Ion Neculce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ion Neculce

Ion Neculce [jon nekulcze] (ur. ok. 1672 w Prigorenii, zm. 1745 w Târgu Frumos), mołdawski kronikarz; dowódca wojsk mołdawskich w powstaniu antytureckim z 1710 i 1711 roku.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Ion Neculce pochodził z wpływowej rodziny bojarskiej o greckich korzeniach. Urodził się w małej miejscowości Prigorenii Mici, przemianowanej później na jego cześć na Ion Neculce. Ojciec Iona – Enache Neculce był skarbnikiem hospodara mołdawskiego Bazylego Lupu. O matce Iona Neculce nie zachowało się do naszych czasów wiele informacji. W 1678 roku ojciec Iona Neculce został zabity przez polską bandę w miejscowości Târgu Ocna[1]. Od 1693 roku Ion Neculce piastował różne urzędy na mołdawskim dworze książęcym. Za panowania Dymitra Kantemira, w latach 1710-1711, został dowódcą wojsk mołdawskich i najbliższym doradcą księcia. Po porażce rosyjsko-mołdawskich wojsk w bitwie stoczonej z Turkami pod Stănileşti musiał emigrować z kraju. Przebywał w Rosji i Polsce, w 1720 roku powrócił do rodzimej Mołdawii.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ion Neculce w swojej kronice pdt. Latopis Mołdawii od Dabiji Vody do panowania Jana Mavrocordata (mołd., rum. Letopiseţul Ţării Moldovei de la Dabija Vodă până la domnia lui Ioan Mavrocordat) opisuje wydarzenia, które miały miejsce w Mołdawii od 1661 roku (czyli od momentu, w którym kończy się kronika Mirona Kostyna) aż do drugiego panowania Konstantyna Mavrocordata (1743). Najobszerniejszą część kroniki tworzy opis krótkich, ale "rewolucyjnych" rządów księcia Dymitra Kantemira, który walczył o niepodległość Mołdawii. Szczególną wartość literacką mają portrety mołdawskiego księcia i cara Rosji Piotra I Wielkiego, a także opisy atmosfery panującej przy ich spotkaniach oraz bitew stoczonych z Turkami. Kronika została napisana w "żywym języku" za pomocą "barwnego słownictwa" i jest bardzo dokładna pod względem faktograficznym[2].

Wydania[edytuj | edytuj kod]

Kronika Iona Neculce została po raz pierwszy wydana dopiero w 1845 roku przez mołdawskiego historyka Mihaila Kogălniceana.

  • 1845Letopiseţul Ţării Moldovei şi O samă de cuvinte, w: Mihail Kogălniceanu (red.), Letopiseţele Ţării Moldovei, Tom II (wydany jako pierwszy; Jassy).
  • 1894Letopiseţul Ţerei Moldovei (Bukareszt: Ediţiune şcolară, 208 str.). Wydanie II – 1897.
  • 1936O seamă de cuvinte şi Cronica (Bukareszt: Editura Universală. Alcalay, 176 str.).
  • 1938Letopiseţul Ţerei Moldovei şi O seamă de cuvinte, redakcja – Ion Pilat (Bukareszt, 48 str.). Wydanie II – 1943.
  • 1942Cronica lui I. Neculce, redakcja – Al. Procopovici, 2 tomy (Krajowa: “Scrisul românesc“, tom I – 255 str., tom II – 263 str.).
  • 1955Letopiseţul Ţării Moldovei şi O samă de cuvinte, redakcja – Iorgu Iordan (Bukareszt: E.S.P.L.A, 461 str.).
  • 1986Letopiseţul Ţării Moldovei, redakcja Gabriel Ştrempel (Bukareszt: Minerva, 528 str.).
  • 1993Cronica copiată de Ioasaf Luca, redakcja – Zamfira i Paul Mihail (Kiszyniów: Ştiinţa, 320 str.).
  • 1996O samă de cuvinte. Letopiseţul Ţării Moldovei de la Dabija Vodă până la a doua domnie a lui Constantin Mavrocordat, posłowie i tabela chronologiczna – George Muntean (Bukareszt: Editura 100+1 GRAMAR; 184 str.). Wydanie II – 1997.
  • 1997Cronicari moldoveni: Grigore Ureche, Miron Costin, Ion Neculcae. Antologie, wstęp, komentarze, nota krytyczna, słownik i bibliografia – Dan Horia Mazilu (Bukareszt: Editura HUMANITAS, 175 str.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sasu, Aurel i Tănăsescu, Manuela: Neculce Ion, w: Dicţionarul biografic al literaturii române (M-Z), tom 2 (Ploieşti: PARARELA 45, 2006; str. 192).
  • Şchiau, Octavian: Letopiseţul Ţării Moldovei de la Dabija Vodă până la domnia lui Ioan Mavrocordat, w: Dicţionar analitic de opere literare româneşti (Kluż: Casa Cârţii de Ştiinţă, 2002; Tom 2, strony 368-370).
  • Valentová, Libuše: Ion Neculce, w: Slovník rumunských spisovatelů (Praga: Nakladatelství Libri, 2001, strona 167).
  • Velicu, D.: Ion Neculce (Bukareszt: 1968).

Przypisy

  1. George Muntean: Tabela chronologiczna, w: O samă de cuvinte. Letopiseţul Ţării Moldovei de la Dabija Vodă până la a doua domnie a lui Constantin Mavrocordat (Bukareszt: Editura 100+1 GRAMAR; strona 173).
  2. Valentová, Libuše: Ion Neculce, w: Slovník rumunských spisovatelů (Praga: Nakladatelství Libri, 2001, strona 167).