Interkosmos

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy programu kosmicznego. Zobacz też: film i planetoida o takiej nazwie.
Logo programu Interkosmos
Państwa uczestniczące
Znaczek pocztowy poczty NRD
Misja radziecko-kubańska na znaczku pocztowym poczty ZSRR

Interkosmos (ros. Интеркосмос) – radziecki międzynarodowy program kosmiczny utworzony na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. W 1965 oraz w dniach 15 -20 listopada 1966 na zjeździe przedstawicieli krajów socjalistycznych w Moskwie, podjęto decyzję dotyczącą zorganizowania szeroko zakrojonej współpracy w dziedzinie badań i wykorzystania przestrzeni kosmicznej. Program tej współpracy, do której należały Bułgaria, Czechosłowacja, Kuba, Mongolia, NRD, Polska, Rumunia, Węgry i ZSRR, został przyjęty na zjeździe, który odbył się w Moskwie w dniach 5 -13 kwietnia 1967. Kraje uczestniczące w programie nie miały wspólnego budżetu. Ustalono, że rakiety nośne dostarczać będzie Związek Radziecki i że startować będą z radzieckich kosmodromów, a uczeni z pozostałych krajów skupią swe wysiłki na budowie aparatury badawczej i satelitów. Dało to możliwość niezwłocznego włączenia się do badań kosmosu. Dla realizacji tego programu w każdym z zainteresowanych krajów powstały specjalne organy. Kierownictwo polskiego Komitetu ds. Badania i Pokojowego Wykorzystania Przestrzeni Kosmicznej przy Prezydium PAN objął astrofizyk profesor Stefan Piotrowski[1]. Początkowo Interkosmos obejmował cztery dziedziny badań: fizykę kosmiczną, meteorologię, łączność oraz biologię i medycynę kosmiczną. Każdą z tych dziedzin zajmowały się odpowiednie zespoły robocze państw członkowskich. Konferencje tych zespołów odbywały się raz w roku, kolejno w poszczególnych państwach członkowskich.Dla usprawnienia działania duże zespoły podzielono na mniejsze, a te z kolei na sekcje, które dodatkowo przeprowadzały zebrania i seminaria. Najwyższym organem koordynującym działalność Interkosmosu była doroczna konferencja przewodniczących komitetów narodowych. [2]. W dniu 13 sierpnia 1968 kraje biorące udział w programie przesłały na ręce Sekretarza Generalnego ONZ projekt międzynarodowego systemu łącznościowego, o nazwie Intersputnik, przeznaczonego do zaspokajania potrzeb krajów zarówno rozwiniętych, jak i rozwijających się[3]. W 1970 podczas spotkania (we Wrocławiu) kierowników narodowych programów kosmicznych przyjęto propozycję by wspólny program nazwać Interkosmosem. Program ten miał na celu umożliwienie partycypacji państwom bloku wschodniego w eksploracji kosmosu. Prawną stronę porozumienia i działania regulował dokument-porozumienie zawarty 13 lipca 1976, a które obowiązywało od 25 marca 1977. Porozumienie zawarte zostało na 10 lat. W 1979 porozumienie podpisał przedstawiciel Wietnamu dziesiąty uczestnik programu Interkosmos[2]. Większość misji była załogowa, aczkolwiek częścią programu były także satelity bezzałogowe, rakiety sondażowe. W ramach programu Interkosmos zbudowano i obsługiwano stację orbitalną Mir.
W programie Interkosmos brali również udział specjaliści z państw zachodnich między innymi z Francji, USA i Szwecji. W tym przypadku chodziło o przeprowadzenie połączonego eksperymentu, na przykład badań w biosatelicie, czy też sondaży rakietowych atmosfery ziemskiej, albo też o udostępnienie systemów rakietowych i współpracy przy budowie i wyposażeniu sztucznych satelitów, jak miało to miejsce podczas wspólnych radziecko-indyjskich eksperymentów; począwszy od 1975, kiedy radziecki Kosmos wyniósł indyjskiego satelitę Aryabhata-1 i dwa następne w późniejszych latach. Francuska aparatura naukowo-badawcza umieszczona była na radzieckich próbnikach międzyplanetarnych, a nawet na Księżycu (odbłyśnik laserowy pojazdu Łunochod pochodził z Francji)[2].
W pierwszym dziesięcioleciu istnienia programu wyniesiono na orbity 20 satelitów Interkosmos (w latach 1969-1979) i 8 rakiet geofizycznych Wertikal. Ponadto uczestniczono w radzieckich programach radzieckich programach narodowych realizowanych m. in. na stacjach kosmicznych typu Salut 6, statkach Sojuz, satelitach Kosmos, Meteor i automatycznych stacjach Prognoz[2].
W 1976 program Interkosmos wzbogacono o nowe badania. Tym razem pojawiła się teledetekcja. Na statku Sojuz 22 przeprowadzono eksperyment Raduga (tęcza) polegający na fotografowaniu wybranych rejonów Ziemi wielospektralną kamerą, której projekt powstał przy współpracy specjalistów z ZSRR i NRD. Kamerę zbudowały zakłady Carl Zeiss w Jenie[2]. Operacja Raduga prowadzona była nie tylko z orbity okołoziemskiej – równocześnie z pokładu samolotu wykonywano zdjęcia i obserwacje naziemne wybranych rejonów testowych[2].


Loty załogowe[edytuj | edytuj kod]

Data Zdjęcie Kosmonauta Kosmonauta rezerwowy Kraj Misja Stacja orbitalna
2 marca 1978
VladimirRemek.jpg
Vladimír Remek
Oldřich Pelčák
Flag of Czechoslovakia.svg

Czechosłowacja

Sojuz 28
Soyuz 28 mission patch.svg
Salut 6
27 czerwca 1978
Miroslaw H.jpg
Mirosław Hermaszewski
Zenon Jankowski
Flag of Poland.svg

Polska

Sojuz 30
Soyuz 30 mission patch.svg
Salut 6
26 sierpnia 1978
Sigmund Jahn cropped.jpg
Sigmund Jähn
Eberhard Köllner
Flag of East Germany.svg

NRD

Sojuz 31
Soyuz 31 mission patch.svg
Salut 6
10 kwietnia 1979
Georgi Ivanov detail.png
Georgi Iwanow
Aleksandyr Aleksandrow
Flag of Bulgaria (1971-1990).svg

Bułgaria

Sojuz 33
Soyuz-33 patch.png
Salut 6
26 maja 1980
Bertalan Farkas first Hungarian astronaut.jpg
Bertalan Farkas
Béla Magyari
Civil Ensign of Hungary.svg

Węgry

Sojuz 36
Soyuz36 patch.png
Salut 6
23 lipca 1980
TUÂN PHAM.JPG
Phạm Tuân
Bùi Thanh Liêm
Flag of Vietnam.svg

Wietnam

Sojuz 37
Soyuz37 patch.png
Salut 6
18 września 1980
Arnaldo Tamayo Méndez
José Armando López Falcón
Flag of Cuba.svg

Kuba

Sojuz 38
Soyuz38 patch.png
Salut 6
23 marca 1981
Jügderdemidiin Gürragchaa.jpeg
Dżügderdemidijn Gürragczaa
Majdarżawyn Ganzorig
Flag of the People's Republic of Mongolia (1940-1992).svg

Mongolia

Sojuz 39
Soyuz39 patch.png
Salut 6
14 maja 1981
Dumitru-Dorin Prunariu - UNOOSA 50 Years of Women in Space NHM Vienna 2013.jpg
Dumitru Prunariu
Dumitru Dediu
Flag of Romania (1965-1989).svg

Rumunia

Sojuz 40
Soyuz40 patch2.png
Salut 6
24 czerwca 1982
Chretien2.jpg
Jean-Loup Chrétien
Patrick Baudry
Flag of France.svg

Francja

Sojuz T-6
Soyuz T-6 mission patch.png
Salut 7
2 kwietnia 1984
Rakesh sharma.jpg
Rakesh Sharma
Ravish Malhotra
Flag of India.svg

Indie

Sojuz T-11
Soyuz T-11 mission patch.gif
Salut 7
22 lipca 1987
Muhammed Ahmed Faris.jpg
Muhammed Ahmed Faris
Munir Habib Habib
Flag of Syria.svg

Syria

Sojuz TM-3
Soyuz TM-3 mission patch.svg
Mir
6 lipca 1988
Александр Александров Панайотов.JPG
Aleksandyr Aleksandrow
Krasimir Stojanow
Flag of Bulgaria (1971-1990).svg

Bułgaria

Sojuz TM-5
Soyuz TM-5 mission patch.svg
Mir
29 sierpnia 1988
Abdul Ahad Mohmand
Mohammed Dauran-Ghulam Masum
Flag of Afghanistan (1987–1992).svg

Afganistan

Sojuz TM-6
Soyuz TM-6 patch.svg
Mir

Sztuczne satelity[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym satelitą wysłanym w ramach współpracy był Kosmos 261, przeznaczony do prowadzenia eksperymentów w dziedzinie badań górnych warstw atmosfery Ziemi i zórz polarnych[3].

Satelity Interkosmos podzielić można według zastosowania na trzy serie: słoneczna, do których należały satelity Interkosmos 1, 4, 7, 11, 16 i Interkosmos „Kopernik 500”; jonosferyczna – Interkosmos 2, 8, 12, 14 oraz magnetosferyczna Interkosmos 3, 5, 6, 10, 13, 14, 17.

Rakiety programu Interkosmos[edytuj | edytuj kod]

W 1970 rozpoczęto wysyłanie na duże wysokości (500 km) rakiet geofizycznych typu Wertikal. Te badania przynosiły dużo materiału naukowego z dziedziny promieniowania Słońca i fizyki atmosfery.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Andrzej Marks: Polak w Kosmosie. Warszawa: „Książka i Wiedza”, 1978, s. 98.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Praca zbiorowa: Interkosmos znaczy współpraca. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1985, s. 15-23. ISBN 83-206-0547-4.
  3. 3,0 3,1 Praca zbiorowa: Kosmonautyka. Warszawa: „Wydawnictwa Naukowo-Techniczne”, 1971, s. 97.