autograf: Biblioteka Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, sygn. 541
  7. Żegota, czyli staropolskie obyczaje. Komedia wyst. na teatrze puławskim
  8. Pieśni w: J. Falkowski: Wzniesienie myśli do Boga, czyli duch chrześcijańskiego nabożeństwa, Warszawa 1827 i wyd. następne.

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

  1. O. Goldsmith: Opisanie plebana. Ułomek z poematu... Chata opuszczona, "Nowy Pamiętnik Warszawski" t. 16 (1804), s. 102-104, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1, rękopis (odpis): Ossolineum (Zbiory Pawlikowskich sygn. 273); przekł. dla G. Piramowicza
  2. P. Vergilius Maro: Georgicon, czyli o ziemiaństwie. Pieśni 1-2 (nieukończone), wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1
  3. J. Delille: Ułomek z poematu o ogrodach, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1.

Prace edytorskie[edytuj | edytuj kod]

  1. Relacja deputacji do egzaminowania sprawy o bunty oskarżonych na sejmie 1790 roku uczyniona cz. 1, Warszawa 1790, wyd. poprzedzone przedmową, (według Estreichera XXXI, 1936, 25: "Tański uchodzi za redaktora całego zbioru, jakkolwiek nigdzie to nie jest zaznaczone")
  2. Anneksa do części pierwszej relacji w materii o buntach na sejmie roku 1790 uczynionej, Warszawa 1790, (porównaj notatkę do poz. 1)
  3. Treść z relacji od deputacji egzaminujących oskarżonych o bunty stanom sejmującym na sesji semotis arbitris dnia 26 marca r. 1790 uczynionej, za rozkazem Deputacji Interesów Zagranicznych wyciągniona, brak miejsca wydania 1790, (porównaj notatkę do poz. 1).

Wydania zbiorowe[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiersze i pisma różne. Dzieło pogrobowe, Warszawa 1808 "Wybór Pisarzy Polskich", wyd. następne Warszawa 1816; zawartość: Ważniejsze dzieła poz. 1-3; Przekłady 1-3.

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  1. Do J. Łuszczewskiego z 27 września 1787, podobiznę ogł. K. Tańska-Hoffmanowa, "Rozrywki dla Dzieci" t. 10 (1828), nr 60, (M. Wyszkowski wspomina o całym bloku korespondencji Tańskiego z J. Łuszczewskim z lat 1783-1805, nie wymienia jednak miejsca jego przechowywania)
  2. Notatnik, rękopis: Biblioteka Instytutu Badań Literackich Warszawa (Zbiory Michalskiego sygn. 197).

Wybrane opracowania dot. twórczości Tańskiego[edytuj | edytuj kod]

  1. Exercitationes literariae... habitae in Collegio Nobilium Varsav. S. J. anno 1771, Warszawa 1771
  2. Akty powstania Kościuszki t. 1-3, wyd. Sz. Askenazy, W. Dzwonkowski, E. Kipa, R. Morcinek, Kraków 1918-Wrocław 1955
  3. Krótka wiadomość o życiu i pismach I. Tańskiego, (wstęp do) Wiersze i pisma różne, Warszawa 1808 "Wybór Pisarzy Polskich"; wyd. następne Warszawa 1816
  4. (Dobrogost. Rec. teatralna), "Gazeta Warszawska" 26 XII 1808
  5. K. Brodziński: Literatura polska (powst. w latach 1822-1823) w: Pisma t. 4, Poznań 1872, s. 439 i wyd. następne
  6. W. Wilkoszewski: Rys historyczno-chronologiczny Towarzystwa Wolnego Mularstwa w Polsce (powst. przed rokiem 1838), wyd. z rękopisu T. Święcicki, Londyn 1968
  7. M. Wyszkowski: Obraz życia i pism I. Tańskiego, "Rozrywki dla Dzieci" t. 10 (1828), nr 60; przedr. w: K. Tańska-Hoffmanowa: Pisma t. 10, Warszawa 1959; Dzieła t. 6, Warszawa 1875
  8. K. Tańska-Hoffmanowa: Pamiętniki (powst. w latach 1818-1845) w: Pisma pośmiertne t. 1-3, Berlin 1849
  9. A. Tarczewska: Historia mego życia. Wspomnienia warszawianki (powst. około roku 1819), wyd. i wstępem poprzedziła I. Kaniowska-Lewańska, Wrocław 1967
  10. K. W. Wójcicki: Marianna Tańska w: Cmentarz Powązkowski p. Warszawą t. 1, Warszawa 1855.

Przypisy

  1. Ludwik Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s. 194.
  2. Zofia Ciechanowska: Polski Słownik Biograficzny. T. IX. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1961, s. 573.
  3. Wielka encyklopedia PWN. T. XXVII. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 170. ISBN 83-01-14362-2.
  4. Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 136.
  5. Wielka Encyklopedia Powszechna PWN. T. XI. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1968, s. 388–389.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga (1934-1939)
  • Ilustrowana Encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego (1924-1927)
  • T. 6, cz. 1: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1970, s. 331-333.