Indianie Ameryki Północnej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kręgi kulturowe, grupy językowe i plemiona Indian Ameryki Płn. w początkach europejskiej kolonizacji kontynentu (XVII w.) – cz. zachodnia
Kręgi kulturowe, grupy językowe i plemiona Indian Ameryki Płn. w początkach europejskiej kolonizacji kontynentu (XVII w.) – cz. wschodnia
Przekazywanie wiedzy z pokolenia na pokolenie na podstawie historii utrwalonej przez indiańskiego artystę pismem obrazkowym na skórze
Siuksowie z Wielkich Równin ok. 1875 roku
Absolwenci rządowej szkoły z internatem dla Indian w Carlisle, koniec XIX w.
"Grand Entry" – uroczysty początek jednego z licznych indiańskich festiwali pow-wow, Omaha, 1983 rok
Członkowie zespołu rockowego Blackfire z plemienia Nawahów wykonują tradycyjną pieśń, 2004 r.

Indianie Ameryki PółnocnejIndianami nazywa się niemal całą (z wyłączeniem Aleutów i Inuitów) autochtoniczną (tubylczą, rdzenną) ludność obu Ameryk o złożonej etnogenezie. Znaleziska archeologiczne i antropologiczne sugerują, że Ameryka Północna została zaludniona przez przybyszy z Azji co najmniej 12 tysięcy lat temu. Podczas ostatniej epoki lodowcowej ludzie przedostali się do niej przez Cieśninę Beringa. Późniejsze zróżnicowanie antropologiczne Indian jest wynikiem działania takich czynników jak dryf genetyczny i dobór naturalny, a także możliwego asymilowania jednostek czy małych grup z Oceanii i Australii (być może nawet z Europy).

Współcześnie Indianie Ameryki Północnej stanowią mieszankę etniczną, kulturową, językową i religijną z większym lub mniejszym wpływem elementów pochodzenia euro-amerykańskiego.

Pierwsi ludzie w Ameryce Północnej[edytuj | edytuj kod]

Najpopularniejszą hipotezą dotyczącą pojawienia się pierwszych ludzi w Ameryce Północnej jest koncepcja iż przeszli oni w epoce zlodowacenia z Azji do Ameryki po wynurzonej Beringii 14-12 tys. lat temu, istnieje również konkurencyjna hipoteza solutrejska. Obecnie zarówno niektóre znaleziska archeologiczne (np. obok meksykańskiego wulkanu Cerro Toluquilla czy nawet południowoamerykańskiego Parku Narodowego Serra da Capivara) wskazują, iż pierwsi ludzie pojawili się w Ameryce wcześniej niż przypuszczano do niedawna (zob.Kultura Clovis).

Podział geograficzny[edytuj | edytuj kod]

Tubylcze ludy ze Stanów Zjednoczonych i Kanady można dzielić m.in. według regionów geograficznych, które zamieszkiwały one w okresie początków europejskiej kolonizacji kontynentu, według kręgów kulturowych, czy grup językowych). Zgodnie z podziałem geograficznym, ludy te można podzielić na następujące grupy:

Arktyka[edytuj | edytuj kod]

(zamieszkana przez ludy nieindiańskie)

Aleuci
Inuici (potocznie: Eskimosi)

Obszary subarktyczne[edytuj | edytuj kod]

Atikamekowie
Innu
Jupikowie
Kri

Wybrzeże Północno-Wschodnie[edytuj | edytuj kod]

Cayuga
Conoy (Piscataway)
Delaware
Irokezi
Lenni-Lenape
Maliseet
Massachusett
Mohikanie
Monacan
Munsi
Nanticoke
Narraganset
Nipmuc
Nottoway
Oneida
Onondaga
Pamuco
Penobscot
Pennacook
Pekoci (Pequot)
Powhatan
Saponi
Secotan
Senekowie
Suaqehanna
Tuskarorowie
Tutelo
Unalalachtigo
Wappinger
Weapemeoc

Jezioro Erie

Erie
Lisy
Huroni
Kickapoo
Szaunisi (Shawnee)
Ottawowie
Czipewejowie (Anishnabe, Chippewa, Ojibwa)

Jezioro Michigan i Jezioro Górne

Kickapoo
Lisy
Mdewakanton
Menomini
Miami
Ojibwa
Piankashaw
Potawatomi
Santee
Saukowie
Wea
Winebagowie

Wybrzeże Północno-Zachodnie[edytuj | edytuj kod]

Chinookowie
Haidowie
Heiltsuk
Kwakwala
Nuu-chah-nulth
Nuxalk
Muckleshoot
Salish
Tlingit

Góry Skaliste[edytuj | edytuj kod]

Czarne Stopy
Jutowie
Nez Perce
Szoszoni

Kalifornia[edytuj | edytuj kod]

Miwok
Mohave
Wappo
Yurokowie
Wiyot
Montana
Flathead (Płaskogłowi)
Wrony
Nevada
Pajutowie
Szoszoni

Południowy Zachód[edytuj | edytuj kod]

Apacze
Chemehuevi
Havasupai
Hopi
Kokopa
Nawahowie
Pueblo
Quechan
Tohono O'odham (Papago)
Yavapai

Wielkie Równiny[edytuj | edytuj kod]

Arapahowie
Arikara
Assiniboinowie
Czejenowie
Dakotowie (Siuksowie)
Caddo
Kickapoo
Kiowowie
Komancze
Lisy (Fox)
Mandanowie
Odżibuejowie
Osage
Paunisi
Saukowie (Sacs)

Wschód[edytuj | edytuj kod]

Delawarowie
Irokezi
Kajugowie
Mohawkowie
Oneidowie
Onondagowie
Senekowie
Tuskarorowie
Mohikanie
Pekoci

Południowy Wschód[edytuj | edytuj kod]

Czirokezi
Czoktawowie
Krikowie (Creek)
Ottawowie
Potawatomi
Seminole
Szaunisi
Guale

Północny Wschód[edytuj | edytuj kod]

Abenakowie
Beothukowie
Mikmakowie

Prawo[edytuj | edytuj kod]

Indian cechuje odrębne, niezależne od praw innych stanów stanowienie prawa oraz ściganie przestępstw. Posiadają własną, niezależną policję, dziennikarze muszą ubiegać się o akredytacje (mają znacznie ograniczone pole działania), aby działać na ich terenie, policja może wydalić niepożądane osoby z terenów rezerwatów bez możliwości powrotu, a mieszkańców amerykańskich miasteczek na terenach rezerwatów obłożyć podatkiem. Jednocześnie tereny rezerwatów Indian są zwolnione z podatków, stąd wielki rozrost Indiańskich kasyn. Stało się to przyczyną komercjalizacji i krytyki zwłaszcza ze strony Indian wykluczonych z plemion za polemikę z radą starszych[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Film Więźniowie przeszłości – Wojna o kasyna; Dania, 2008

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]