Inwazja na Islandię

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cele wojsk brytyjskich

Inwazja na Islandię - brytyjska operacja pod kryptonimem Fork w 1940 podczas II wojny światowej.

Inwazja rozpoczęła się wczesnym rankiem 10 maja 1940. Wojska brytyjskie wylądowały w Reykjavíku. Na wyspie nie napotkano oporu zbrojnego, więc Royal Marines przemieszczali się szybko. Wyłączono sieci łączności, zabezpieczono miejsca strategiczne (porty, lotniska) oraz aresztowano niemieckich obywateli. Wojska przemieściły się do Hvalfjörður, Kaldaðarnes, Sandskeiði i Akranes i były gotowe na ewentualny atak Niemiec.

Wieczorem 10 maja rząd islandzki wystosował protest, oskarżając Brytyjczyków o naruszenie neutralności i domagając się odszkodowania za wyrządzone szkody. Brytyjczycy obiecali rekompensatę, współpracę gospodarczą i militarną, nieingerowanie w sprawy islandzkie oraz wycofanie się pod koniec wojny. Islandia zgodziła się ostatecznie na współpracę, jednak formalnie pozostała nadal państwem neutralnym.

Brytyjskie wejście na Islandię zbiegło się z zakończeniem dziwnej wojny i atakiem hitlerowców na Francję, Holandię, Belgię i Luksemburg.

Tło[edytuj | edytuj kod]

W 1918, po długiej zależności od Danii, Islandia stała się niezależnym krajem, pozostającym w unii personalnej z Danią. Kraje te prowadziły wspólną politykę zagraniczną. Królestwo Islandii nie posiadało sił zbrojnych i ogłoszono je neutralnym krajem. W 1928 wszystkie islandzkie partie polityczne były za zakończeniem unii personalnej z Danią.

9 kwietnia 1940 Niemcy rozpoczęły operację Weserübung. Pierwszego dnia operacji po kilku godzinach walk zajęto Danię, następnie boje toczono w Norwegii.

Pierwszego dnia agresji hitlerowskiej na kraje skandynawskie, Wielka Brytania wystosowała informację dla rządu islandzkiego, w której Londyn złożył ofertę pomocy w zachowaniu niepodległości przez Islandię. Islandzki rząd odrzucił ofertę. 10 kwietnia Althing (parlament islandzki), oświadczył, że duński król Chrystian X nie jest w stanie wykonywać swych konstytucyjnych powinności, co oznaczało zerwanie unii personalnej.

12 kwietnia Brytyjczycy wkroczyli na Wyspy Owcze.

Po niemieckich sukcesach w Danii i Norwegii, Wielka Brytania obawiała się ataku. W związku z tym chcieli założyć własną bazę na Islandii w obliczu niemieckiego zagrożenia. 6 maja Winston Churchill przekazał sprawę założenie bazy do Gabinetu Wojennego. Wyprawa na Islandię została przygotowana w pośpiechu. Wiele celów operacyjnych zostało opracowanych dopiero w drodze na wyspę. Nikt z Brytyjczyków nie mówił po islandzku.

Głównym celem było zabezpieczenie stolicy Islandii, ale także portu Hvalfjörður, by ustrzec się przed niemieckim kontratakiem z morza. Brytyjczycy liczyli się także z możliwością przerzucenia żołnierzy niemieckich drogą powietrzną, co miała miejsce w Norwegii. Dlatego zabezpieczono lotniska w Sandskeið i Kaldaðarnes.

Operacja Fork[edytuj | edytuj kod]

Dowódcą operacji został pułkownik Robert Sturges, weteran I wojny światowej, uczestnik bitwy o Gallipoli i bitwy jutlandzkiej. Siły inwazyjne składały się łącznie z 746 żołnierzy.

O 4 rano 8 maja krążowniki: HMS "Berwick", HMS "Glasgow", HMS "Fearless" i HMS "Fortune" wypłynęły w kierunku Islandii.

O 1:47 10 maja czasu islandzkiego z krążownika HMS "Berwick" za pomocą katapulty samolotowej wzbił się w powietrze Supermarine Walrus, amfibijna łódź latająca, używana jako samolot rozpoznawczy i ratowniczy.

Ok. 3:40 islandzki policjant dostrzegł małą flotę okrętów, jednak nie był w stanie w ciemnościach zidentyfikować ich narodowości, więc zaalarmował szefa policji. Z uwagi na to, że jednostki naruszyły przestrzeń morską Islandii, przygotowano łodzie. Tymczasem marines przygotowali się do zejścia na ląd. Ok. 5 rano okręty dobiły do portu.

Szef policji prosił o rozmowę z kapitanem armady, lecz ten żądał rozmowy z premierem Islandii Hermannem Jónassonem. Brytyjczycy po zejściu na ląd chcieli nawiązać współpracę z władzami Rejkiawiku w zakresie działań wobec miejscowych Niemców. Islandia protestowała przeciwko inwazji, argumentując, że jest krajem neutralnym. Brytyjczycy przypominali, że Duńczycy także deklarowali neutralność, a i tak zostali podbici przez Niemców.

Przed inwazją na Islandię, niemiecki statek "Bahia Blanca" uderzył w górę lodową. Brytyjczycy obawiali się ataku ze strony załogi. W rzeczywistości okazało się, że Niemcy są bezbronni i bez incydentów wzięto ich do niewoli.

Okupacja amerykańska[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1941 w Islandii wylądowały wojska amerykańskie, które strzegły bezpieczeństwa Islandii jako wojska okupacyjne. W roku 1942 na wyspie stacjonowało 40 tys. Amerykanów, podczas gdy populacja wyspy wynosiła wówczas 120 tys. ludzi. Amerykanie ostatnią bazę w Keflavik opuścili w 2006 roku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Donald F. Bittner: The Lion and the White Falcon: Britain and Iceland in the World War II Era. Hamden. ISBN 0-208-01956-1.
  • Gunnar Karlsson: Iceland's 1100 Years: History of a Marginal Society. Hurst, London. ISBN 1-85065-420-4.
  • Cadogan,, George Montagu,: The diaries of Sir Alexander Cadogan, O.M., 1938-1945. London: Cassell. ISBN 0-304-93737-1.
  • Þór Whitehead: Milli vonar og ótta: Ísland í síðari heimsstyrjöld. Reykjavík. ISBN 9979-2-0317-X.
  • Gunnar M. Magnúss: Virkið í norðri: Hernám Íslands: I. bindi. Ísafoldarprentsmiðja. Reykjavík, London. ISBN ISBN 1-85065-420-4.