Irlandia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne artykuły o tej nazwie.
Éire
Ireland

Irlandia
Flaga Irlandii
Herb Irlandii
Flaga Irlandii Herb Irlandii
Hymn:
Amhrán na bhFiann
(Żołnierska pieśń)
Położenie Irlandii
Konstytucja 29 grudnia 1937
Język urzędowy irlandzki, angielski
Stolica Dublin
Ustrój polityczny republika, demokracja parlamentarna
Głowa państwa prezydent Michael D. Higgins
Szef rządu taoiseach Enda Kenny
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
122. na świecie
70 273 km²
2%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
119. na świecie
4 588 252[1]
63 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

217,9 mld[2] USD
45 621[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

188,9 mld[2] USD
39 547[2] USD
Jednostka monetarna 1 euro = 100 eurocentów (EUR, €)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
Ogłoszenie niepodległości:
24 kwietnia 1916
Ratyfikacja:
21 stycznia 1919
Uznanie niepodległości:
6 grudnia 1921
Wstąpienie do UE 1 stycznia 1973
Religia dominująca katolicyzm (84%)[3]
Strefa czasowa UTC – zima
UTC+1 – lato
Kod ISO 3166 IE
Domena internetowa .ie[a]
Kod samochodowy IRL
Kod samolotowy EI i EJ
Kod telefoniczny +353
Mapa Irlandii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Irlandia w Wikipodróżach
Wikicytaty Irlandia w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Irlandia w Wikisłowniku

Irlandia (irl. Éire [ˈeːɾʲə] wymowa i; ang. Ireland wymowa i) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Unii Europejskiej[4]. Zajmuje większość terytorium wyspy o tej samej nazwie.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Historyczną, łacińską nazwą Irlandii, nadaną przez Rzymian, była Hibernia, pochodząca od greckiego określenia Ἰονερνία (Ioneria)[5]. Spotykana jest także nazwa Ἰέρνη (Iernē)[6]. Nazwa rzymska została „przerobiona” na Hibernia ze względu na swoje podobieństwo do wyrazu (łac.) hibernus – „zimowy”. Staroirlandzkie zapożyczenie nazwy jako īweriū / īwerion, po pewnym czasie przeistoczyło się we współczesną nazwę Éire.

Nazwa współczesna[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja Irlandii[7] z 1937 roku stanowi, iż oficjalną nazwą państwa jest Éire (w języku irlandzkim) oraz Ireland (w języku angielskim). Nazwy te używane są podczas podpisywania umów międzynarodowych i traktatów stowarzyszeniowych. Niemniej, jako opisu państwa, stosuje się irlandzką nazwę Poblacht na hÉireann lub jej angielską wersję Republic of Ireland. Używanie jednej nazwy, dla określenia wyspy, jak i państwa, miało na celu podkreślenie integralności Irlandii Północnej i pozostałej części wyspy, jako jednego organizmu państwowego. Państwa stowarzyszone we Wspólnocie Narodów, włączając w to Zjednoczone Królestwo, dla określenia Irlandii jako państwa używają nazwy Éire. Podobnie w państwach europejskich, przesyłki pocztowe adresowane są do Irlandii z dodatkowym dopiskiem Éire. Według przepisów z roku 1947, w pismach urzędowych dotyczących Irlandii jako państwa, powinno stosować się nazwę Éire.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

  • Najważniejsze miasta:
Information icon.svg Osobny artykuł: Miasta w Irlandii.
Prezydent Irlandii – Michael Daniel Higgins (irl. Micheál D. Ó hUigínn)

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Irlandii.
Information icon.svg Osobny artykuł: Kalendarium historii Irlandii.

Pierwsze znane ślady osadnictwa na terenach Irlandii szacowane są na około 8000 p.n.e. i były to migracje myśliwych z kontynentu europejskiego. Pozostałością po tych ludach są serie neolitycznych grobowców jak np. Newgrange. Rzymianie nie podjęli próby podboju wyspy, mimo bliskości Brytanii. Od V wieku naszej ery wyspa była chrystianizowana za sprawą św. Patryka, zaś od VIII wieku rozpoczęła się inwazja wikingów, która w 1014 ostatecznie została odparta za sprawą wojsk ówczesnego króla Briana Śmiałego.

Od 1169 rozpoczęły się wyprawy anglonormandzkie rozpoczynając tym samym wielowiekową dominację angielską nad wyspą. W okresie tym miały miejsce wielokrotnie różnego rodzaju powstania i wojny przeciwko dominacji, jak irlandzka wojna dziewięcioletnia w 1594, bitwa nad rzeką Boyne w 1690 czy też rewolucja irlandzka w 1798. Jednocześnie strona Anglii nie trwała bezczynnie. Już w 1175 Anglia umocniła wpływy poprzez Traktat windsorski, w 1605 rozpoczęła wysiedlenia zwane plantacją Ulsteru, natomiast na podstawie aktu z 1800 roku połączyła się z Irlandią w jedno państwo, tworząc Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii.

Koniec angielskiej dominacji miał miejsce w początkach XX wieku, najpierw poprzez rozpoczęcie powstania wielkanocnego w 1916 roku oraz poprzez podpisanie Traktatu angielsko-irlandzkiego w 1921. W tym okresie powstał również pierwszy rząd irlandzki z Éamonem de Valerą na czele, co spowodowało wybuch irlandzkiej wojny domowej. Ostatecznie w 1937 w życie weszła Konstytucja Irlandii, na mocy której utworzono państwo Irlandię, która to obowiązuje do dnia dzisiejszego.

W 1955 roku Irlandia stała się członkiem ONZ, zaś w 1973 wstąpiła do Wspólnoty Europejskiej. W 1969 roku swój początek miał polityczno-etniczny konflikt w Irlandii Północnej, zakończony w 1998 roku podpisaniem porozumienia wielkopiątkowego pomiędzy Irlandią i Wielkiej Brytanią.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Średnia długość życia 76 lat (mężczyźni 73, kobiety 78)
  • PKB: 60 208 $ na mieszkańca (nominalnie)

Między rokiem 1841 a 1851 liczba ludności spadła z 8,2 miliona do 6,5 miliona osób. Przyczyną gwałtownego spadku liczby ludności była śmierć głodowa i emigracja (przeważnie do Wielkiej Brytanii i USA). Aktualnie poza granicami wyspy mieszka od 12 do 16 milionów osób pochodzenia irlandzkiego (13 mln w USA, a 1 mln w Kanadzie)[8].

W 2007 roku, był to kraj o najszybciej rosnącej populacji w Europie. Tempo wzrostu w 2006 wynosiło 2,5%, a trzy poprzednie lata kształtowały się na poziomie 2%. W 2011 zanotowano rekordową ilość 70 tys. urodzeń, a liczba dzieci przypadających na 1 kobietę postawiła ten kraj na pierwszym miejscu w Unii Europejskiej. 12% mieszkańców to cudzoziemcy[9].

W spisie powszechnym w 2011 roku zanotowano ogólny wzrost populacji w okresie 2006–2011 o 8,1%. Największy wzrost miał miejsce w hrabstwie Laois i wynosił 20%. Kolejnymi hrabstwami, gdzie wzrost wynosił średnio 13%, były: Cavan, Fingal, Longford, Meath i Kildare. W latach 2006-2011, w porównaniu do lat 2002-2006, Irlandia zanotowała ogólny spadek migracji ludności, chociaż w pierwszych latach tego okresu był to jeszcze wzrost emigracji. Średnia liczba ludności emigrującej do Irlandii w tym okresie wynosiła 23 730 osób w skali roku. Największy wzrost emigrantów zanotowano w hrabstwie Laois, zaś największy odsetek ludności imigrującej – w Limerick. W okresie tym zanotowano również odpływ ludności z centrum Dublina do hrabstw ościennych: Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal i Dublin Południowy oraz do hrabstwa Meath i Kildare[10].

Polonia w Irlandii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Polonia w Irlandii.

Polonia w Irlandii wykształciła się głównie w momencie wstąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku. Według spisu ludności w 2011 roku liczba osób polskiego pochodzenia mieszkających w Irlandii wynosiła 122 585 osób[1].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Polityka zagraniczna Irlandii.
Information icon.svg Osobny artykuł: Stosunki polsko-irlandzkie.

Irlandia to demokracja parlamentarna. Jej system prawny jest oparty na prawie zwyczajowym i ustawodawstwie uchwalanym przez parlament zgodnie z konstytucją.

Przepisy Unii Europejskiej mają moc prawną w Irlandii. Konstytucja irlandzka, przyjęta 29 grudnia 1937, opisuje formę rządu oraz definiuje władzę i funkcje Prezydenta, obu izb parlamentu (Oireachtas) oraz rządu. Definiuje także strukturę i władzę sądu oraz opisuje podstawowe prawa obywatelskie. Akt Republiki Irlandii z 1948 zerwał ostatnie formalne związki z Wielką Brytanią. Irlandia odzyskała niepodległość w 1921.

Prezydent jest głową państwa i jest wybierany (wybierana) w wyborach bezpośrednich na kadencję, która trwa 7 lat. Ta sama osoba może być prezydentem tylko dwukrotnie. Bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom Irlandii i Zjednoczonego Królestwa, którzy ukończyli 35 lat. Od 2011 prezydentem Irlandii jest Michael D. Higgins. Obowiązkiem prezydenta jest stanie na straży konstytucji oraz oficjalne reprezentowanie narodu. Niemal wszystkie uprawnienia przyznawane mu przez konstytucję wykonuje on za radą rządu.

Taoiseach (premier) stoi na czele rządu i jest mianowany przez prezydenta na wniosek Dáil Éireann (izba niższa parlamentu). Taoiseach nominuje innych członków rządu (ogółem nie mniej niż siedmiu i nie więcej niż piętnastu), których musi zaakceptować Dáil Éireann. Nominuje także jednego członka rządu, zwanego Tánaiste, który pełni funkcję wicepremiera. Od 2011 premierem Irlandii jest Enda Kenny.

Leinster House – siedziba Oireachtas Éireann (parlamentu irlandzkiego)

Irlandzki parlament stanowią dwie izby:

  • Dáil Éireann jest izbą niższą, wybieraną w wyborach bezpośrednich. Zasiada w niej 166 posłów. Jest odpowiedzialna za uchwalanie ustaw. Jej członkowie (zwani Teachta Dála) są wybierani w wyborach proporcjonalnych i powszechnych. Nie występuje pojęcie kadencyjności, Ustawa Wyborcza mówi tylko o przyznaniu parlamentowi pełnomocnictw na okres 5 lat. Główne partie polityczne reprezentowane w Dáil Eireann to: Fine Gael (Plemię Gaelów), Labour Party (Partia Pracy), Fianna Fáil (Żołnierze Przeznaczenia), Sinn Féin oraz niezależni[11][12].
  • Seanad Éireann jest izbą wyższą i posiada głównie rolę doradczą. Z jej 60 członków, 11 jest nominowanych przez Taoiseacha, natomiast reszta jest wybierana, w 5 kuriach opierających się na określonych grupach społeczno-zawodowych oraz przez absolwentów Narodowego Uniwersytetu Irlandii i Uniwersytetu w Dublinie.

Samorządy lokalne są administrowane przez 114 władz lokalnych, które są odpowiedzialne, między innymi, za: mieszkalnictwo i budownictwo, transport drogowy i bezpieczeństwo, kanalizację, inicjatywy dotyczące rozwoju i kontrolę nad nimi, rekreację, ochronę środowiska, rolnictwo, edukację i pomoc społeczną. Samorząd lokalny jest finansowany częściowo przez rząd centralny a częściowo przez lokalne źródła, w tym lokalne podatki.

Irlandia wstąpiła do Unii Europejskiej w 1973 roku, ale nadal pozostaje poza Układem z Schengen. Mimo to, dzięki specjalnym rozporządzeniom[13], pasażerowie nie muszą posiadać paszportów, podróżując między Zjednoczonym Królestwem a Irlandią, mogą być jednak wymagane dodatkowe dokumenty, potwierdzające tożsamość.

Terytorium Irlandii w 1300: kolor niebieski – pod panowaniem normańskim, kolor zielony – pod panowaniem irlandzkim
Terytorium Irlandii w 1450: kolor niebieski – pod wpływami angielskimi, kolor zielony – pod panowaniem irlandzkim, kolor czerwony: pod jurysdykcją Króla Anglii

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Od końca XVI w. wyspa Irlandia tradycyjnie dzielona była na 4 historyczne prowincje, a te z kolei dzielono na 32 hrabstwa. Dwa historyczne hrabstwa: Desmond oraz Coleraine obecnie nie istnieją, a niektóre inne zmieniły nazwy bądź granice.

Po podziale Irlandii w 1921 roku, nowo powstałe państwo irlandzkie (Saorstát Éireann) objęło 26 hrabstw, a 6 pozostałych znalazło się w granicach Irlandii Północnej. Dwa hrabstwa w Republice uległy podziałowi, co dało obecny podział administracyjny na 29 hrabstw. Nadal jednak podział na 26 hrabstw funkcjonuje dla celów pocztowych oraz w kontekstach sportowych i kulturowych.

Wojsko[edytuj | edytuj kod]

Armia Irlandzka posiada 8500 zawodowych żołnierzy i 13 000 rezerwowych. Tak mała ilość wojska jest spowodowana neutralnością Irlandii (np. nie jest członkiem NATO). Pomimo to Irlandia jest zaangażowana w misjach pokojowych ONZ i Unii Europejskiej[14]. Siły zbrojne Irlandii składają się z wojsk:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W roku 2012 spośród krajów unijnych, gospodarka Irlandii miała najlepszy Wskaźnik Wolności i była w pierwszej dziesiątce najbardziej wolnych na świecie[15]. W roku 2013 spadła na 11. miejsce, a najbardziej wolna w Unii stała się Dania.

Najważniejszymi gałęziami gospodarki irlandzkiej są przemysły:

Szeroko świadczone są usługi w zakresie:

  • handlu elektronicznego
  • telekomunikacji
  • oprogramowania komputerowego
  • nowoczesnych usług finansowych

Rozwój gospodarki przebiega dwutorowo – z jednej strony bowiem zachęca się do rozwoju prywatnej inicjatywy, z drugiej zaś – zostawia podstawowe gałęzie gospodarki w rękach państwowych oraz usługi mające kluczowe znaczenie dla kraju. Irlandia jest jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw unijnych. W latach 1987–1997 wzrost gospodarczy sięgał 6% w stosunku rocznym. Obecnie Irlandia, obok Luksemburga, Norwegii i Szwajcarii, jest krajem o najwyższym PKB per capita w Europie. Gospodarka jest ściśle uzależniona od handlu, a główni partnerzy to Wielka Brytania, Niemcy, Francja i Stany Zjednoczone. Podatki stanowią 30% PKB Irlandii. Stawki podatku dochodowego od osób fizycznych to 41% i 20% z szeregiem ulg. Podatek dochodowy od firm jest najniższy w starej UE i wynosi 12,5%, co bywa często podawane jako jeden z głównych czynników napływu inwestycji zagranicznych do Irlandii. Podstawowa stawka podatku od towarów i usług wynosi 21%. płacę minimalną waha się od 39% do 77% średniej krajowej w zależności od branży. Pod względem HDI Irlandia zajmuje 5. miejsce na świecie, a pod względem HPI 18. miejsce na 19 najbardziej rozwiniętych państw. Irlandzka gospodarka jest także jedną z najmniej innowacyjnych gospodarek w Europie z poziomem wydatków na badania i rozwój 1,2% PKB.

Obecnie, według Wskaźnika Wolności Gospodarczej, Irlandia jest najbardziej liberalną gospodarką w Europie i piątą na świecie, za Hongkongiem, Singapurem, Australią i Nową Zelandią. Podczas kryzysu finansowego w 2008 PKB Irlandii spadł o 2,3%[16].

Spis powszechny z 2011 ujawnił niektóre skutki kryzysu gospodarczego – np. na 2 mln domów aż 290 tys. to pustostany. Irlandczycy często nie byli w stanie spłacić kredytów, które zaciągnęli na nieruchomości, a deweloperzy – sprzedać swoich domów. W niektórych hrabstwach stoi pusty prawie co trzeci dom[9].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Fenomenem irlandzkiej gospodarki na skalę światową był silny rozwój przemysłu wysokich technologii, który przyczynił się do wzrostu gospodarczego na poziomie 15,8% rocznie. Inwestycje w różnego rodzaju gałęzie przemysłu tego kraju wynikały ze strategicznego położenia Irlandii (przyczółek amerykańskich inwestorów interesujących się rynkiem europejskim).

Szybki rozwój Irlandia zawdzięcza pomocy Unii Europejskiej, długoletnim zwolnieniom podatkowym, a także stosunkowo taniej sile roboczej. Przyniosło to korzyści przede wszystkim ośrodkom regionalnym, gdzie przemysł oparty jest głównie na przetwórstwie płodów rolnych. Rozwinął się przemysł zbożowo-młynarski, mleczarski, browarnictwo oraz produkcja wysoko procentowych alkoholiwhiskey.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Rolnictwo pozostaje jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki. Jest ono wysoko zmechanizowane i daje zatrudnienie 9,5% ludności. Produkcja wołowiny i mleka stanowi 58% ogółu produkcji rolnej. Olbrzymią większość w rolnictwie stanowią małe gospodarstwa rolne. Powierzchnia przeznaczona pod uprawy rolnicze jest niewielka, za to wysoce produktywna. Głównymi roślinami uprawnymi są zboża, buraki cukrowe i ziemniaki. Olbrzymie obszary łąk i sprzyjający klimat pozwalają na całoroczny wypas zwierząt.

Surowce naturalne[edytuj | edytuj kod]

Zasoby surowców naturalnych w Irlandii są niewielkie. Irlandia posiada złoża cynku i ołowiu, które odkryto na początku lat 90. XX w. Wydobywa się przede wszystkim gips, rudy cynku (164 tys. t. rocznie) i ołowiu (45 tys. t. rocznie).

Główne połączenia drogowe.
Główne połączenia kolejowe.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Strategiczne znaczenie ma transport drogowy. Irlandia ma gęstą sieć dróg, które często nie są jednak w najlepszym stanie a ich całkowita długość wynosi 92 327 km, z czego ok. 435 km ma standard autostrady (lipiec 2009). W ostatnich latach prowadzona jest intensywna rozbudowa, i modernizacja dróg krajowych na wielu odcinkach w całej Irlandii i pod koniec 2010 roku sieć autostrad ma się zwiększyć do 935 km. W planach jest wybudowanie kolejnych fragmentów dróg dzięki czemu do 2015 roku całkowita długość autostrad w Irlandii ma wynieść 1100 km. Większość autostrad jest płatna. W Irlandii obowiązuje ruch lewostronny. Oprócz licznych przewoźników prywatnych, transportem autobusowym w kraju zajmuje się subsydiowana przez państwo[17], firma Bus Éireann. Firma ta jest odpowiedzialna zarówno za transport międzymiastowy, jak i za transport lokalny (komunikacja miejska w kilku większych miastach jednakże z wyłączeniem Dublina).

Sieć kolejowa ma dł. 1944 km i jej wyłącznym operatorem jest firma Iarnród Éireann. W ostatnich latach rozwijają się także inne formy transportu szynowego, czyli tramwaj Luas w Dublinie oraz planowane metro.

Najważniejszymi portami handlowymi są Dublin i Cork, a morska żegluga handlowa liczy 150 statków. Największym portem morskim jest Dublin, zaś przewozy transatlantyckie obejmują przede wszystkim Cork. Przystanie promowe w Dublinie, Dún Laoghaire oraz Rosslare zapewniają połączenia z głównymi portami Wielkiej Brytanii. Zbudowana w XVIII i XIX w., a następnie modernizowana sieć kanałów służy przede wszystkim do przewozu towarów, lecz ma także znaczenie turystyczne.

Międzynarodowe porty lotnicze w Dublinie, Cork, Knock oraz Shannon są znane także jako strefy wolnocłowe. Irlandia ma 40 lotnisk krajowych i międzynarodowych. Połączenia transatlantyckie obsługiwane są przez Shannon i Knock, zaś europejskie przez Kerry, Cork, Dublin, Galway. W poł. 1990 wszystkie lotniska obsługiwały około 10,5 mln pasażerów. Gwałtowny wzrost liczby podróżujących liniami lotniczymi, w związku z pojawieniem się tzw. „tanich przewoźników”, wymógł duże inwestycje w infrastrukturę lotniczą. Samo lotnisko w Dublinie, w 2008 roku odprawiło 23.5 miliona pasażerów, a dzięki powstającemu nowemu terminalowi T2 liczba ta, będzie mogła się zwiększyć w przyszłości.

Mapa lokalizacyjna Irlandii
Cork
Cork
Donegal
Donegal
Dublin
Dublin
Galway
Galway
Kerry
Kerry
Knock
Knock
Shannon
Shannon
Sligo
Sligo
Waterford
Waterford
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Irlandii

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Oświata w Irlandii.

System oświatowy w Irlandii kierowany jest przez Ministerstwo Edukacji i Umiejętności. Możliwość tworzenia szkół mają osoby prywatne, władze kościelne, czy inicjatywy lokalne poszczególnych hrabstw. Edukacja odbywa się w języku angielskim lub irlandzkim.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Irlandii.

W Irlandii oficjalnie panuje rozdział państwa od Kościoła, a konstytucja zabrania promowania jednej religii. Kościół rzymskokatolicki pozostaje największą wspólnotą religijną w Irlandii z liczbą 3,86 mln wiernych. W spisie powszechnym z 2011 roku 84,2% populacji zdeklarowało katolicyzm, co było spadkiem o 2,6% w stosunku do roku 2006. W liczbach bezwzględnych liczba katolików wzrosła jednak o ponad 200 tysięcy. Spowodowane to było przede wszystkim napływem imigrantów z Polski i Litwy[3].

Drugą grupą liczoną według wyznania są osoby określające się w spisie jako „bez religii”. W okresie 2006-2011 liczba osób bez wyznania i niezdeklarowanych wzrosła z 6,1% do 7,6%. Największy odsetek tych osób znajduje się na wschodzie (głównie w Dublinie) i północy kraju (nie licząc Irlandii Północnej)[3].

Kolejnymi wyznaniami w Irlandii są członkowie Kościoła Irlandii (irl. Eaglais na hÉireann, ang. Church of Ireland), których populacja w liczbach bezwzględnych wzrosła (129 tys. wyznawców), ale ich odsetek w ogólnej populacji Irlandii spadł z 3,0% do 2,8% oraz mniejszości wyznaniowe: muzułmanie (1,1%), prawosławni (1,0%), prezbiterianie (0,5%), zielonoświątkowcy (0,3%) i inne (81 tys.).

Tradycyjnymi patronami Irlandii są Święty Patryk (irl. Pádraig Mac Calprainn, Naomh Pádraig, Pádraig Naofaur) i Święta Brygida z Kildare (irl. Naomh Bhríde).

Według danych ośrodka badań opinii Eurobarometr w 2010 roku 70% Irlandczyków przyznało się do wiary w Boga, 20% do wiary w nieokreśloną siłę wyższą, 7% zdeklarowało brak wiary, a 1% nie chciało lub nie potrafiło się określić[18].

Liczba wyznawców poszczególnych religii według spisu ludności z 2011 roku[3]
Wyznanie Liczba w tys.
Kościół katolicki 3861,3
Kościół Irlandii (włączając protestantów) 129,0
Muzułmanie 49,2
Chrześcijanie (brak sprecyzowania) 41,2
Cerkiew prawosławna 45,2
Prezbiterianie 24,6
Kościół Apostolski 14,0
Inne 81,0
Bez religii 269,8
Brak odpowiedzi 72,9

Kryzys zaufania do kościoła[edytuj | edytuj kod]

Do początku lat 90. XX wieku Kościół rzymskokatolicki cieszył się powszechnym autorytetem i bardzo dużym wpływem na politykę, media i szkolnictwo w kraju. Rozwody, kontakty homoseksualne, aborcja, antykoncepcja i edukacja seksualna w szkołach były prawnie zakazane.

Na skutek dynamicznego rozwoju gospodarczego, podniesieniu się standardu życia mieszkańców kraju, upowszechnienia się konsumpcjonizmu i technologii informacyjnej Kościół i religia przestały być jedynym drogowskazem. Irlandzkie społeczeństwo zaczęło się wewnętrznie różnicować, a religia zaczęła być wypierana przez konsumpcyjny styl życia, prywatyzację wizji świata i nowe światopoglądy[19]. Dodatkowo na skutek ujawnionych skandali prawnych i finansowych oraz przestępstw seksualnych popełnianych przez niektórych katolickich duchownych (w tym biskupów), jak również powszechne ukrywanie tych przypadków przez hierarchię, autorytet Kościoła w irlandzkim społeczeństwie został bardzo mocno zachwiany[20][21]. Irlandczycy zaczęli na niespotykaną wcześniej skalę odwracać się od Kościoła i podnosić głosy sprzeciwu i ostrej krytyki na próby przypomnienia wiernym o katolickiej etyce seksualnej i moralności.

Ponad 2/3 Irlandczyków jest zdania, że Kościół zawiódł i utracił autorytet moralny[22]. Kryzys zaufania do Kościoła w irlandzkim społeczeństwie dziś jest bardzo duży, co w znacznym stopniu wpłynęło na kryzys powołań kapłańskich i rezygnację z posługi wielu duchownych. W ciągu ostatnich kilkunastu lat zamknięto prawie wszystkie seminaria duchowne, zostało tylko jedno w Maynooth. W połowie lat 60. w seminarium tym wyświęcano ponad 400 nowych księży rocznie. W 2001 roku już tylko 30, a w 2007 roku zaledwie 9 w skali całego kraju. Kryzys ten w jeszcze większym stopniu dotyka żeńskie zgromadzenie zakonne. W 2007 śluby złożyły zaledwie 2 kobiety, podczas gdy w tym samym czasie liczba sióstr zakonnych zmniejszyła się o 228[23][24].

Najbardziej widocznym przejawem kryzysu zaufania do Kościoła jest spadek uczestnictwa w mszach niedzielnych z 90% w latach 70., 81% w 1990 roku do 60% w 1996 roku, 44-48% w latach 2005-2006 i 35% w 2012[25][26].

Kuchnia[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej znanym daniem jest gulasz irlandzki z jagnięciny lub baraniny. Mięso dusi się z ziemniakami, cebulą, marchewką, porem i kaszą jęczmienną. Od XIX wieku ziemniaki są podstawą diety Irlandczyków.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W niektórych dyscyplinach, głównie w rugby reprezentacja narodowa gra w pucharze 6 narodów i odnosi w nim sukcesy. Mieszkańcy interesują się przede wszystkim sportami narodowymi: hurlingiem, futbolem gaelickim, rugby, krykietem oraz wyścigami konnymi i wyścigami psów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Europejska domena .eu jest używana na zasadach EURid.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Census 2011 – This is Ireland, Highlights from Census 2011, Part 1. Central Statistics Office Ireland. s. 33.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Census 2011 This is Ireland - Religion (ang.). Central Statistics Office Ireland. [dostęp 2012-04-14]. s. 42-43.
  4. European Countries. W: Portal Uni Europejskiej [on-line]. [dostęp 2009-11-05].
  5. Geografia Klaudiusza Ptolemeusza.
  6. Pyteasz z Massalii.
  7. Konstytucja Irlandii z 1937 roku (ang.).
  8. Konstytucja Irlandii, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2006, s. 3.
  9. 9,0 9,1 Dominika Pszczółkowska„Polacy podbijają Zieloną Wyspę” Gazeta Wyborcza, 31 marca-1 kwietnia 2012.
  10. Census 2011 Preliminary Results – Press Statement (ang.). 2011-07.
  11. Kategoria obejmuje organizacje i koalicje wyborcze niezarejestrowane formalnie jako partie, jak New Vision, partie zarejestrowane tylko w części kraju, jak Workers and Unemployed Action Group, a także partie zarejestrowane zbyt późno, jak Fís Nua.
  12. Election 2011 results.
  13. (zw. Common Travel Area).
  14. Press Office Defence Forces.
  15. Country rankings of trade, business, fiscal, monetary, financial, labor and investment freedoms.
  16. The Wall Street Journal Polska, 27.03.2009, s. 2.
  17. Corporate Information (ang.). buseireann.ie. [dostęp 2009-12-05].
  18. Biotechnology. Report. (ang.). europa.eu. [dostęp 2013-06-15]. s. 204.
  19. Tygodnik Powszechny Online.
  20. Irlandzcy księża: tysiąc gwałtów na dzieciach?
  21. Irlandczycy ogłoszą dziś raport o tysiącach ofiar pedofilii w Kościele.
  22. Przestroga z Zielonej Wyspy, Onet.pl – Wiadomości, 19.01.2007.
  23. Refleksje na tematy kryzysu w Kościele irlandzkim.
  24. Irlandia: Gwałtownie spada liczba księży, info.wiara.pl.
  25. Ireland church: Catholicism losing ground in Ireland, latimes.com.
  26. Catholic Culture: News Features

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]