Irlandzka odmiana języka angielskiego

Irlandzka odmiana języka angielskiego (ang. "Hiberno-English", Irish English) – dialekt języka angielskiego używany na terenie Irlandii. Odmiana dublińska wykazuje wiele różnic w stosunku do pozostałych wariantów irlandzkich.

Historia

Język angielski po raz pierwszy pojawił się na wyspie w XII w., podczas najazdu Normanów, którzy posługiwali się również językiem francuskim. Przez dłuższy czas jego zasięg ograniczony był do stosunkowo nielicznej klasy panującej i księży, aktywnych na polu oświaty. Jeszcze w pierwszej połowie XIX w. niemal połowa ludności Irlandii posługiwała się językiem irlandzkim, który w dużym stopniu wpłynął na język angielski używany w tym kraju.

Charakterystyka

Wymowa

• Głoska /r/ jest wymawiana po samogłoskach, z wyjątkiem kilku miejscowości na wschodnim wybrzeżu. W Dublinie wymawiany jest wariant retrofleksywny [ɻ] ( podobnie jak w angielszczyźnie amerykańskiej ), co jest zjawiskiem nowym.
• /t/ o ile nie występuje w nagłosie, zazwyczaj wymawiane jest jako spółgłoska bezdźwięczna szczelinowa [θ̠].
• Zachowane jest rozróżnienie między "w" /w/ i "wh" /hw/, np. wine versus whine.
• Zachowane jest rozróżnienie między /ɑ/ i /oː/ w horse i hoarse (z wyjatkiem Dublina).
• Bywa zachowane rozróżnienie między [ɛɹ]-[ʌɹ]-[ʌɹ] w wyrazach herd-bird-curd.
• /l/ nie jest welaryzowane (tzw. "ciemne l"), z wyjątkiem południowego Dublina.
• Dyftongi np. w wyrazach boat i cane mogą być wymawiane jako zwykłe samogłoski: [boːt], i [keːn].
• /aɪ/ w wyrazie "night" może brzmieć [əɪ]
• /ɔɪ/ w wyrazie "boy" w niektórych miastach (np. Cork) wymawiane jest jako [aɪ]
• Niekiedy nie ma rozróżnienia między [ʌ] w putt i [ʊ] w put (w obu przypadkach wymawiane jest [ʊ]
• Czasami litery ea wymawiane w Received Pronunciation jako [iː] w irlandzkim wariancie wymawiane są jak [eː], np. meat, beat.
• W wyrazach typu took gdzie "oo" zazwyczaj wymawiane jest jako /ʊ/, niekiedy słyszy się /uː/.
• /eɪ/ często przechodzi w /ɛ/ w wyrazach gave i came (wymawiane jak "gev" i "kem")
• /d^j/ przechodzi w /dʒ/, np. dew/due, duke i duty brzmią jak "Jew", "jook" i "jooty".
• /t^j/ przechodzi w /tʃ/, np. tube wymawia się jako "choob", tune jako "choon"
• /ɲ/ przechodzi w /n/, np. new wymawia się jako "noo"

Gramatyka

Składnia języka irlandzkiego w pewnym stopniu wywiera wpływ na język angielski używany na wyspie. Na przykład w języku irlandzkim nie ma słów "tak" i "nie" używanych jako odpowiedź na pytanie . Również posługując się angielskim, Irlandczyk raczej powtórzy czasownik:

• "Are you coming home soon?" "I am."
• "Is your mobile charged?" "It's not."

Także użycie przedimków jest nieco odmienne niż w innych odmianach języka angielskiego (w języku irlandzkim nie ma przedimka nieokreślonego). Typowe zwroty:

• "She had the flu so he brought her to the hospital."
• "She came home for the Christmas."

Poza dużymi miastami można zauważyć stosowanie składni irlandzkiej również w języku angielskim

• "He does be working every day."
• "They do be talking on their mobiles a lot."
• "He does be doing a lot of work at school."
• "It's him I do be thinking of."

Język irlandzki nie posiada czasu zaprzeszłego (Past Perfect). Zamiast niego stosuje się konstrukcję "after + -ing" określaną jako "after perfect". Idiomem zastępującym "I had done X when I did Y" jest "I was after doing X when I did Y".

• "Why did you hit him?" "He was after giving me cheek."

Podobna konstrukcja tzw. "hot news perfect" jest stosowana do opisu niedawnych zdarzeń:

• "I'm after hitting him with the car!" Táim tar éis é a bhualadh leis an gcarr!
• "She's after losing five stone in five weeks!"

W przypadku mniej emocjonujących czynności stosuje się inną konstrukcję perfektywną:

• "I have the car fixed." Tá an carr deisithe agam.
• "I have my breakfast eaten." Tá mo bhricfeasta ite agam.

W irlandzkiej angielszczyźnie istnieje rozróżnienie liczby zaimka osobowego w drugiej osobie liczby mnogiej (ye lub rzadziej youse)

• "Did ye all go to see it?"
• "None of youse have a clue!"
• "Are ye not finished yet?"

Także zaimek dzierżawczy ma dwie formy: your (l. poj.) i yezzer (l. mn.)

• "Would youse ever get yezzer shoes on?"
• "Take yezzer coats in case it rains."

Niekiedy jednakże yezzer jest używany w liczbie pojedynczej, jako alternatywa dla ye:

• "Are yezzer ready?"
• "I saw yezzer down the park last week."

Angielskie "question tags" zastępowane są często przez 'no?' albo 'yeah?':

• "He isn't coming today, no?" Níl sé ag teacht inniu, nach bhfuil?
• "The bank's closed now, yeah?" Tá an banc dúnta anois, an bhfuil?

Słownictwo

Przykłady specyficznych wyrażeń używanych w Irlandii:

• Amadán - kretyn
• Beoir - atrakcyjna kobieta
• Bogman - wieśniak
• Bold - niegrzeczny
• Boot - nieatrakcyjna kobieta
• Bucklepper - zarozumiały osobnik
• Cat - okropny (prawdopodobnie od "catastrophic") "The weather is cat isn't it?"
• Craic - dobra zabawa
• Culchie - wieśniak
• Dingen - bardzo dobry (z gaelickiego daingean "porządny" )
• Gas - wesoły np. "He's a gas man, isn't he?"

Linki zewnętrzne

• Hiberno-English Archive
• Angielski w Irlandii