Indie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: indie – muzyka niezależna.
भारत गणराज्य
Bhārat Gaṇarājya

Republika Indii
Flaga Indii
Godło Indii
Flaga Indii Godło Indii
Dewiza: (sanskryt) सत्यमेव जयते
Satyameva jayate

(Tylko prawda zwycięża)
Hymn: Jana-Gana-Mana
Położenie Indii
Konstytucja Konstytucja Indii z 1950[1]
Język urzędowy hindi oraz język angielski[a]; dodatkowo 21 języków uznanych za oficjalne w poszczególnych stanach
Stolica Nowe Delhi[2]
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Pranab Mukherjee[3]
Szef rządu premier Narendra Modi[4][5]
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
7. na świecie
3 287 590 km²
314 400 km² (9,56%)
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
2. na świecie
1 236 344 631[6]
368 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

1870,7 mld[7] USD
1504[7] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

5069,2 mld[7] USD
4077[7] USD
Jednostka monetarna 1 rupia indyjska = 100 pajs (paisa) (INR)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii 15 sierpnia 1947
Utworzenie republiki 26 stycznia 1950
Religia dominująca Hinduizm
Strefa czasowa UTC +5:30
Kod ISO 3166 IN
Domena internetowa .in
Kod samochodowy IND
Kod samolotowy VT
Kod telefoniczny +91
Mapa Indii

Indie (hindi: भारत, trl. Bhārat, trb. Bharat, wymowa i; ang. India, wymowa i /ˈɪndiə/), Republika Indii (hindi: भारत गणराज्य, trl. Bhārat Gaṇarājya, trb. Bharat Ganaradźja; ang. Republic of India) – państwo położone w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego[8].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Indii.

Od północy Indie są ograniczone przez łańcuchy górskie: Karakorum i Himalaje. Z Indiami graniczą: Pakistan na północnym zachodzie, Chiny, Nepal oraz Bhutan na północy, Mjanma i Bangladesz na północnym wschodzie, Sri Lanka przez zatokę Mannar i cieśninę Palk na południowym wschodzie. Od południowego zachodu kraj otaczają wody Morza Arabskiego, zaś od południowego wschodu Zatoki Bengalskiej i Morza Andamańskiego. Do Indii należy archipelag Lakkadiwów leżący na Morzu Arabskim 450 km na zachód od wybrzeży kraju oraz leżące w Zatoce Bengalskiej archipelagi Andamanów i Nikobarów.

Najwyższym punktem jest ośmiotysięcznik Kanczendzonga położony w Himalajach na granicy z Nepalem wznoszący się na wysokość 8586 m n.p.m.[9].

  • Położenie geograficzne: 8°–37° N, 68°–97° E
  • Rozciągłość równoleżnikowa – 2933 km
  • Rozciągłość południkowa – 3214 km

Miasta Indii[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Miasta Indii.
  • Stolica: Nowe Delhi 0,3 mln mieszk.
  • Inne duże miasta:
    • Mumbaj[10] – 16,4 mln mieszk[11]. (zespół miejski: 20,4 mln),
    • Delhi – 11,5 mln (zespół miejski: 18,0 mln),
    • Bangalore – 5,3 mln (zespół miejski: 6,2 mln),
    • Kolkata[12] – 4,6 mln (zespół miejski: 14,9 mln),
    • Ćennaj[13] – 4,4 mln (zespół miejski: 7,0 mln),
    • Ahmadabad – 3,8 mln (zespół miejski: 5,2 mln),
    • Hajdarabad – 3,7 mln (zespół miejski: 6,1 mln),
    • Pune – 3,2 mln (zespół miejski: 4,9 mln)
    • Surat – 3,1 mln (zespół miejski: 4,9 mln)
    • Kanpur – 3,0 mln (zespół miejski: 3,3 mln)

(Ludność miejska stanowi jedynie 27% mieszkańców państwa.)

Granice Indii[edytuj | edytuj kod]

Rzeki[edytuj | edytuj kod]

Rzeki Indii

Rzeki Indii należą do zlewiska Oceanu Indyjskiego. Największe rzeki: Ganges czczony przez hinduistów jako święta rzeka, jego dopływy Jamuna, Son, Damodar, Ghaghra. Ganges łączy się w delcie z Brahmaputrą. Na zachodzie dopływy Indusu.

Wyspy[edytuj | edytuj kod]

Wyspy Indii:

oraz Chorao, Diu, Divar, Lakkadiwy, Majuli, Monroe, wyspy w okolicy Mumbaju, Rameswaram, Sriharikota, Vashee, Willington

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Zwrotnikowy, na północy zwrotnikowo-monsunowy, na południowym zachodzie wilgotny, stopniowo przechodzi w suchy w zachodniej części Niziny Hindustańskiej, w Karakorum i Himalajach podzwrotnikowy górski. W wyższych partiach gór zima trwa 6 miesięcy. Częste cyklony połączone z wielkimi ulewami w okresie przejściowym między monsunem letnim a zimowym. Średnia temperatura w styczniu wynosi od ok. +15 °C u podnóża Himalajów do ok. +28 °C na południu. W maju, który jest najcieplejszym miesiącem roku, temperatury wynoszą +27 do +30 °C, z wyjątkiem pustyni Thar gdzie temperatura osiąga +36 °C. W Delhi dochodzi nawet do +44 °C.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Indii.

Prehistoria i starożytność[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Cywilizacja doliny Indusu.
 Osobny artykuł: Indoariowie.

Pierwsze ślady homo sapiens na terenie dzisiejszych Indii liczą przeszło 30 tys. lat. Od IV tysiąclecia przed n.e. datują się pierwsze cywilizacje rolnicze na subkontynencie indyjskim. Pierwsze cywilizacje miejskie pojawiły się w trzecim tysiącleciu p.n.e. W XV w p.n.e. Ariowie podbijają miejscowe plemiona[14]. Tworzą się liczne samodzielne królestwa.

Zachodnie Indie zostały podbite najpierw przez władcę Persów Dariusza w 518 p.n.e., a w 327 p.n.e. Aleksander Macedoński. Następnie dochodziło do kilkukrotnego zjednoczenia terenów Indii i ponownego rozpadu na samodzielne królestwa.

Indie muzułmańskie i cywilizacja Mogołów[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wielcy Mogołowie.

Islam dociera do zachodnich Indii w 712. W XIV wieku niemal cały półwysep znalazł się pod panowaniem muzułmańskim. Następnie następuje ponowny rozpad, aż do zjednoczenia kraju pod rządami Wielkich Mogołów. W 1498 dociera do Indii Vasco da Gama. Imperium obejmujące niemal całe Indie i część Azji Środkowo-Wschodnie powstaje za czasów Akbara. Z czasem subkontynent staje się obiektem zainteresowania rosnących w potęgę mocarstw europejskich.

Czasy nowożytne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Indie Brytyjskie.

Walkę o wpływy i hegemonię w Indiach walczyli Brytyjczycy, którzy stopniowo podporządkowują sobie Indie, które stają się „klejnotem w koronie brytyjskiej”. W 1876 królowa Wiktoria zostaje Cesarzową Indii.

W XX wieku ruch narodowowyzwoleńczy w Indiach przybiera na sile. Pokojowe akty nieposłuszeństwa organizowane przez Mahatmę Gandhiego i Indyjski Kongres Narodowy oraz sytuacja geopolityczna po drugiej wojnie światowej zmuszają Wielką Brytanię do przyznania niepodległości Indiom i Pakistanowi w 1947[15]

Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z niepodległymi Indiami w marcu 1954[16] (zob. Ambasada Indii w Polsce).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Demografia Indii.

Ludność: 1,22 mld (2013) – Indie są drugim państwem na świecie (po Chinach) pod względem liczby ludności.

Struktura językowa[edytuj | edytuj kod]

Struktura językowa Indii:

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Źródło: Pew Research Center, 2010[17][18].

Języki urzędowe Indii[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Języki urzędowe Indii.

Językiem oficjalnym jest hindi. Język angielski pełni rolę języka pomocniczego, łącznikowego. Ponadto jest 21 języków konstytucyjnych, dopuszczanych jako języki wykładowe i urzędowe w określonych stanach assamski, bengali, bodo, dogri, gudźarati, kannada, kaśmiri, konkani, maithili, malajalam, manipuri, marathi, orija, pendżabski, nepali, santali, sindhi, sanskryt, język tamilski, telugu, urdu. Znaczna część ludności, zwłaszcza mieszkańcy południowych stanów Indii odnosi się wrogo do prób zastąpienia w urzędach języka angielskiego językiem hindi, uważając, że stanowi to niedopuszczalny zamach na ich autonomię[potrzebne źródło].

System polityczny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Indii.

Podstawowy ustroju politycznego określa konstytucja Indii z 1950 r. Indie są demokratyczną republiką federacyjną. Głową państwa jest prezydent, jednak faktyczna władza pozostaje w rękach premiera. Organem ustawodawczym jest dwuizbowy parlamentSansad, składający się z Izby Ludowej Lok Sabha i Izbyt Stanów Rajya Sabha, obradującej pod przewodnictwem wiceprezydenta[19].

Stany mają własne organy władzy, na czele stoi gubernator mianowany przez prezydenta.

Indie są największą demokracją świata[20]

Partie polityczne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Partie polityczne Indii.

Główne partie i sojusze polityczne to: Indyjski Kongres Narodowy (Indian National Congress) oraz Narodowy Sojusz Demokratyczny (National Democratic Alliance), pod przywództwem Indyjskiej Partii Ludowej (Bharatiya Janata Party). Trzecią siłą jest Komunistyczna Partia Indii[21] i Front Lewicy (Left Front)[22][23].

Święta narodowe[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze indyjskie święta narodowe

  • 26 stycznia – rocznica proklamowania republiki (1950),
  • 15 sierpnia – rocznica uzyskania niepodległości (1947)

Armia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Indyjskie Siły Zbrojne.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Indii.

Indie podzielone są na 29 stanów, 6 terytoriów związkowych i 1 terytorium stołeczne. W drugim rzędzie dzielą się na 591 dystryktów. Nazwy jednostek administracyjnych podano w wersji polskiej (jeżeli istnieje polski egzonim), wersji angielskiej (ang.) oraz w wersji hindi w polskiej transkrypcji (trb.) i w transliteracji (trl.):

Stany:
  1. Andhra Pradesh (ang.); Andhra Pradeś (trb.), Āṁdhra Pradeś (trl.)
  2. Arunachal Pradesh (ang.); Arunaćal Pradeś (trb.), Aruṇācal Pradeś (trl.)
  3. Asam; Asam (trb.), Asam (trl.)
  4. Bengal Zachodni; West Bengal (ang.); Paśćimi Bangal (trb.), Paścimī Baṁgāl (trl.)
  5. Bihar; Bihar (trb.), Bihār (trl.)
  6. Chhattisgarh (ang.); Ćhattisgarh (trb.), Chattīsgaṛh (trl.)
  7. Dżammu i Kaszmir; Jammu and Kashmir (ang.); Dźammu aur Kaśmir (trb.), Jammū aur Kaśmīr (trl.)
  8. Goa; Gowa (trb.), Govā (trl.)
  9. Gudźarat; Gujarat (ang.); Gudźarat (trb.), Gujarāt (trl.)
  10. Hariana; Haryana (ang.); Harijana (trb.), Hariyāṇā (trl.)
  11. Himachal Pradesh (ang.); Himaćal Pradeś (trb.), Himācal Pradeś (trl.)
  12. Jharkhand (ang.); Dźharkhand (trb.), Jhāṛkhaṁḍ (trl.)
  13. Karnataka; Karnataka (trb.), Karṇāṭaka (trl.)
  14. Kerala; Kerala (trb.), Kerala (trl.)
  15. Madhya Pradesh (ang.); Madhja Pradeś (trb.), Madhya Pradeś (trl.)
  16. Maharasztra; Maharashtra (ang.); Maharasztra (trb.), Mahārāṣṭra (trl.)
  17. Manipur; Manipur (trb.), Maṇipur (trl.)
  18. Meghalaya (ang.); Meghalaja (trb.), Meghālaya (trl.)
  19. Mizoram; Mizoram (trb.), Mizorām (trl.)
  20. Nagaland; Nagalaind (trb.), Nāgālaiṁḍ (trl.)
  21. Orisa (pol.); Odisha (ang.)[24], poprzednio Orissa; Urisa (trb.), Uṛīsā (trl.)
  22. Pendżab; Punjab (ang.); Pańdźab (trb.), Paṁjāb (trl.)
  23. Radżastan; Rajasthan (ang.); Radźasthan (trb.), Rājasthān (trl.)
  24. Sikkim; Sikim (trb.), Sikim (trl.)
  25. Tamilnadu; Tamil Nadu (ang.); Tamilnad (trb.), Tamilnād (trl.)
  26. Telangana
  27. Tripura; Tripura (trb.), Tripura (trl.)
  28. Uttarakhand (ang.); Uttarakhand (trb.), Uttarākhaṁḍ (trl.)
  29. Uttar Pradesh (ang.); Uttar Pradeś (trb.), Uttar Pradeś (trl.)

Terytoria związkowe:

  1. Andamany i Nikobary; Andaman and Nicobar Islands (ang.); Andaman aur Nikobar Dwip (trb.), Aṁdamān aur Nikobār Dvīp (trl.)
  2. Czandigarh; Chandigarh (ang.); Ćandigarh (trb.), Caṁḍīgaṛh (trl.)
  3. Dadra i Nagarhaweli; Dadra and Nagar Haveli (ang.); Dadra aur Nagarhaweli (trb.), Dādrā aur Nagarhavelī (trl.)
  4. Daman i Diu; Daman and Diu (ang.); Daman aur Diw (trb.), Damaṇ aur Dīv (trl.)
  5. Lakszadiwy; Lakshadweep (ang.); Lakszadwip (trb.), Lakṣadvīp (trl.)
  6. Puducherry (do 2006 Pondicherry) (ang.); Puduććeri (trb.), Puducceri (trl.)

Narodowe terytorium stołeczne:

  1. Delhi; Dilli (trb.), Dillī (trl.)

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Waluta Rupia indyjska (100 pajsa)
Wielkość PKB (2013) 4716 mld. USD (PPP) (szacowana)
PKB na mieszkańca (2013) 4000 USD (PPP)
Stopa wzrostu PKB (2013) 3,8% (szacowana)
Stopa bezrobocia (2013) 6,1%
Stopa inflacji (2013) 9,7%
Dług publiczny (2011) 51,6% PKB
Wskaźnik Giniego (2000) 32,5%

Do lat 90. gospodarka Indii była gospodarką quasi-socjalistyczną, z dużym udziałem sektora państwowego i ścisłą kontrolą państwa nad sektorem prywatnym i handlem zagranicznym. Ten model ukształtował się w czasie rządów Jawaharlala Nehru[25]. Od 1991 r. rozpoczęły się w Indiach liberalne reformy gospodarcze. Zmniejszona została kontrola państwa nad gospodarką, przeprowadzono również prywatyzację szeregu przedsiębiorstw państwowych. W rezultacie, od lat 90. gospodarka indyjska dynamicznie się rozwija (w ostatnich latach w tempie około 8% rocznie). W 2006 r. gospodarka Indii była czwartą największą gospodarką świata (po gospodarkach USA, Chin i Japonii), z produkcją sięgającą 4042 miliarda USD (według parytetu siły nabywczej – PPP), przy czym wielkość PKB na mieszkańca wynosi zaledwie 3,8 tysiąca USD (PPP). Według danych indyjskich, 25% ludności żyje poniżej granicy ubóstwa.

Podstawą gospodarki Indii przez długi czas było rolnictwo[26]. Obecnie w rolnictwie pracuje wciąż około 60% spośród liczącej około 510 milionów osób siły roboczej. Jednocześnie rolnictwo wytwarza zaledwie 20% PKB Indii (2006). Sektor przemysłowy zatrudnia około 12% siły roboczej Indii i wytwarza około 20% PKB, natomiast najdynamiczniej rozwijający się sektor usług, zatrudniający 28% siły roboczej – około 60% PKB.

W 2006 roku eksport Indii wyniósł około 112 miliardów USD, a głównymi dobrami eksportowymi były tekstylia, biżuteria i oprogramowanie. Import Indii w 2006 roku wyniósł około 188 miliardów USD i obejmował głównie surowce energetyczne i maszyny. Głównymi partnerami handlowymi Indii są USA, kraje UE, Chiny i Zjednoczone Emiraty Arabskie.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Mapa autostrad

W Indiach istniało (w 2006) 63 221 km linii kolejowych (w tym: 46 807 km szerokotorowych 1676 mm, z czego 17 343 km zelektryfikowanych), co odpowiada wskaźnikowi gęstości sieci 1,92 km/100 km² powierzchni. Nieco lepiej przedstawia się indyjska sieć dróg. Ich łączna długość (w 2006) wynosiła 3 316 452 km, co daje wskaźnik 100,9 km/100 km² powierzchni.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Literatury indyjskie.

Zabytki Indii[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Religie[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Dane można znaleźć w CIA Factbook [1]

(lipiec 2012)
Liczba ludności 1 205 073 612
Ludność według wieku
0 – 14 lat 29,3% (mężczyzn 187 386 162/kobiet 165 345 284)
15 – 64 lat 65,2% (mężczyzn 406 071 850/kobiet 379 152 490)
65 lat i więcej 5% (mężczyzn 31 892 823/kobiet 35 225 003)
Średnia wieku
W całej populacji 26,5 lat
Mężczyzn 25,9 lat
Kobiet 27,2 lat
Przyrost naturalny 1,312‰
Współczynnik urodzeń 20,6 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 7,43 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji –0.05 imigrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,12 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,13 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 1,07 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,9 mężczyzn/kobiet
w całej populacji 1,08 mężczyzn/kobiet
Umieralność niemowląt
W całej populacji 46,07 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 44,71 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 47,59 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 67,14 lat
Mężczyzn 66,08 lat
Kobiet 68,33 lat
Rozrodczość 2,58 urodzeń/kobietę
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS 0.3% (2009)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS 2 400 000 (2009)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS 170 000 (2009)
Liczba oficjalnych języków 22

Uwagi

  1. Na terenie całego kraju oraz 21 innych języków regionalnie.

Przypisy

  1. Konstytucja Indii w zasobach wikisource.org
  2. Od uzyskania niepodległości w 1947
  3. Władcy Indii w serwisie rulers.org
  4. Narendra Modi Sworn In as India’s New Prime Minister
  5. Narendra Modi government: Full list of portfolios and ministers
  6. Wynik ostatniego spisu powszechnego z 2014 roku. Census of India Organisation: India: Census 2011 (ang.). [dostęp 19-12-2012].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  8. Indie w Internetowa encyklopedia PWN
  9. Kanczendzanga w Internetowa encyklopedia PWN
  10. Według zaleceń Komisji Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Polski, przyjętych na na 71. posiedzeniu (30 maja 2012 roku), nazwa Mumbaj to polska nazwa główna miasta, nazwą wariantową pozostaje zaś Bombaj.
  11. Spis powszechny w Indiach: Cities having population 1 lakh and above, Census 2011]
  12. Dawniej Kalkuta
  13. Dawniej Madras
  14. Indie. Historia w Internetowa encyklopedia PWN
  15. Indie – perła w brytyjskiej koronie uzyskuje niepodległość
  16. Dwa państwa, dwie polityki. W: Ryszard Solski: Niepokoje pod Himalajami. Wyd. 1. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 169, seria: Konflikty. ISBN 83-03-02140-0.
  17. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-03-25].
  18. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The. [dostęp 2014-03-25].
  19. Fragment konstytucji na stronie wiceprezydenta
  20. System polityczny Indii
  21. W Indiach działa jeszcze Komunistyczna Partia Indii (marksistowska), zaś w 2008 zdelegalizowaną maoistowską Komunistyczną Partię Indii
  22. Indie. Partie polityczne, w: Internetowa encyklopedia PWN
  23. „Systemy polityczne współczesnego świata”, Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, wyd. ARCHE Gdańsk 2004
  24. Orissa is now Odisha, Oriya is Odia – The Times of India
  25. Przyczyny niekorzystnej sytuacji gospodarczej w Indiach po odzyskaniu niepodległości. polska-azja.pl. [dostęp 2009-12-06].
  26. Rozwój Indii a bezpośrednie inwestycje zagraniczne – czy Indie to miejsce gdzie warto inwestować?. [dostęp 2009-12-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]