Indie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: indie – muzyka niezależna.
भारत गणराज्य
Bhārat Gaṇarājya
trb. Bharat Ganaradźja

Republika Indii
Flaga Indii
Godło Indii
Flaga Indii Godło Indii
Dewiza: (sanskryt) सत्यमेव जयते
Satyameva jayate

(Tylko prawda zwycięża)
Hymn: Jana-Gana-Mana
Położenie Indii
Konstytucja Konstytucja Indii 1950 r.
Język urzędowy hindi oraz język angielski[a]; dodatkowo 21 języków uznanych za oficjalne w poszczególnych stanach
Stolica Nowe Delhi
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Pranab Mukherjee
Szef rządu premier Narendra Modi
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
7. na świecie
3 287 590 km²
314 400 km² (9,56%)
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
2. na świecie
1 210 193 422[1]
368 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

1870,7 mld[2] USD
1504[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

5069,2 mld[2] USD
4077[2] USD
Jednostka monetarna 1 rupia indyjska = 100 pajs (paisa) (INR)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii 15 sierpnia 1947
Utworzenie republiki 26 stycznia 1950
Religia dominująca Hinduizm
Strefa czasowa UTC +5:30
Kod ISO 3166 IN
Domena internetowa .in
Kod samochodowy IND
Kod samolotowy VT
Kod telefoniczny +91
Mapa Indii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Indie w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Republika Indii w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Indie w Wikisłowniku

Indie, Republika Indii (w hindi, भारतtrl.: Bhārat wymowa i, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Indii.

Od północy Indie są ograniczone przez łańcuchy górskie: Karakorum i Himalaje. Z Indiami graniczą: Pakistan na północnym zachodzie, Chiny, Nepal oraz Bhutan na północy, Mjanma i Bangladesz na północnym wschodzie, Sri Lanka przez zatokę Mannar i cieśninę Palk na południowym wschodzie. Od południowego zachodu kraj otaczają wody Morza Arabskiego, zaś od południowego wschodu Zatoki Bengalskiej i Morza Andamańskiego. Do Indii należy archipelag Lakkadiwów leżący na Morzu Arabskim 450 km na zachód od wybrzeży kraju oraz leżące w Zatoce Bengalskiej archipelagi Andamanów i Nikobarów.

Najwyższym punktem jest ośmiotysięcznik Kanczendzonga położony w Himalajach na granicy z Nepalem wznoszący się na wysokość 8586 m n.p.m.

Information icon.svg Osobny artykuł: Miasta Indii.
  • Stolica: Nowe Delhi
  • Inne duże miasta:
    • Mumbaj – 16,4 mln mieszk. (zespół miejski: 20,4 mln),
    • Delhi – 11,5 mln (zespół miejski: 18,0 mln),
    • Bangalore – 5,3 mln (zespół miejski: 6,2 mln),
    • Kolkata – 4,6 mln (zespół miejski: 14,9 mln),
    • Ćennaj – 4,4 mln (zespół miejski: 7,0 mln),
    • Ahmadabad – 3,8 mln (zespół miejski: 5,2 mln),
    • Hajdarabad – 3,7 mln (zespół miejski: 6,1 mln),
    • Pune – 3,2 mln (zespół miejski: 4,9 mln)
    • Surat – 3,1 mln (zespół miejski: 4,9 mln)
    • Kanpur – 3,0 mln (zespół miejski: 3,3 mln)

(Ludność miejska stanowi jedynie 27% mieszkańców państwa.)

  • Położenie geograficzne: 8°–37° N, 68°–97° E
  • Rozciągłość równoleżnikowa – 2933 km
  • Rozciągłość południkowa – 3214 km
  • Długość granic:

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Zwrotnikowy, na północy zwrotnikowo-monsunowy, na południowym zachodzie wilgotny, stopniowo przechodzi w suchy w zachodniej części Niziny Hindustańskiej, w Karakorum i Himalajach podzwrotnikowy górski. W wyższych partiach gór zima trwa 6 miesięcy. Częste cyklony połączone z wielkimi ulewami w okresie przejściowym między monsunem letnim a zimowym. Średnia temperatura w styczniu wynosi od ok. +15 °C u podnóża Himalajów do ok. +28 °C na południu. W maju, który jest najcieplejszym miesiącem roku, temperatury wynoszą +27 do +30 °C, z wyjątkiem pustyni Thar gdzie temperatura osiąga +36 °C. W Delhi dochodzi nawet do +44 °C.

Rzeki[edytuj | edytuj kod]

Rzeki Indii

Rzeki Indii należą do zlewiska Oceanu Indyjskiego. Największe rzeki: Ganges czczony przez hinduistów jako święta rzeka, jego dopływy Jamuna, Son, Damodar, Ghaghra. Ganges łączy się w delcie z Brahmaputrą. Na zachodzie dopływy Indusu.

Wyspy[edytuj | edytuj kod]

Wyspy Indii:

oraz Chorao, Diu, Divar, Lakkadiwy, Majuli, Monroe, wyspy w okolicy Mumbaju, Rameswaram, Sriharikota, Vashee, Willington

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Indii.

Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z niepodległymi Indiami w marcu 1954[3] (zob. Ambasada Indii w Polsce).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Demografia Indii.

Ludność: 1,22 mld (2013) – Indie są drugim państwem na świecie pod względem liczby ludności.

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Źródło: Pew Research Center, 2010[4][5].

Języki urzędowe Indii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Języki urzędowe Indii.

Językiem oficjalnym jest hindi. Język angielski pełni rolę języka pomocniczego, łącznikowego. Ponadto jest 21 języków konstytucyjnych, dopuszczanych jako języki wykładowe i urzędowe w określonych stanach assamski, bengali, bodo, dogri, gudźarati, kannada, kaśmiri, konkani, maithili, malajalam, manipuri, marathi, orija, pendżabski, nepali, santali, sindhi, sanskryt, język tamilski, telugu, urdu. Znaczna część ludności, zwłaszcza mieszkańcy południowych stanów Indii odnosi się wrogo do prób zastąpienia w urzędach języka angielskiego językiem hindi, uważając, że stanowi to niedopuszczalny zamach na ich autonomię[potrzebne źródło].

System polityczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny Indii.

Podstawowy ustroju politycznego określa konstytucja Indii z 1950 r. Indie są demokratyczną republiką federacyjną. Głową państwa jest prezydent, organem ustawodawczym dwuizbowy parlamentSansad. Stany mają własne organy władzy, na czele stoi gubernator mianowany przez prezydenta. Główne partie: Indyjski Kongres Narodowy (INC), Indyjska Partia Ludowa (BJP), Partia Ludowa (JD), Komunistyczna Partia Indii (CPI)[6].

  • Święta narodowe:
    • 26 stycznia – rocznica proklamowania republiki (1950),
    • 15 sierpnia – rocznica uzyskania niepodległości (1947)

Armia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Indyjskie Siły Zbrojne.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Indii.

Indie podzielone są na 29 stanów, 6 terytoriów związkowych i 1 terytorium stołeczne. W drugim rzędzie dzielą się na 591 dystryktów. Nazwy jednostek administracyjnych podano w wersji polskiej (jeżeli istnieje polski egzonim), wersji angielskiej (ang.) oraz w wersji hindi w polskiej transkrypcji (trb.) i w transliteracji (trl.):

Stany:
  1. Andhra Pradesh (ang.); Andhra Pradeś (trb.), Āṁdhra Pradeś (trl.)
  2. Arunachal Pradesh (ang.); Arunaćal Pradeś (trb.), Aruṇācal Pradeś (trl.)
  3. Asam; Asam (trb.), Asam (trl.)
  4. Bengal Zachodni; West Bengal (ang.); Paśćimi Bangal (trb.), Paścimī Baṁgāl (trl.)
  5. Bihar; Bihar (trb.), Bihār (trl.)
  6. Chhattisgarh (ang.); Ćhattisgarh (trb.), Chattīsgaṛh (trl.)
  7. Dżammu i Kaszmir; Jammu and Kashmir (ang.); Dźammu aur Kaśmir (trb.), Jammū aur Kaśmīr (trl.)
  8. Goa; Gowa (trb.), Govā (trl.)
  9. Gudźarat; Gujarat (ang.); Gudźarat (trb.), Gujarāt (trl.)
  10. Hariana; Haryana (ang.); Harijana (trb.), Hariyāṇā (trl.)
  11. Himachal Pradesh (ang.); Himaćal Pradeś (trb.), Himācal Pradeś (trl.)
  12. Jharkhand (ang.); Dźharkhand (trb.), Jhāṛkhaṁḍ (trl.)
  13. Karnataka; Karnataka (trb.), Karṇāṭaka (trl.)
  14. Kerala; Kerala (trb.), Kerala (trl.)
  15. Madhya Pradesh (ang.); Madhja Pradeś (trb.), Madhya Pradeś (trl.)
  16. Maharasztra; Maharashtra (ang.); Maharasztra (trb.), Mahārāṣṭra (trl.)
  17. Manipur; Manipur (trb.), Maṇipur (trl.)
  18. Meghalaya (ang.); Meghalaja (trb.), Meghālaya (trl.)
  19. Mizoram; Mizoram (trb.), Mizorām (trl.)
  20. Nagaland; Nagalaind (trb.), Nāgālaiṁḍ (trl.)
  21. Orisa (pol.); Odisha (ang.)[7], poprzednio Orissa; Urisa (trb.), Uṛīsā (trl.)
  22. Pendżab; Punjab (ang.); Pańdźab (trb.), Paṁjāb (trl.)
  23. Radżastan; Rajasthan (ang.); Radźasthan (trb.), Rājasthān (trl.)
  24. Sikkim; Sikim (trb.), Sikim (trl.)
  25. Tamilnadu; Tamil Nadu (ang.); Tamilnad (trb.), Tamilnād (trl.)
  26. Telangana
  27. Tripura; Tripura (trb.), Tripura (trl.)
  28. Uttarakhand (ang.); Uttarakhand (trb.), Uttarākhaṁḍ (trl.)
  29. Uttar Pradesh (ang.); Uttar Pradeś (trb.), Uttar Pradeś (trl.)

Terytoria związkowe:

  1. Andamany i Nikobary; Andaman and Nicobar Islands (ang.); Andaman aur Nikobar Dwip (trb.), Aṁdamān aur Nikobār Dvīp (trl.)
  2. Czandigarh; Chandigarh (ang.); Ćandigarh (trb.), Caṁḍīgaṛh (trl.)
  3. Dadra i Nagarhaweli; Dadra and Nagar Haveli (ang.); Dadra aur Nagarhaweli (trb.), Dādrā aur Nagarhavelī (trl.)
  4. Daman i Diu; Daman and Diu (ang.); Daman aur Diw (trb.), Damaṇ aur Dīv (trl.)
  5. Lakszadiwy; Lakshadweep (ang.); Lakszadwip (trb.), Lakṣadvīp (trl.)
  6. Puducherry (do 2006 Pondicherry) (ang.); Puduććeri (trb.), Puducceri (trl.)

Narodowe terytorium stołeczne:

  1. Delhi; Dilli (trb.), Dillī (trl.)

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Waluta Rupia indyjska (100 pajsa)
Wielkość PKB (2013) 4716 mld. USD (PPP) (szacowana)
PKB na mieszkańca (2013) 4000 USD (PPP)
Stopa wzrostu PKB (2013) 3,8% (szacowana)
Stopa bezrobocia (2013) 6,1%
Stopa inflacji (2013) 9,7%
Dług publiczny (2011) 51,6% PKB
Wskaźnik Giniego (2000) 32,5%

Do lat 90. gospodarka Indii była gospodarką quasi-socjalistyczną, z dużym udziałem sektora państwowego i ścisłą kontrolą państwa nad sektorem prywatnym i handlem zagranicznym. Ten model ukształtował się w czasie rządów Jawaharlala Nehru[8]. Od 1991 r. rozpoczęły się w Indiach liberalne reformy gospodarcze. Zmniejszona została kontrola państwa nad gospodarką, przeprowadzono również prywatyzację szeregu przedsiębiorstw państwowych. W rezultacie, od lat 90. gospodarka indyjska dynamicznie się rozwija (w ostatnich latach w tempie około 8% rocznie). W 2006 r. gospodarka Indii była czwartą największą gospodarką świata (po gospodarkach USA, Chin i Japonii), z produkcją sięgającą 4042 miliarda USD (według parytetu siły nabywczej – PPP), przy czym wielkość PKB na mieszkańca wynosi zaledwie 3,8 tysiąca USD (PPP). Według danych indyjskich, 25% ludności żyje poniżej granicy ubóstwa.

Podstawą gospodarki Indii przez długi czas było rolnictwo[9]. Obecnie w rolnictwie pracuje wciąż około 60% spośród liczącej około 510 milionów osób siły roboczej. Jednocześnie rolnictwo wytwarza zaledwie 20% PKB Indii (2006). Sektor przemysłowy zatrudnia około 12% siły roboczej Indii i wytwarza około 20% PKB, natomiast najdynamiczniej rozwijający się sektor usług, zatrudniający 28% siły roboczej – około 60% PKB.

W 2006 roku eksport Indii wyniósł około 112 miliardów USD, a głównymi dobrami eksportowymi były tekstylia, biżuteria i oprogramowanie. Import Indii w 2006 roku wyniósł około 188 miliardów USD i obejmował głównie surowce energetyczne i maszyny. Głównymi partnerami handlowymi Indii są USA, kraje UE, Chiny i Zjednoczone Emiraty Arabskie.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Mapa autostrad

W Indiach istniało (w 2006) 63 221 km linii kolejowych (w tym: 46 807 km szerokotorowych 1676 mm, z czego 17 343 km zelektryfikowanych), co odpowiada wskaźnikowi gęstości sieci 1,92 km/100 km² powierzchni. Nieco lepiej przedstawia się indyjska sieć dróg. Ich łączna długość (w 2006) wynosiła 3 316 452 km, co daje wskaźnik 100,9 km/100 km² powierzchni.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Literatury indyjskie.

Zabytki Indii[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Religie[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Dane można znaleźć w CIA Factbook [1]

(lipiec 2012)
Liczba ludności 1 205 073 612
Ludność według wieku
0 – 14 lat 29,3% (mężczyzn 187 386 162/kobiet 165 345 284)
15 – 64 lat 65,2% (mężczyzn 406 071 850/kobiet 379 152 490)
65 lat i więcej 5% (mężczyzn 31 892 823/kobiet 35 225 003)
Średnia wieku
W całej populacji 26,5 lat
Mężczyzn 25,9 lat
Kobiet 27,2 lat
Przyrost naturalny 1,312‰
Współczynnik urodzeń 20,6 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 7,43 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji –0.05 imigrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,12 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,13 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 1,07 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,9 mężczyzn/kobiet
w całej populacji 1,08 mężczyzn/kobiet
Umieralność niemowląt
W całej populacji 46,07 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 44,71 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 47,59 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 67,14 lat
Mężczyzn 66,08 lat
Kobiet 68,33 lat
Rozrodczość 2,58 urodzeń/kobietę
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS 0.3% (2009)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS 2 400 000 (2009)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS 170 000 (2009)
Liczba oficjalnych języków 22

Uwagi

  1. Na terenie całego kraju oraz 21 innych języków regionalnie.

Przypisy

  1. Wynik ostatniego spisu powszechnego z 2011 roku. Census of India Organisation: India: Census 2011 (ang.). [dostęp 19-12-2012].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Dwa państwa, dwie polityki. W: Ryszard Solski: Niepokoje pod Himalajami. Wyd. 1. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 169, seria: Konflikty. ISBN 83-03-02140-0.
  4. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-03-25].
  5. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The. [dostęp 2014-03-25].
  6. „Systemy polityczne współczesnego świata”, Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, wyd. ARCHE Gdańsk 2004.
  7. Orissa is now Odisha, Oriya is Odia – The Times of India
  8. Przyczyny niekorzystnej sytuacji gospodarczej w Indiach po odzyskaniu niepodległości. polska-azja.pl. [dostęp 2009-12-06].
  9. Rozwój Indii a bezpośrednie inwestycje zagraniczne – czy Indie to miejsce gdzie warto inwestować?. [dostęp 2009-12-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiatlas Wikimedia Atlas: Indie – wikiatlas z mapami w Commons