Łatgalia

Herb Łatgali

Łatgalia (łatg. Latgola, łot. Latgale, niem. Lettgallen, ros. Латгалия, od nazwy plemienia Łatgalów) – jedna z czterech krain historycznych składających się na współczesną Łotwę, leży we wschodniej części kraju. Dawne Inflanty Polskie.

W średniowieczu podbita przez zakon kawalerów mieczowych, po jego sekularyzacji w XVI w. wraz z większością Inflant jako wspólna domena Korony i Litwy w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Nazwa Inflanty Polskie pojawiła się po pokoju w Oliwie 1660, gdy Łatgalia, jako jedyna część Inflant, pozostała w granicach Rzeczypospolitej (Kurlandia i Semigalia stanowiły lenne, jednakże odrębne od federacji, księstwo). Stolicą księstwa (województwa inflanckiego) był Dyneburg.

Po I rozbiorze w granicach Rosji stała się częścią guberni białoruskiej (później witebskiej).

Według stanu z 2010 r. wśród ludności nieznacznie dominują kulturowo protestanccy Łotysze i katoliccy Łatgalczycy (150-200 tys.) stanowiący łącznie 44% ludności, Rosjanie 39% (z wyjątkiem staroobrzędowców, głównie ludność napływowa po II wojnie światowej), Polacy 7% (ludność autochtoniczna i w mniejszej części pochodząca z pozostałych ziem wschodnich Rzeczypospolitej), Białorusini 5,3% i Litwini 0,6%.

Polacy w Łatgalii/Inflantach Polskich

Mimo że ludność polska była głównie ludnością pochodzenia szlacheckiego, w tym w części południowej Inflant Polskich mieszkało dużo drobnej szlachty, to były również obszary zamieszkane przez ludność chłopską, jak np. w rejonie Warklan (łot. Varaklăni) na południe od Jeziora Łubań (cztery wioski). W końcu XIX w. i na początku XX w. wyłoniła się z tej grupy silna polska inteligencja skupiona głównie w Dyneburgu. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego Inflanty Polskie znacznie lepiej zintegrowały się w ciągu 211 lat przynależności z Rzecząpospolitą niż Prusy Zachodnie (Pomorze Gdańskie). Szlachta Inflant Polskich, pochodząca z rodów rycerskich kawalerów mieczowych pochodzenia niemieckiego, związana licznymi węzłami cywilizacyjnymi z Polską, uległa gruntownej polonizacji, dostarczając szeregu zasłużonych Polsce rodów, w tym: Tyzenhausów, Grotusów, Rejtanów, Denhoffów, Korffów, Romerów, Mohlów, Weissenhoffów, Platerów, Manteufflów i innych. Nawet w okresie zaborów dominowały tu polskie wpływy kulturowe i gospodarcze, których przewaga zakończyła się dopiero w czasach niepodległości Republiki Łotewskiej w międzywojniu, ale polska obecność cywilizacyjna jest nadal widoczna. W okresie II wojny światowej istniała tu także silna polska konspiracja złożona z miejscowych Polaków, jak i struktury wywiadu polskiego podległego Armii Krajowej. Ziemia ta wydała również w XX w. wielu wybitnych ludzi zasłużonych dla Rzeczypospolitej jak kpt. Władysław Raginis, Władysław Studnicki.

Łatgalię zamieszkuje większa część 60-tysięcznej mniejszości polskiej na Łotwie. Także wśród ludności łotewskiej widać różnorodne wpływy kultury polskiej, jak choćby licznie występujące imiona i nazwiska zaczerpnięte z polszczyzny.

Główne miasta: Dyneburg, Rzeżyca.

Bibliografia

• Borowik Józef [red.], Polska a Inflanty, Gdynia 1938.
• Dybaś Bogusław, Inflanty a polsko-litewska Rzeczpospolita po pokoju oliwskim (1660), w: Miedzy Zachodem a Wschodem, Studia z dziejów Rzeczypospolitej w epoce nowożytnej, red. Jaxcek Staszewski, Krzysztof Mikulski, Jarosław Dumanowski, Toruń 2002.
• Heyde Jürgen, Kość niezgody – Infnaty w polityce wewnętrznej rzeczypospolitej w XVI-XVII wieku, w: Prusy i Inflanty miedzy średniowieczem a nowozytnością. Państwo – społeczeństwo – kultura, red. Bogusław Dybaś, Dariusz Makiłła, Toruń 2003.
• Karwowski Stanisław, Wcielenie Inflant do Litwy i Polski 158-1561 roku, Poznań 1873.
• Kunze Edward, Organizacja Inflant w czasach polskich, w: Polska w Inflanty, red. Józef Borowik, Gdynia 1939.
• Manteuffel Gustaw, Inflanty polskie oraz Listy znad Bałtyku, wstęp, redakcja i opracowanie tekstu Krzysztof Zajas, Kraków 2009.
• Manteuffel Gustaw, Inflanty Polskie, poprzedzone ogólnym rzutem oka na siedmiowiekową przeszłośc całych Inflant, Poznań 1879.
• Manteuffel Gustaw, Księstwo Inflanckie XVII. i XVIII stulecia. Przegląd wybitniejszych jego postaci, Kraków 1897.
• Manteuffel Gustaw, Zarys z dziejów krain dawnych inflanckich (czyli Inflant właściwych (tak szwedzkich jako i polskich), Estonii z Ozylia, Kurlandii i Ziemi Piltyńskiej, wstęp, redakcja i opracowanie tekstu Krzysztof Zajaz, Kraków 2007.
• Mikulski Krzysztof, Rachuba Andrzej, Urzędnicy inflanccy XVI-XVIII wieku. Spisy, w: Urzędnicy dawnej Rzeczypospolitej XII-XVIII wieku. Spisy, red. Antoni Gąiorowski, t. IX, Inflanty, Kórnik 1994.
• Paluszyński Tomasz, Czy Rosja uczestniczyła w pierwszym rozbiorze Polski czyli co zaborcy zabrali Polsce w trzech rozbiorach. Nowe określenie obszarów rozbiorowych Polski w kontekście analizy przynależności i tożsamości państwowej Księstw Inflanckiego i Kurlandzkiego, prawnopaństwowego stosunku Polski i Litwy oraz podmiotowości Rzeczypospolitej, Poznań 2008.
• Paluszyński Tomasz, Kurlandia, Inflanty i Estonia pod obca władzą (Panowanie niemieckie, polskie i szwedzkie. Zarys historii politycznej regionu od XIII wieku do roku 1721/1795, w: Łotwa: wczoraj – dziś – jutro, red. Tomasz Paluszyński, Tatjana Navickas, Ligia Marcinkowska, Poznań 2003.
• Tarvel Enn, Stosunek prawnopaństwowy Inflant do Rzeczypospolitej oraz ich ustrój administracyjny w l. 1561-1621, w: Zapiski Historyczne, t. XXXIV, z. 1, 1969.
• Zajas Krzysztof, Nieobecna Kultura. Przypadek Inflant Polskich, Kraków 2008.

Zobacz też

• diecezja inflancka
• województwo inflanckie

Linki zewnętrzne

• Inflanty polskie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.