Inwazja na Grenadę

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Inwazja na Grenadę
Zimna wojna
US Army Rangers parachute into Grenada during Operation Urgent Fury.jpg
75 Pułk US Army Rangers podczas desantu nad Grenadą.
Czas 25 października 1983 - 15 grudnia 1983
Miejsce Grenada
Terytorium Ameryka Południowa
Przyczyna niestabilność polityczna Grenady
Wynik zwycięstwo Stanów Zjednoczonych
Strony konfliktu
 Stany Zjednoczone
 Antigua i Barbuda
 Argentyna
 Barbados
 Dominika
 Jamajka
 Saint Lucia
 Saint Vincent i Grenadyny
 Grenada
 Kuba
Dowódcy
Ronald Reagan
Joseph Metcalf
Norman Schwarzkopf
Hudson Austin
Pedro Tortolo
Siły
7 300 żołnierzy Grenada: 1 500 ludzi
Kuba: 722 ludzi[1][2]
Straty
19 zabitych
116 rannych
Grenada: 45 żołnierzy zabitych
co najmniej 24 zabitych cywilów; 358 rannych.
Kuba: 25 zabitych, 59 rannych, 638 wziętych do niewoli
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Inwazja na Grenadę – operacja wojskowa armii Stanów Zjednoczonych dokonana 25 października 1983 siłami 7 300 żołnierzy na karaibskie państwo wyspiarskie Grenada. Interwencja wojskowa USA, Jamajki i kilku mniejszych państw karaibskich była wywołana wojskowym zamachem stanu na Grenadzie i obawą o życie amerykańskich studentów przebywających wówczas na wyspie. Ponadto rząd Stanów Zjednoczonych dążył do usunięcia lewicowego rządu i likwidacji kubańskich wpływów.

Podłoże konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Grenada uzyskała niepodległość w 1974. Już w pięć lat potem, 13 marca 1979, doszło do obalenia rządu Erica Gairy’ego - pierwszego premiera Grenady w historii wyspy. Zamach stanu został dokonany pod dowództwem Maurice’a Bishopa - lidera partii "New JEWEL Movement" ("NJM" albo "New Joint Endeavour for Welfare, Education and Liberation Movement"). Po objęciu władzy Bishop ustanowił nowy lewicowy rząd o orientacji marksistowskiej, który nawiązał bliską współpracę z Kubą oraz niektórymi państwami arabskimi. Pod rządami Bishopa Grenada rozpoczęła reformy ekonomiczno-społeczne głosząc rewolucyjny program oraz powołano ochotnicze formacje samoobrony terytorialnej. W 1979 w Point Salines rozpoczęto również we współpracy z Kubą budowę międzynarodowego lotniska mającego obsługiwać ruch turystyczny na wyspie. Według twierdzeń Pentagonu na podstawie rzekomo znalezionych dokumentów w trakcie inwazji lotnisko miało mieć militarny charakter. Podobno Kubańczycy planowali używać lotniska jako bazy przenoszącej zapasy dla ich oddziałów w Afryce, a Sowieci, jako przystanku paliwowego w drodze do Nikaragui. Ponadto w budowie miały brać udział również: Irak, Libia, Syria oraz Algieria. Nigdy nie udało się jednak potwierdzić tych danych służących potrzebie usprawiedliwienia inwazji.

W 1981 administracja Reagana poinformowała Bishopa, że jego powiązania z Kubą stanowią zagrożenie dla pokoju w regionie Karaibów. Rząd amerykański oskarżył Grenadę o budowanie ośrodków, które zapewniały wzrost znaczenia militarnego państw komunistycznych, a także o udział w transporcie broni dla partyzantów w Ameryce Środkowej.

Im bardziej stosunki Grenady ze Stanami Zjednoczonymi pogarszały się, tym owocniejsza stała się współpraca Bishopa z Kubą. Jednocześnie administracja Reagana starała się zdyskredytować lewicowy rząd Grenady zarzucając mu popadanie w zależność od ZSRR, co było zupełnie nieprawdziwe. Do takich informacji należało m.in. podanie w maju 1980, iż Sowieci otrzymają pozwolenie na lądowanie swoich samolotów zwiadowczych dalekiego zasięgu Tu-95 na nowym lotnisku, kiedy tylko zostanie wybudowane. W 1982 z kolei rozeszły się pogłoski, iż ZSRR umorzył Grenadzie długoterminowy kredyt finansowy na budowę stacji naziemnej, która miała być połączona z sowieckim satelitą komunikacyjnym. Wskutek tych oskarżeń administracja prezydenta Reagana nałożyła na Grenadę sankcje ekonomiczne.

Przewrót i masakra cywilów[edytuj | edytuj kod]

W lecie 1983 "NJM" rozpadła się na dwie frakcje. Frakcja Bishopa była niezadowolona z dotychczasowych postępów i chciała nawiązania bliższych stosunków z Zachodem (głównie państwami europejskimi) przy zachowaniu lewicowej orientacji politycznej i przyjaznych stosunków z Kubą. Druga, której przewodził wicepremier – Bernard Coard, deklarowała zamiary przyspieszenia konwersji kraju w model komunistyczny. Frakcja Bishopa w przeciwieństwie do frakcji Coarda cieszyła się poparciem ludności, ale frakcja Coarda zdobyła większe wpływy w części armii; Kuba i ZSRR nie ingerowały w ten konflikt (aczkolwiek teoretycznie politycznie była im bliższa frakcja Coarda, to pragmatycznie preferowały raczej frakcję Bishopa z uwagi na jej poparcie wśród ludności).

Frakcja Coarda postanowiła postawić Kubę i ZSRR przed faktem dokonanym, co doprowadziło do wydarzeń z 13 października 1983, kiedy grupa ta w wyniku zamachu stanu przejęła władzę od Bishopa i umieściła go w areszcie. Jednakże brak poparcia ze strony Kuby (i ZSRR) dla tego działania spowodował, że Coard polecił uwolnić Bishopa. Bishop stanął na czele wielkiej demonstracji ludności w St. George's - stolicy Grenady; demonstranci domagali się rezygnacji Coarda. Wtedy na rozkaz Coarda doszło do zbrojnej interwencji części Ludowej Armii Rewolucyjnej (PRA), w wyniku której zastrzelonych zostało około 50 cywilów (kilkuset odniosło rany), a także został ponownie schwytany (i szybko rozstrzelany) Bishop (oraz kilkunastu jego zwolenników). Gubernator Generalny Grenady, reprezentujący Królową Brytyjską – Paul Scoon - został umieszczony w areszcie domowym. Ekipa Coarda ponownie zwróciła się o oficjalne poparcie do Kuby i ponownie uzyskała odmowę (Kubańczycy budujący lotnisko otrzymali polecenie całkowitej nieinterwencji). Wtedy rządząca ekipa zerwała wszelkie kontakty ze światem.

Amerykańscy cywile czekający w lotniskowym terminalu na ewakuację z wyspy przez swe wojsko podczas operacji "Urgent Fury"

Organizacja Państw Wschodnich Karaibów (OECS) zaapelowała do Stanów Zjednoczonych, Barbados oraz Jamajki o pomoc wojskową. Ponadto na Grenadzie przebywało ponad 200 amerykańskich studentów, uczących na Uniwersytecie św. Jerzego. Departament Stanu USA poprosił o zezwolenie na ewakuację studentów i obcokrajowców. Odmowa ewakuacji ze strony junty, została uznana jako bezpośredni powód do podjęcia działań militarnych.

Inwazja[edytuj | edytuj kod]

Plan inwazji na Grenadę, upubliczniony w ostatnich latach

Operacja pod kryptonimem "Urgent Fury" rozpoczęła się 25 października 1983 o godzinie 5.00. Była to pierwsza poważna operacja armii amerykańskiej od czasu wojny wietnamskiej. W działaniach wzięło udział 7 000 żołnierzy Stanów Zjednoczonych (reprezentujących zarówno wojska lądowe, jak i piechotę morską) oraz kolejnych 300 w ramach OECS. Przeciwko sobie mieli:

  • 1500 słabo uzbrojonych żołnierzy Ludowej Armii Rewolucyjnej, z których część podjęła walkę (pozostali nie chcieli walczyć dla ekipy Coarda);
  • grupę 722 Kubańczyków[3], którzy dysponowali uzbrojeniem pochodzącym z Kuby i przeznaczonym pierwotnie dla armii grenadyjskiej (Kubańczycy nie wydali tego uzbrojenia z powodu przewrotu Coarda i oczekiwania na rozstrzygnięcia polityczne). Słabością Kubańczyków był brak jednoznacznych rozkazów — otrzymali oni wcześniej wytyczne nakazujące im w przypadku obcej interwencji wspierać zbrojnie rząd Bishopa, ale później dostali także polecenie nieinterweniowania ani za ani przeciw Coardowi. Podczas interwencji nie mogli wskutek odcięcia łączności otrzymać nowych rozkazów, więc w rezultacie początkowo walczyli z Amerykanami, ale dość szybko się poddali.

Oddziały interwencyjne napotkały początkowo stosunkowo silny opór żołnierzy Ludowej Armii Rewolucyjnej i oddziałów kubańskich. Później jednak żołnierze grenadyjscy zaczęli coraz mniej chętnie walczyć, a Kubańczycy poddali się następnego dnia. Amerykanie przeprowadzili desant na stare oraz nowe lotnisko w Point Salines oraz uwolnili Gubernatora Generalnego Grenady – Paula Scoona. Około 19.00 na plażach wylądowali Marines z ciężkim sprzętem. Amerykańscy oficerowie nie dawali sobie rady ze świetnie znającymi teren niedużymi grupkami obrońców — błędem Amerykanów było „przesycenie” terenu walki zbyt dużą liczbą żołnierzy przez co nie mogli ich efektywnie użyć; innym błędem Amerykanów była zła wstępna struktura dowodzenia[4]. Przez całą noc aż do południa następnego dnia trwały walki z Kubańczykami oraz niedobitkami grenadyjskiej armii. Ludność Grenady początkowo odniosła się do interwencji obojętnie (oddziały paramilitarne nie podjęły walki w obronie znienawidzonego Coarda, podobnie walki nie podjęli ci żołnierze grenadyjscy, którzy popierali Bishopa), a później zaczęła współpracę z Amerykanami — coraz częściej zdarzały się przypadki wydawania im próbujących się ukrywać żołnierzy grenadyjskich popierających Coarda.

Bilans strat[edytuj | edytuj kod]

Bilans strat wynosi 19 zabitych oraz 116 rannych żołnierzy amerykańskich. Grenada straciła: 45 żołnierzy zabitych, co najmniej 24 zabitych cywilów i dalszych 358 rannych. Zginęło również 25 kubańskich wojskowych, 59 było rannych, natomiast 638 wzięto do niewoli.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Status Kubańczyków był złożony. Formalnie byli to cywilni robotnicy, technicy i inżynierowie, ale faktycznie byli to w zdecydowanej większości świeżo zdemobilizowani żołnierze i oficerowie kubańskich jednostek saperskich, a ich organizacja bardziej przypominała oddział wojskowy niż cywilną ekipę budowlaną, jednakże nie dysponowali oni uzbrojeniem (wykorzystali broń dostarczoną armii Grenady przez Kubę).
  2. Ronald H. Cole, 1997, Operation Urgent Fury: The Planning and Execution of Joint Operations in Grenada 12 October - 2 November 1983 Joint History Office of the Chairman of the Joint Chiefs of Staff Washington, DC, p.6, p.26, p. 62.] (Retrieved November 9, 2006).
  3. Formalnie cywilów, ale faktycznie świeżo zdemobilizowanych saperów.
  4. Dowództwo sprawował Metcalf, który będąc admirałem w przypadku działań na lądzie przeważnie wcielał w życie sugestie Schwarzkopfa, który z kolei był tylko jego „doradcą”; podczas nieobecności Metcalfa Schwarzkopf nie mógł wydawać formalnych rozkazów i np. wysłanie śmigłowców po studentów wymusił grożąc sądem wojennym dowódcy śmigłowców. Później Schwarzkopf został mianowany zastępcą Metcalfa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ronald H. Cole, 1997, Operation Urgent Fury: The Planning and Execution of Joint Operations in Grenada 12 October - 2 November 1983.
  • Włodzimierz Kalicki, Lecimy po studentów!, Zdarzyło się wczoraj, Gazeta Wyborcza.